MADAGASKAR’DA VEBA

01 Ekim 2021 Cuma

29 Ağustos 2021'de Madagaskar Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı, Epidemiyolojik Sürveyans ve Müdahale Departmanı, Itasy bölgesi-Arivonimamo sağlık bölgesinden, Miandrandra belediyesinde meydana gelen şüpheli bir topluluk ölümü ve 15 şüpheli pnömonik veba vakası hakkında bir uyarı almıştır.

1 Ekim 2021

29 Ağustos 2021'de Madagaskar Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı, Epidemiyolojik Sürveyans ve Müdahale Departmanı, Itasy bölgesi-Arivonimamo sağlık bölgesinden, Miandrandra belediyesinde meydana gelen şüpheli bir topluluk ölümü ve 15 şüpheli pnömonik veba vakası hakkında bir uyarı almıştır. Tüm olgular ateş, baş ağrısı, halsizlik, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve öksürük belirtileri ile gelmiştir. Veba Madagaskar'da endemiktir ve her salgın endişe kaynağı olmasına rağmen düzenli olarak salgınlar meydana gelmektedir. Ayrıca, pnömonik veba, 2005 Uluslararası Sağlık Tüzüğü kapsamında bildirimi zorunlu bir hastalıktır.

Ertesi gün, 30 Ağustos'a kadar, Itasy bölgesindeki Arivonimamo bölgesinden sağlık yetkililerine altı ölüm vakası dahil (üç toplum ölüm ve üç Miandrandra sağlık tesisinde) 25 şüpheli pnömonik veba vakası bildirilmiştir. Bunlardan 19'u tedavi için Miandrandra sağlık tesisine yatırılmıştır. Madagaskar Pasteur Enstitüsü'nde laboratuvar teyidi için aynı gün toplam 20 numune (8 balgam ve 12 kan) toplanmıştır.

15 Eylül 2021 itibariyle toplam 20 şüpheli ve 22 doğrulanmış veba vakası bildirilmiştir. Vakaların ortanca yaşı 36 (dağılım 3 ila 74), 22'si erkek, 20'si kadındır. Bildirilen vakalar coğrafi olarak sınır olmayan iki bölgede bulunmaktadır: Itasy (Arivonimamo bölgesinde etkilenen 3 belediye) ve Haute Matsiatra (Ambalavao bölgesinde etkilenen 1 belediye). Her iki bölge de veba endemik bölgeleri olarak bilinmektedir ve 2017 salgını sırasında Ambalavao'nun ana merkez üssü olması nedeniyle büyük ölçüde etkilenmişlerdir.

Doğrulanmış vakalardan 19'u klinik olarak pnömonik veba ve üçü bubonik veba olarak bildirilmiştir. Doğrulanmış vakalar arasında sekiz ölüm vakası meydana gelmiş olup (bubonik veba vakaları arasında 2 ve pnömonik veba vakaları arasında 6), vaka ölüm oranı %37 (8/22) olarak hesaplanmıştır. Bunlardan 4'ü erkek, 4'ü kadın, 3'ü toplum düzeyinde ve 5'i sağlık kuruluşlarında meydana gelmiştir.

Toplamda, vakaların 1.064 yakın temaslısı belirlenmiş, takip edilmiş ve kotrimoksazol veya doksisiklin ile kemoprofilaksi ile tedavi edilmiştir. Toplumda aktif vaka tespiti, vaka bildiren tüm sağlık bölgelerinde gerçekleştirilmiştir. Sağlık yetkilileri, Madagaskar Pasteur Enstitüsü ile işbirliği içinde, 30 Ağustos'taki ilk araştırma sırasında Arivonimamo bölgesinde hayvan sürveyansı gerçekleştirmiştir. Ön sonuçlar, sıçanların %1,3'ünde etken bakteri olan Yersinia pestis taşıyıcılığının %1'lik uyarı eşiğini aştığını gösterirken pulisidal indeksin (yakalanan sıçanlardan toplanan toplam pire sayısının yakalanan toplam sıçan sayısına oranı) ise 5'ten fazla olan uyarı eşiğini aşmayarak 1,7 olduğunu göstermiştir. Endemik bölgelerin bir parçası olan Faratsiho (Vakinakaratra bölgesi) ve Besarety'de (Analamanga bölgesi) de analizler yapılmıştır ve sırasıyla 3.1 ve 3.2 pulisidal indekslerle sonuçlanmıştır.

Halk sağlığı yanıtı

Pnömonik veba salgınlarına karşı müdahaleler, alan ve bölge ekiplerinin gözetiminde topluluk düzeyinde yerel ekipler tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu ekipler, Sağlık Bakanlığı'nın merkez yönetimi, Madagaskar Pasteur Enstitüsü ve DSÖ dahil olmak üzere bir dizi ortak tarafından desteklenmektedir. Bu salgının yönetimi ve kontrolü için alınan önlemler ve yürütülen faaliyetler şunlardır:

Teşhis ve vaka yönetimi:

• Şüpheli vakalardan örneklerin toplanması; hızlı tanı testlerinin kullanımı; daha fazla analiz ve onay için numunelerin Madagaskar Pasteur Enstitüsü'ne gönderilmesi

• Sağlık tesislerinde, bildirilen vakaların yönetimi

• Sağlık çalışanlarının veba vakalarının yönetimi konusunda eğitimi

Koordinasyon:

• Vakaları bildiren bölgelerde veba kontrol komitelerinin etkinleştirilmesi

Epidemiyoloji ve sürveyans:

• Aktif vaka tespiti, ilk seçenek olarak kotrimoksazol ve sülfonamidlere kontrendikasyon olması durumunda doksisiklin kullanılarak sonraki kemoprofilaktik tedavi ile yakın temaslıların araştırılması

• Sağlık tesisleri düzeyinde sürveyansın ve toplum sürveyansının güçlendirilmesi

• Hayvan sürveyansı

Önleyici tedbirler:

• Etkilenen kişilerin evlerinin dezenfeksiyonu: vakaların evlerine dezenfektan olarak HTH (kalsiyum hipoklorit) solüsyonunun püskürtülmesi

• Vektör kontrolü ve rezervuar önleme önlemleri

Toplum katılımı:

• Nüfusun, etkilenen bölgelerde veba önleme tedbirleri konusunda duyarlı hale getirilmesi, hangi semptomların izlenmesi gerektiği ve sağlık tesislerinde ne zaman bakım aranması gerektiği yönünde bilinçlendirilmesi.

DSÖ risk değerlendirmesi

Veba Madagaskar'da endemiktir ve her yıl bubonik ve pnömonik formlarda vakalar bildirilmektedir. Hastalığın bulaşmasında yaygın olan mevsim genellikle Eylül'den Nisan'a kadar sürer. Vakalar genellikle, Itasy ve Haute Matsiatra bölgelerini içeren mevcut salgında olduğu gibi, 700 metreden daha yüksek rakımda bulunan ülkenin merkezi dağlık bölgelerinden bildirilmektedir. Sağlık Bakanlığı tarafından her yıl çoğunlukla bubonik biçimde olmak üzere 200 ila 400 arasında veba vakası bildirilmektedir.

Ülke, 2017 yılında, büyüklüğü ve ülkenin büyük şehirlerini etkileyen kentsel karakteri nedeniyle olağandışı bir pnömonik veba salgını yaşamıştır.

Bu veba formu çok şiddetlidir ve hemen tedavi edilmezse neredeyse her zaman ölümcüldür. Ya enfekte bir kişiden solunum damlacıklarının solunmasıyla ya da bakteriler akciğerlere yayıldıktan sonra tedavi edilmemiş bubonik vebanın bir sonucu olarak gelişmektedir.

Madagaskar'ın veba salgınlarına yanıt verme konusunda uzun bir geçmişi vardır. Halihazırda Ulusal Veba Önleme ve Kontrol Stratejisi gibi çeşitli önleme ve müdahale planlarını benimsemiştir. Ne yazık ki, ülkenin zayıf mali kapasitesi, yeterli bir hazırlık ve müdahale stratejisinin oluşturulmasını engellemektedir. COVID-19 gibi diğer salgınların varlığı ve ülkenin güneyinde devam eden insani beslenme ve gıda krizi, sağlık sistemini zorlamaktadır ve ülkenin diğer krizlerle başa çıkma kapasitesini azaltmaktadır. Etkilenen alanlar coğrafi olarak ülkenin başkentine yakındır ve nüfusun hareketi, hastalığın kentsel alanlara ve ülkenin diğer bölgelerine yayılma riskini artırmaktadır.

Bu nedenle, ulusal düzeyde risk yüksek olarak kabul edilirken, bölgesel ve küresel düzeyde bu risk, diğer ülkelere veba vakalarının ihraç edildiğine dair bilinen bir geçmiş olmadığı için düşüktür. Ek olarak, Madagaskar bir ada ülkesi olduğundan, müdahale önlemlerinin uygulanması vakaların ihracını önlemede özellikle etkilidir.

DSÖ tavsiyesi

DSÖ, veba salgınlarının yönetimi için aşağıdaki eylemleri önermektedir:

Enfeksiyon kaynağını bulun ve ortadan kaldırın: İnsan vakalarının bildirildiği bölgedeki en olası kaynaklar belirlenmeli ve genellikle küçük hayvanların çok sayıda öldüğü kümelenmiş alanlar incelenmelidir. Enfeksiyonu önlemek ve mücadele etmek için uygun prosedürler uygulanmalıdır. Vektörler ve kemirgenler kontrol edilmelidir. Kemirgen kontrolü ancak etkili dezenfeksiyon önlemleri uygulandıktan sonra yapılmalıdır.

Sağlık çalışanlarını koruyun: Sağlık çalışanları enfeksiyon önleme ve kontrolü konusunda bilgilendirilmeli ve eğitilmedilir. Pnömonik vebalı hastalarla doğrudan temas halinde olanlar, gelişmiş koruyucu önlemler (kişisel koruyucu ekipman) uygulamalı ve en az yedi gün veya enfekte hastalara maruziyet devam ettiği sürece antibiyotik kemoprofilaksisi almalıdır.

Hızlı ve uygun tedaviyi sağlayın: Hastalara yeterli antibiyotik tedavisinin uygulandığı ve yerel olarak yeterli antibiyotik stokunun bulunduğu kontrol edilmelidir.

Pnömonik vebalı hastaları izole edin: Pnömonik vebalı hastalar klinik durumları izin verdiği sürece maske takmalıdır.

İzleyin ve koruyun: pnömonik veba hastalarının yakın temaslıları belirlenmeli ve izlenmelidir ve 7 gün boyunca kemoprofilaksi uygulanmalıdır. Kontaminasyonun koşullarına bağlı olarak, bubonik vebalı hastaların yaşadığı bir hane halkı da kemoprofilaksi almalıdır, çünkü muhtemelen enfekte pireler tarafından ısırılmış olabilirler.

Enfeksiyonu önlemek ve kontrol etmek için uygun prosedürleri kullanarak klinik forma (kan, irin, balgam) göre gerekli örnekleri alın ve analiz için en kısa sürede laboratuvara gönderin. Bu prosedür antibiyotik tedavisinin başlamasını geciktirmemelidir.

Temkinli ve güvenli cenaze töreni yapın: Hastalığın şekli ne olursa olsun vebadan ölen bir kişi bulaşma riski taşır. Ceset yalnızca bu görevde eğitilmiş personel tarafından ele alınmalıdır.

Ayrıntılı bilgi için bakınız:

Etiketler: