DEMOKRATİK KONGO CUMHURİYETİ’NDE VEBA

23 Temmuz 2020 Perşembe

Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Ituri eyaletindeki Rethy sağlık bölgesinde 11 Haziran'dan 15 Temmuz'a kadar, 22 sağlık bölgesinden altısı (11 köy) etkilenmiştir ve bu bölgede dokuz ölüm dahil olmak üzere toplam 45 vaka bulunmaktadır.

Hastalık Salgını Haberleri

23 Temmuz 2020

Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Ituri eyaletindeki Rethy sağlık bölgesinde, Haziran 2020'den beri veba vakalarında artış görülmektedir. 12 yaşında bir kız çocuğu olan ilk vaka, 12 Haziran'da baş ağrısı, ateş, öksürük ve genişlemiş bir lenf bezesi şikayetiyle yerel bir sağlık merkezine başvurmuştur. Aynı gün ölmüştür ve daha sonra şüpheli veba vakaları nedeniyle toplumdan daha fazla ölüm bildirilmiştir.

11 Haziran'dan 15 Temmuz'a kadar, Rethy sağlık bölgesindeki 22 sağlık bölgesinden altısı (11 köy) etkilenmiştir ve bu bölgede dokuz ölüm dahil olmak üzere toplam 45 vaka (vaka ölüm oranı: %20) bulunmaktadır. Ölen dokuz (9) vakanın tümü baş ağrısı, yüksek ateş ve ağrılı beze belirtileri ile başvurmuş; dokuz (9) vakanın dördünde (4) öksürük belirtisine rastlanmıştır.

Sağlık bölgesi ekibi, beş pozitif hızlı tanı testi (RDT) ile sonuçlanan bir araştırma gerçekleştirmiştir. Dokuz ilave numune alınmış ve Kinşasa'daki Institut National de Recherche Biomédicale (INRB) laboratuvarına gönderilmiştir. Bildirilen 45 vakanın ikisi septisemik veba belirtisi göstermiş; diğer tüm vakalara bubonik veba tanısı konulmuştur. Mevcut bilgilere göre, her üç klinik veba türü tablosunun (bubonik, septisemik ve pnömonik) mevcut olması muhtemeldir.

Cinsiyete göre dağılım, vakaların %58'inin (26/45) erkek ve %93'ünün (42/45) beş yaşından büyük olduğunu göstermektedir. Bildirilen 45 vakanın, dördü de dahil olmak üzere dokuz tanesinin, semptomları arasında öksürük de bulunmaktadır - bu, bubonik vebadan pulmoner vebaya potansiyel bir ilerlemeyi gösteren bir işarettir. Bu durum ölenler arasında özellikle fark edilmiştir.

Veba, Ituri eyaletinde endemiktir. 2020'nin başından bu yana Ituri Eyaleti, beş sağlık bölgesinden (Aungba, Linga, Rethy, Aru ve Kambala sağlık bölgeleri) toplam 64 veba vakası ve 14 ölüm (CFR: %21,8) bildirmiştir. Bu, 2019'un aynı döneminde, hepsi tek bir bölgede olan 10 vaka ve 5 ölümle (letalite %50,0) karşılaştırılmaktadır.

Mevcut COVID-19 salgını, ülkedeki 26 ilden yedisini etkilemektedir. Ituri ayrıca, sokağa çıkma yasakları nedeniyle müdahale faaliyetlerini daha da kesintiye uğratabilecek COVID-191 vakalarını da bildirmiştir. Bunlar, kaynak eksikliği ve güvensizlik de dahil olmak üzere bölgede tespit edilen ve uzun süredir devam eden halk sağlığı müdahalesi sorunlarına ek olarak verilmektedir. COVID-19 salgınının bu alanda gerçekleşen faaliyetler üzerinde önemli bir etkisi olmadığı bildirilmiş olsa da, mevcut sağlık hizmetlerine erişim konusunda sınırlı bilgi bulunmaktadır. Bu, Ituri nüfusunun Uganda'dan bakım talep etmesinin gerekip gerekmediğini ve ayrıca insan kaynakları, ilaçlar ve kişisel koruyucu donanımların (KKD) bulunup bulunmadığını da içermektedir. Ayrıca, Ituri eyaletindeki Bunia'daki referans laboratuvarı şu anda kullanılamamaktadır; bu da şüpheli vakaların doğrulanmasını ve müdahale girişimlerini geciktirebilir.

HALK SAĞLIĞI MÜDAHALESİ

  • Bir salgın soruşturması yürütmek ve ilk müdahale faaliyetlerini uygulamak için, etkilenen sağlık bölgesine ulusal bir hızlı müdahale ekibi (RRT) yerleştirilmiştir.
  • UNICEF, toplum katılımı ve güvenli ve ağırbaşlı defnetme uygulamaları üzerinde çalışarak, Bunia'daki insani duruma müdahale etmektedir.
  • Vaka tanımlarının da içinde olduğu DSÖ veba rehberi, vaka tespitini geliştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarına dağıtılmıştır.
  • DSÖ, veba endemi bölgelerini sürveyans, vakaların araştırılması ve veba önleme, erken teşhis ve vaka yönetimi konularında sağlık çalışanlarının ve toplumun eğitimi ile desteklemektedir.
  • Bilinen temaslılara doksisiklin profilaksisi uygulanmıştır.
  • Bazı köylerde evlerin içine deltametrin sıkılmıştır.
  • Defin işlemleri sağlık bölgesi ekibi tarafından güvenli ve ağırbaşlı (SDB) yürütülmüştür.
  • Etkilenen köylerde nüfus, yerel radyo aracılığıyla veba önleme tedbirlerine duyarlılaştırılmaktadır.

DSÖ RİSK DEĞERLENDİRMESİ

Veba enfeksiyonu, özellikle erken teşhis edilmezse, insanlarda yüksek mortalite ile sonuçlanan ciddi hastalıklara neden olabilir. Veba üç şekilde ortaya çıkabilir: bubonik, septisemik ve pnömonik. Tedavi edilmezse, bubonik veba, pnömonik vebaya dönüşebilir. Erken tanı ve tedavi, hayatta kalabilmek ve komplikasyonların azaltılması için gereklidir.

Veba, Rethy sağlık bölgesinde endemiktir ve vahşi kemirgen popülasyonunun çoğu Yersinia pestis'in enzootik varyantlarını barındırmaktadır. İlk salgını Şubat 2020'de Godjoka sağlık bölgesinde bulunan Linga sağlık bölgesinden importe vakalarla bildirmiştir.

Güvenlik düzeyinde, bu bölgenin nüfusunu (Djugu ve çevresi) etkilemeye devam eden milis CODECO'ya bağlı vahşet ve şiddet raporları bulunmaktadır. Djugu ve Mahagi Toprakları'nda kitlesel nüfus yer değiştirmeleri olmaktadır. Şu anda, Rethy Sağlık Bölgesi, çoğu Jiba ve Linga Sağlık Bölgesi'nden gelmiş olan ülke içinde yerinden olmuş yaklaşık 112.714 kişiyi (IDP) kabul etmiştir. Artan güvensizlik, köyler arasındaki trafik akışını ve nüfusun o bölgede kalmaya ya da çalışmaya istekli olmasını etkilemektedir. Ayrıca kabul alanlarında ve yerinden olmuş kişilerin bulunduğu alanlarda su, temizlik ve sanitasyon koşullarında bozulma olmuştur.

Sağlık çalışanları tarafından mevcut salgının erken tespiti ve raporlanması, çalışan bir sürveyans sisteminin mevcut olduğunu göstermektedir. Ituri eyaletinin Bunia'da artık kullanılamayan bir referans laboratuvarı bulunmaktaydı. Kinşasa/DRC merkezli Institut National de la Recherce Biomedicale (INRB) laboratuvarı, şüpheli vakalar için laboratuvar testi yapabilecek donanıma sahiptir. Ancak, Rethy'den Bunia'ya ve ardından Kinşasa'ya numune naklindeki gecikmeler ve test edilecek COVID-19 numuneleriyle ilgili yüksek iş yükü ve dönüş yükü nedeniyle Kinşasa INRB'deki test yapımındaki gecikmeler sürveyansı ve müdahaleyi tehlikeye atabilir. Yerel bulaşmanın oluşmasını önlemek için diğer vakaların derhal tespit edilmesini, izole edilmesini ve soruşturulmasını sağlamak üzere sürekli çaba gösterilmesi gerekmektedir.

Mevcut durumun evriminin hızla bozulma tehlikesi altında olması (vaka ölüm oranı: %20), pulmoner veba vakalarının bildirilmesi, sürveyans sistemi ile ilgili zorluklar ve örnek toplama ile laboratuvar doğrulaması arasındaki gecikmeler ve değişken güvenlik durumu ve ülkede daha kapsamlı bir müdahalenin oluşmasını engelleyen diğer salgın hastalıkların varlığı göz önüne alındığında, ulusal düzeydeki riskin orta dereceli olduğu düşünülmektedir. Ayrıca, sağlık bölgesinde şu anda KKD, ceset torbası ve dekontaminasyon için gerekli materyal bulunmamaktadır. Sağlık bölgesine ilaç tedarik eden bir sivil toplum kuruluşu olan Malteser International, RN27 yolundaki güvensizlik nedeniyle malzemeleri bölgeye almakta zorluk yaşamıştır.

Kontrol prensipleri (önerilen antibiyotiklerle erken tedavi, pnömonik vakaların izolasyonu, en son görülen yakın temaslılarına verilen kemoprofilaksi, kemirgen ve pire kontrolü, güvenli ve ağırbaşlı defin işlemleri ve nosokomiyal bulaşmanın önlenmesi) bilinmekte ve uygulanmaktadır, ancak araçlar sınırlıdır ve sağlık sistemi vakaları en uygun şekilde yönetemeyecek durumdadır. Vakaların tedavisinde kullanılan antibiyotikler Doksisiklin, Siprofloksasin ve Cotrimoksazoldür. Pulmoner veya septisemik vakaları için Gentamisin uygulanmıştır. Laboratuvar doğrulaması eksikliği endişe vericidir, ancak sahadaki hızlı tanı testlerinin (RDT) kullanılması şüpheli vakalar arasında minimum doğruluğu sağlamaktadır. RDT'ler, özellikle bubonik veba şüphesi olan vakaları doğrularken güvenilir sonuçlar vermektedir.

Salgın, Rethy sağlık bölgesinde yer aldığı ve izole bir bölge olduğu için bölgesel düzeydeki risk düşük olarak kabul edilmektedir. Risk, küresel olarak da düşük kabul edilmektedir.

DSÖ’NÜN TAVSİYESİ

Bubonik veba en yaygın veba formudur ve enfekte bir pire ısırmasından kaynaklanır. Veba basilus, Y. pestis, ısırık bölgesine girer ve lenfatik sistemden çoğaldığı en yakın lenf bezine gider. Enfeksiyonun ileriki aşamalarında, iltihaplı lenf bezleri irinli açık yaralara dönüşebilir. Bubonik veba insandan insana bulaşmamaktadır.

Bubonik veba tedavi edilmezse ilerleyebilir ve daha şiddetli ve en öldürücü veba türü olan pnömonik veba türü olarak akciğerlere yayılabilir. Kuluçka süresi 24 saat kadar kısa olabilir. Pnömonik vebası olan herhangi bir kişi, hastalığı damlacıklar yoluyla diğer insanlara bulaştırabilir. Tedavi edilmeyen pnömonik veba, erken teşhis ve tedavi edilmezse, neredeyse her zaman ölümcüldür. Ancak, zamanında tespit edilir ve tedavi edilirse (semptomların başlamasından sonraki 24 saat içinde) iyileşme olasılığı yüksektir.

Erken tanı ve tedavi, hayatta kalmak ve komplikasyonların azaltılması için gereklidir. Uygun teşhis örnekleri arasında kan kültürleri, mümkünse lenf bezi aspiratları ve/veya belirtilirse balgam bulunmaktadır. İlaç tedavisi, laboratuvar örnekleri alındıktan sonra mümkün olan en kısa sürede başlamalıdır. Pnömonik veba hastasıyla yakın temas veya enfekte vücut sıvıları veya dokularıyla doğrudan temas gibi vebaya maruz kaldığı bilinen kişilerde maruziyet sonrası profilaksi belirtilir. Vebadan korunmak için maruziyet sonrası profilaksinin süresi yedi gündür.

Önleyici tedbirler, çevrelerinde zoonotik veba bulunduğunda insanları bilgilendirmeyi ve pire ısırıklarına karşı önlem almalarını ve hayvan leşlerine dokunmamalarını tavsiye etmektir. İnsanlar, özellikle sağlık çalışanları, bubo gibi enfekte dokularla doğrudan temastan veya pnömonik veba hastalarına yakın durmaktan kaçınmalıdır.

Tüm veba türleri için önerilen müdahale önlemleri:

  • Uygun enfeksiyon, önleme ve kontrol prosedürleri kullanılarak dikkatle toplanması ve test için laboratuvarlara gönderilmesi gereken örnekler edinin. Vebanın doğrulanması laboratuvar testi gerektirir. En iyi uygulama, bir bubo, kan veya balgamdaki irin örneğinden Y. pestis'i tanımlamaktır. Spesifik bir Y. pestis antijeni farklı tekniklerle tespit edilebilmektedir.
  • Doğru tedaviyi sağlayın: Komplikasyonları önlemek için doğru ilaçlarla hızlı tedavi çok önemlidir. Hastalara aminoglikozidler, florokinolonlar, kloramfenikol, tetrasiklin sülfonamidler ve destekleyici tedavi gibi uygun antibiyotik tedavisi verildiğini doğrulayın. Antibiyotik tedavisinin hastanın yaşına, tıbbi geçmişine, altta yatan sağlık sorunlarına veya alerjilere bağlı olarak ayarlanması gerekebilir. Tedavi süresi 10 ila 14 gün arasında veya ateş azaldıktan sonraki 2 güne kadardır.
  • Sağlık çalışanlarını koruyun. Onları enfeksiyon önleme ve kontrol konusunda bilgilendirin ve eğitin. Pnömonik veba hastalarıyla doğrudan temas halinde olan çalışanlar, tam bir kişisel koruyucu ekipman giymeli ve solunum yolu hastalıkları için standart önlemleri kullanmalıdır. Koşullara bağlı olarak, yedi gün boyunca veya en azından enfekte hastalara maruz kaldıkları sürece doksisiklin gibi antibiyotiklerle kemoprofilaksi de alabilirler. Ancak kemoprofilaksi, bir KKD'nin ve bireysel fiziksel önlemlerin yerini alamaz.
  • Pnömonik veba hastalarını izole edin. Pnömonik veba olduğu doğrulanmış veya şüphelenilen hastalar, hava damlacıkları yoluyla başkalarına bulaşmayacak şekilde izole edilmelidir. Pnömonik hastalara maske verilmelidir.
  • Temaslı takibi: pnömonik veba hastalarının yakın temaslılarını tanımlayın, bilgilendirin ve izleyin ve onlara yedi günlük kemoprofilaksi uygulayın.
  • Defin işlemlerinin güvenli şekilde yürütülmesini sağlayın. Cenaze ve defin törenlerinde en uygun enfeksiyon önleme ve kontrol önlemleri alınmalıdır. Veba nedeniyle hayatını kaybedenlerin evlerinde, insanların toplanmasını gerektiren cenaze törenlerinden vazgeçilmelidir.
  • Veba salgınlarını etkili ve verimli bir şekilde yönetmek için, enfeksiyonlu hastaları hızlı bir şekilde teşhis etmek ve yönetmek, risk faktörlerini tanımlamak, devam eden sürveyansı yönetmek, taşıyıcı ve konakları kontrol etmek, teşhisi laboratuvar testleri ile doğrulamak ve bulguları uygun makamlarla iletmek için bilgili ve uyanık bir sağlık iş gücüne (ve topluluğa) sahip olmak çok önemlidir.

(1) 16 Temmuz 2020 itibariyle, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde 191 ölüm de dahil olmak üzere doğrulanmış 8162 COVID-19 vakası bulunmaktadır.

DSÖ Veba bilgi sayfası: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/plague

DSÖ Veba internet sitesi: https://www.who.int/health-topics/plague#tab=tab_1

 

Etiketler: