Sıtma ölümleri azalmıştır ancak gelişmeler hassasiyetini korumaktadır

Yayınlanan Haberler

13 Aralık 2011/Cenevre

DSÖ tarafından bugün düzenlenen 2011 Dünya Sıtma Raporu’na göre 2000 yılından bu yana sıtma ölüm oranlarında küresel olarak %25’ten fazla ve DSÖ Afrika Bölgesi’nde ise %33 oranında gerileme olmuştur. Bu oranlar son 10 yıl içerisinde cibinliklerin yaygın kullanımı, daha iyi tanı ve sıtma tedavisinde kullanılan etkili ilaçların daha yaygın olmasının da dahil olduğu önemli sıtma önleyici ve kontrol altında tutucu önlemlerin bir sonucudur.

Bununla birlikte DSÖ durumun hassasiyetini artıran öngörülen finansman açığının büyüdüğü konusunda ve ilaç ve böcek ilaçlarına olan direncin artması sorununun proaktif bir şekilde ele alınması gerektiği konusunda uyarıda bulunmaktadır.

Sıtma İnsidansı ve Mortalite Oranları Düşüyor

DSÖ Genel Müdürü Dr Margaret Chan şöyle demektedir: “Başlıca bir halk sağlığı problemiyle mücadelede önemli bir gelişme kaydetmekteyiz. Tehdit altında olan nüfusun sıtma önleyici ve sıtmayı kontrol altına alıcı önlemlerle korunması 2010 yılında daha da artmış ve bunun sonucu olarak sıtma ölüm ve sıtma vakalarında bir azalma olmuştur. Ancak bu gelişmeyi yavaşlatacak endişe verici işaretler mevcuttur.”

Rapora göre geçtiğimiz 10 sene boyunca dünyanın her yerinde sıtma insidansı ve sıtma mortalitesinde bir düşüş olmuştur. 2010 yılında dünyanın 106 endemik ülke ve bölgesinde ortalama 216 milyon sıtma vakası görülmüştür. Bu vakaların tahmini olarak %81’i ve ölüm vakalarının % 91’i DSÖ Afrika Bölgesi’nde meydana gelen vakalardır. Küresel olarak kurbanların %86’sı 5 yaş altı çocuklardan oluşmaktadır.

2010 yılında tahmini 655 bin sıtma ölüm vakası bulunmakla birlikte bu sayı önceki yıla göre 36 bin daha azdır. 1 Ölüm oranlarında yıllık %5’lik azalma önemli bir ilerlemeyi göstermekte olup tamamen önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalık olan sıtma için bu ölüm oranları üzücü bir şekilde fazladır.

BM Genel Sekreteri Sıtma Özel Temsilcisi Raymond G. Chambers şöyle demektedir: “2000 yılından bu yana Afrika’da düşen sıtma ölümleriyle birlikte sıtma ölümlerini bitirmek için yaptığımız yatırımın bize geri dönüşü iş dünyasında yaşadığım geri dönüşlerin hepsinden daha büyük olmuştur. Ancak her dakika sıtmadan bir çocuk ölmektedir ve dakikada bir çocuk ölümü çok fazla bir orandır.” “Mevcut ekonomik krizin yol açtığı bedel kazanımlarımızı geri döndürme ya da bu ilerlemeyi yavaşlatmamalıdır. Genel Sekreter Ban Ki-moon’un 2015 yılının sonuna kadar ölümlerin sıfıra indirgenmesi talimatı ile, bu konuda geriye dönüş gibi bir seçenek yoktur.”

Sıtma Kontrol Önlemlerinde İstikrarlı İlerleme

Sıtmaya mücadelede en etkili silahlar en ucuz yöntemlerden biri olan uzun süre dayanan ilaçlı cibinliklerdir/ilaçlı böcek ağlarıdır. Yeni rapora göre Sahra altı bölgede yer alan sıtmanın endemik olduğu ülkelere gönderilen cibinliklerin sayısı 2009 yılında 88,5 milyon iken 2010 yılında bu sayı 145 milyona yükselmiştir. Sahra altı Afrika bölgesinde hali hazırda evlerin tahmini olarak %50’sinde en az bir cibinlik bulunmakta ve insanların %96’sının kullanmak üzere bir cibinliği erişimi söz konusudur.

Sıtma hastalığının diğer hastalıklardan ayırt edilmesinin sağlanmasında çok önemli olan tanısal tahlillerin yaygınlaştırılması konusunda da ilerleme kaydedilmiştir. Üreticilerden gönderilen hızlı tanısal testlerin sayısı 2008 yılında 45 milyon iken bu sayı 2010 yılında 88 milyona tırmanmış ve DSÖ Afrika Bölgesi’nde kamusal sektörde yapılan tahlil oranları 2005 yılında %20 iken 2010 yılında bu sayı %45’lr yükselmiştir.

Dünya genelinde kamusal sektöre gönderilen antimalarial (sıtma ilaçları) ilaçların hacminde de bir artış olmuştur. 2009 yılında gerçekleştirilen “artemisinin tabanlı bileşim tedavisi (ACT’ler)” sayısı 158 milyon iken 2010 yılında bu sayı 181 milyona ulaşmış olup bu sayı 2005 yılında sadece 11 milyondu. ACT’ler en ölümcül sıtma praziti olan Plasmodium Falciparum kaynaklı sıtma vakalarda “birinci basmak tedavi” olarak önerilir.

Yeni Çıkan Tehditler

Kamboçya-Tayland sınırında 2009 yılında bildirilen “Plasmodium Falsiparum’un artemisinlere karşı direnci” şimdilerde Myanmar ve Vietnam’ın farklı bölgelerinde tespit edilmektedir. DSÖ, tüm ülkelere, direncin ortaya çıkması ve yayılmasının en önemli sebeplerinden biri olan “oral artemisinin tabanlı tekli tedavilerin” pazarlanmasının yasaklanmasını tavsiye etmiştir. Devam eden uluslararası baskılara rağmen 25 ülke hali hazırda “oral artemisinin tabanlı tekli tedavilerin” pazarlanmasına izin vermekte ve 28 ilaç şirketi bu ürünleri pazarlamayı sürdürmektedir (2010 yılında ilaç şirketi sayısı 39’du).

Sıtma vektör kontrolü çabalarında yaygın bir başarısızlığa yol açtığıyla ilgili olarak bugüne kadar herhangi bir bağlantı olmasa da sivrisineklerin böcek ilaçlarına karşı direnç geliştirmesi sorunu büyümektedir. Böcek ilaçlarına karşı direncin gelişmesi hakkında ilk defa veriler içeren 2011 Dünya Sıtma Raporu’na göre dünya genelinde 45 ülke sıtma vektör kontrolünde kullanılan 4 sınıf böcek ilaçlarından en az birine karşı direncin geliştiğini tespit etmiştir ki bu ülkelerin 27’si Afrika’nın Sahra altı bölgesinde yer almaktadır. DSÖ Avrupa Bölgesi hariç tüm DSÖ Bölgelerinden böcek ilaçlarına karşı direnç geliştiği rapor edilmiştir. Hindistan ve Afrika Sahra altı bölgesinde yer alana sıtma endemik ülkeler sıtmayla ilgili yükün ağır olması ve dirençle ilgili yaygın bildirimlerin (bazı bölgelerde böcek ilaçlarının her türüne karşı direnç görülmekte) olması nedeniyle büyük endişe yaratmaktadır.

Halihazırda uygulanan sıtma vektör kontrolü çabaları ağırlıklı olarak tek bir böcek ilacı türüne pyrethroidlere güvenilmektedir ki pyrethroidler iç mekan rezidüel ilaçlamaların (sprey) en yaygın kullanılan bileşeni ve hali hazırda kullanılan ve uzun süre dayanıklı olan ilaçlı cibinliklerde (böceklere karşı kullanılan) önerilen tek böcek ilacı sınıfıdır. DSÖ ortaya çıkan bu tehdide yanıt verebilmek için, 2012 yılında yayınlanacak Sıtma Vektörlerinde Böcek İlacı Direncinin Yönetimi için Küresel Plan’ı geliştirmek üzere hali hazırda paydaşlardan oluşan geniş bir grupla çalışmaktadır.

2011 Dünya Sıtma Raporu Tam Metni:

http://www.who.int/malaria/world_malaria_report_2011/9789241564403_eng.pdf

_________________________________________________________________________________________

1 2011 Dünya Sıtma Raporu’nda yayınlanan sıtma ölüm vakalarının sayısı (655 bin) 2010 Dünya Sıtma Raporu’nda yayınlanandan oldukça azdır (781 bin). Bunun sebebi kısmen sıtma ölüm vakalarında güncel bir düşüş olması (36 bin) ve kısmen de BM’nin Çocuk Ölümlerinin Ölçümüyle ilgili Kurumlararası Grubu’nun her türlü hastalık ve ölümlerden kaynaklı (son 10 yılda gerçekleşen) çocuk ölümleri sayısının azaltılmasıyla ilgili biri revizyon yapmasıdır. Bu revizyon DSÖ Afrika Bölgesi’nde çocuk ölümlerinin ölçümünde ortalama %11’lik bir azalma olması anlamına gelmektedir.

Çeviri:Emin Ali BALTACI (14/12/2011)

Kaynak: http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2011/malaria_report_20111213/en/index.html#