BİRDEN FAZLA ÜLKEDE GÖRÜLEN MAYMUN ÇİÇEK HASTALIĞI (MONKEYPOX) SALGINI – DURUM GÜNCELLEMESİ

04 Haziran 2022 Cumartesi

13 Mayıs 2022'den bu yana ve 2 Haziran 2022 itibariyle, maymun çiçeği virüsü için endemik olmayan dört DSÖ bölgesinde 27 Üye Devletten 780 laboratuvarca doğrulanmış maymun çiçeği vakası rapor edilmiş veya DSÖ tarafından tanımlanmıştır. Epidemiyolojik araştırmalar devam etmektedir.

4 Haziran 2022

Hastalık Salgını Haberlerinin şu anki yayını, daha önce yayınlanmış olan 29 Mayıs tarihli Hastalık Salgını Haberlerinin bir güncellemesidir ve ayrıca aşılama da dahil olmak üzere özet kılavuz bilgiler sunmaktadır.

Özet olarak salgın

13 Mayıs 2022'den bu yana ve 2 Haziran 2022 itibariyle, maymun çiçeği virüsü için endemik olmayan dört DSÖ bölgesinde 27 Üye Devletten 780 laboratuvarca doğrulanmış maymun çiçeği vakası rapor edilmiş veya DSÖ tarafından tanımlanmıştır. Epidemiyolojik araştırmalar devam etmektedir. Şimdiye kadar rapor edilen vakaların çoğu, birinci veya ikinci basamak sağlık kuruluşlarında cinsel sağlık veya diğer sağlık hizmetleri aracılığıyla sunulmuş ve yalnızca erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekleri (MSM) kapsamıştır.

Virüsün Batı Afrika türü şimdiye kadar vaka örneklerinden tanımlanmış olsa da, seyahat geçmişi olan teyit edilmiş vakaların çoğu, maymun çiçeği virüsünün endemik olduğu Batı veya Orta Afrika'dan ziyade Avrupa ve Kuzey Amerika'daki ülkelere seyahat ettiğini bildirmiştir. Endemik bir bölgeye seyahat etmemiş kişilerde maymun çiçeğinin doğrulanması tipik değildir ve endemik olmayan bir ülkede tek bir maymun çiçeği vakası bile salgın olarak kabul edilir. Çoğu vaka endemik bölgelerden yapılan seyahatlerle ilişkili olmasa da Üye Devletler daha önce de gözlemlendiği gibi Nijerya'dan gelen yolcularda az sayıda vaka bildirmektedir.

Maymun çiçeği hastalığının endemik olmayan birkaç ülkede eş zamanlı olarak ani ve beklenmedik bir şekilde ortaya çıkması, bilinmeyen bir süre boyunca tespit edilmemiş bir bulaşma olabileceğini ve ardından hastalığın çoğalmasına yol açan olaylarının olabileceğini düşündürmektedir.

DSÖ, çok farklı DSÖ coğrafi bölgelerindeki endemik olmayan ve endemik ülkelerde birçok maymun çiçeği vakası ve kümesinin eşzamanlı olarak ilk kez rapor edildiğini göz önünde bulundurarak, küresel düzeyde riski orta düzeyde değerlendirmektedir.

DSÖ, endemik ülkelerdeki durum hakkında güncellemeler almaya devam etmektedir.

Salgının tanımı

2 Haziran 2022 itibariyle, laboratuvar tarafından doğrulanmış 780 vaka, Uluslararası Sağlık Tüzüğü (UST) kapsamında DSÖ'ye bildirilmiş veya DSÖ tarafından dört DSÖ Bölgesinde endemik olmayan 27 ülkede resmi kamu kaynaklarından tespit edilmiştir. Bu, toplam 257 vakanın rapor edildiği 29 Mayıs tarihli Hastalık Salgını Haberinden bu yana laboratuvarca doğrulanmış 523 vakada (+%203) bir artışı temsil etmektedir. 2 Haziran 2022 itibariyle, endemik olmayan ülkelerdeki mevcut maymun çiçeği salgınıyla ilişkili herhangi bir ölüm olmamıştır, ancak endemik ülkelerden vakalar ve ölümler bildirilmektedir (bkz. Tablo 2).

Araştırmalar devam ederken, polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) testlerinden elde edilen ön veriler, Avrupa'da ve diğer endemik olmayan bölgelerde tespit edilen maymun çiçeği virüsü suşlarının Batı Afrika soyuna ait olduğunu göstermektedir.

Şekil 1 ve Tablo 1, endemik olmayan ülkelerde 13 Mayıs ile 2 Haziran 2022 arasında DSÖ tarafından bildirilen veya DSÖ tarafından tanımlanan maymun çiçeği vakalarının coğrafi dağılımını göstermektedir. Vakaların çoğu (n=688; %88), DSÖ Avrupa Bölgesinden (20 Ülke) bildirilmiştir. Amerika Bölgesi'nden (n=80; %10), Doğu Akdeniz Bölgesi'nden (n=9; %1) ve Batı Pasifik Bölgesi'nden (n=3; <%1) de doğrulanmış vakalar bildirilmiştir.

Her gün daha fazla bilgi elde edildikçe ve veriler UST hükümlerine uygun olarak DSÖ tarafından doğrulandıkça vaka sayısı yükselip azalmaktadır.

Şekil 1. Endemik olmayan ülkelerde doğrulanmış ve şüphelenilen maymun çiçeği vakalarının 13-2 Haziran 2022 tarihi ve saat 17:00 (CEST) itibariyle coğrafi dağılımı.

 

Tablo 1. 13 Mayıs ve 2 Haziran 2022, 17:00 CEST arasında resmi kamu kaynaklarından DSÖ'ye bildirilen veya DSÖ tarafından tanımlanan endemik olmayan ülkelerdeki maymun çiçeği vakaları.

Bugüne kadar, doğrulanmış vakaların klinik tablosu değişken olmuştur. Bu salgındaki birçok vaka, maymun çiçeği için klasik klinik tabloyu yansıtmamaktadır. Söz konusu salgında şimdiye kadar açıklanan vakalarda, yaygın görülen semptomlar arasında genital ve perianal lezyonlar, ateş, şişmiş lenf düğümleri ve yutma sırasında ağrı bulunur. Ağız yaraları, ateş ve şişmiş lenf düğümleri ile birlikte ortak bir özellik olarak kalırken, döküntünün lokal anogenital dağılımı (veziküler, püstüler veya ülsere lezyonlarla birlikte) bazen vücudun diğer bölgelerine tutarlı bir şekilde yayılmadan ilk ortaya çıkar. Çoğu durumda genital veya perianal döküntünün bu ilk tablosu, cinsel temas sırasında olası bulaşma yolu olarak yakın fiziksel teması düşündürür.

Bazı vakalarda, püstüllerin yapısal semptomlardan (örneğin, ateş) önce ortaya çıktığı ve her ikisi de maymun çiçeğinin tarihsel olarak nasıl ortaya çıktığının tipik olmayan farklı gelişim aşamalarında lezyonlara sahip olduğu tarif edilmiştir. İzolasyon amacıyla hastaneye yatırılan hastalar dışında, az sayıda hastaneye yatış bildirilmiştir. Hastaneye yatmaya yol açan komplikasyonlar, yeterli ağrı yönetimi sağlama ihtiyacını ve ikincil enfeksiyonları tedavi etme ihtiyacını kapsamaktadır.

Endemik olmayan ülkelerden bildirilen veya bu ülkelerde tanımlanan vakalara ek olarak, DSÖ, yerleşik sürveyans mekanizmaları (Entegre Hastalık Sürveyansı ve Müdahale) aracılığıyla Afrika bölgesindeki endemik ülkelerde[1] devam eden maymun çiçeği salgınlarının durumu hakkında güncellemeler almaya devam etmektedir. 1 Ocak - 1 Haziran 2022 tarihleri ​​arasında yedi endemik ülkeden 66 ölüm dahil 1408 şüpheli ve 44 doğrulanmış vaka bildirilmiştir (Tablo 2).

[1] Monkeypox'un endemik olduğu ülkeler şunlardır: Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Gabon, Gana (yalnızca hayvanlarda tanımlanmıştır), Fildişi Sahili, Liberya, Nijerya, Kongo Cumhuriyeti ve Sierra Leone . Benin ve Güney Sudan’da geçmişte importe vakalar belgelenmiştir. Şu anda Batı Afrika türü vakalarını bildiren ülkeler Kamerun ve Nijerya'dır.

Tablo 2. DSÖ Afrika Bölgesinde 1 Ocak 2022 ile 1 Haziran 2022 arasında DSÖ'ye bildirilen maymun çiçeği vakaları

Ek bilgi için lütfen buradan WHO AFRO Salgınlar ve Diğer Acil Durumlar hakkında Haftalık Bültenine bakınız.

Durum gelişmekte olup DSÖ, salgın ilerledikçe ve hem endemik hem de endemik olmayan ülkelerde sürveyans genişledikçe daha fazla maymun çiçeği vakası tespit edilmesini beklenmektedir.

Halk sağlığı yanıtı

DSÖ, söz konusu maymun çiçeği salgını hakkında bilgi paylaşımını desteklemeye devam etmektedir. Kapsamlı vaka bulma, temaslı izleme, laboratuvar araştırması, klinik yönetim, izolasyon ve enfeksiyon ve önleme ve kontrol önlemlerinin uygulanmasını koordine etmek için DSÖ'de ve birçok Üye Devlette klinik ve halk sağlığı olay yanıtı etkinleştirilmiştir.

Maymun çiçeği virüsünün viral deoksiribonükleik asidinin (DNA) genomik dizilimi, mümkün olduğunda gerçekleştirilmektedir. Birkaç Avrupa ülkesi (Belçika, Fransa, Almanya, İsrail, İtalya, Hollanda, Portekiz, Slovenya, İspanya, İsviçre ve Amerika Birleşik Devletleri), mevcut salgında bulunan maymun çiçeği virüsünün tam uzunlukta veya kısmi genom dizilerini yayınlamıştır. Araştırmalar devam ederken, PCR tahlillerinden elde edilen ön veriler, tespit edilen maymun çiçeği virüsü genlerinin Batı Afrika türüne ait olduğunu göstermektedir.

ACAM-2000 ve MVA-BN aşıları, yakın temaslıları yönetmek için bazı Üye Devletler tarafından uygulanmaktadır. Diğerleri, LC16 aşıları tedarik edebilir.

Üye Devletleri gözetim, laboratuvar teşhisi ve testi, vaka araştırması ve temaslı takibi, klinik yönetim, aşılar ve bağışıklama ve risk iletişimi ve topluluk katılımı ile desteklemek için geçici kılavuz geliştirilmektedir.

DSÖ, maymun çiçeği salgın yanıtı konusundaki kılavuzunu güncellemiş olup aşağıdaki belgeleri yayınlamıştır:

Maymun çiçeği için klinik yönetim ve enfeksiyon önleme ve kontrolü ile maymun çiçeği için aşılar ve bağışıklama hakkında DSÖ geçici kılavuzu kısa süre içinde yayınlanacaktır.

DSÖ risk değerlendirmesi

Halihazırda, küresel düzeyde halk sağlığı riski, çok farklı DSÖ coğrafi bölgelerindeki endemik olmayan ve endemik ülkelerde birçok maymun çiçeği vakası ve kümesinin eşzamanlı olarak ilk kez bildirildiği göz önüne alındığında orta düzeyde olarak değerlendirilmektedir.

Vakalar, başlangıçta ve esas olarak, kendilerini genişletilmiş cinsel ağların bir parçası olarak  tanımlayan erkekler arasında tespit edilmiştir. Başlangıçta sporadik vakalar gibi görünen birçok vakanın ani görünümü ve geniş coğrafi kapsamı, insandan insana uzun süreli bulaşmanın, yakın mesafedeki ve/veya fiziksel temaslı kişiler arasında sık karşılaşmalarla kolaylaştırıldığını göstermektedir. Bazı ülkeler, yeni nesil vakaların artık yalnızca önceden teyit edilmiş vakaların bilinen temaslıları arasında görünmediğini bildirmektedir bu da virüsün tespit edilmemiş dolaşımı nedeniyle bulaşma zincirlerinin tespit edilememiş olduğunu  göstermektedir.

Ek olarak, epidemiyolojik ve laboratuvar bilgileri hala sınırlı olduğundan, gerçek vaka sayısı muhtemelen olduğundan az tahmin edilmektedir. Bunun nedeni kısmen, daha önce çoğunlukla Batı ve Orta Afrika'da meydana geldiği bilinen bir enfeksiyonun erken klinik olarak tanınmaması, sınırlı sürveyans ve bazı ülkelerde yaygın olarak bulunan teşhis araçlarının bulunmaması olabilir. Birkaç DSÖ bölgesinde maymun çiçeği vakaları bildiren ülke sayısı göz önüne alındığında, diğer ülkelerin vakaları tespit etmesi ve virüsün daha fazla yayılması muhtemeldir.

İnsandan insana bulaşma, mukokutanöz ülserler, solunum damlacıkları (ve muhtemelen kısa menzilli aerosoller) veya kontamine materyallerle (örn. çarşaflar, yatak takımları, elektronik cihazlar, giysiler) temas gibi farkedilen veya farkedilmeyen enfeksiyöz lezyonlara sahip olabilen cilt veya mukoza zarlarıyla yakın veya doğrudan fiziksel temas yoluyla gerçekleşir.

İnsan sağlığı ve genel halk için mevcut risk düşük olsa da, bu virüs kendisini endemik olmayan ülkelerde yaygın bir insan patojeni olarak yerleştirme fırsatını kullanırsa halk sağlığı riski yüksek hale gelebilir. Ayrıca, bulaşmayı önlemek için yeterli enfeksiyon önleme ve kontrol (IPC) önlemleri kullanmamaları veya gerektiğinde uygun kişisel koruyucu ekipman (KKD) giymemeleri sağlık çalışanları için bir risktir. Bu mevcut salgında rapor edilmemiş olsa da, sağlık hizmetleriyle ilişkili enfeksiyon riski geçmişte hem endemik hem de endemik olmayan bölgelerde belgelenmiştir. Şiddetli hastalık ve ölüm riskinin çocuklar ve bağışıklığı baskılanmış bireyler arasında daha yüksek olduğu kabul edildiğinden, hassas gruplarda daha geniş yayılma ile artan sağlık etkisi potansiyeli vardır. HIV ile yaşayan insanlar arasında sınırlı veri mencut olup antiretroviral alan ve güçlü bir bağışıklık sistemine sahip olanlar daha şiddetli bir seyir bildirmemişlerdir; HIV ile yaşayan, tedavi görmeyen veya bağışıklığı baskılanmış olan kişiler, literatürde belgelendiği gibi hastalık daha şiddetli seyredebilir. Hamilelikte maymun çiçeği enfeksiyonu tam olarak anlaşılamamıştır, ancak sınırlı veriler enfeksiyonun fetüs için olumsuz sonuçlara yol açabileceğini düşündürmektedir.

Bugüne kadar, örnekleri PCR ile teyit edilen endemik olmayan ülkelerde tespit edilen tüm vakaların Batı Afrika türüyle enfekte olduğu tespit edilmiştir. Bilinen iki maymun çiçeği türü vardır, biri Batı Afrika'ya (WA) ve diğeri Kongo Havzası (CB) bölgesine özgüdür. WA bölümü geçmişte genel olarak <%3'lük daha düşük bir ölüm oranıyla ilişkilendirilirken, CB bölümü daha önce %1-10 arasında bildirilen bir vaka ölüm oranı (CFR) ile ciddi hastalığa neden oluyor gibi görünmektedir; her iki tahmin de Afrika ortamında genellikle daha genç bir nüfus arasındaki enfeksiyonlara dayanmaktadır.

Çiçek hastalığına karşı aşılamanın maymun hastalığına karşı çapraz koruyucu olduğu gösterilmiştir. Bununla birlikte, çiçek hastalığının eradike edilmesinin  ardından çiçek hastalığı aşılama programları sona erdiğinden, çiçek aşısı bağışıklığı 40 veya 50 yaşın altındaki kişilerle sınırlı olacaktır; orijinal (birinci nesil) çiçek hastalığı aşıları artık halka açık değildir. Ek olarak, aşılananlar için koruma zamanla azalmış olabilir.

Varsa, çiçek hastalığı ve maymun çiçeği aşıları, yakın temaslıları yönetmek için sınırlı sayıda ülkede uygulanmaktadır. Çiçek aşılarının maymun hastalığına karşı koruyucu olduğu gösterilmiş olsa da, maymun çiçeğinin önlenmesi için onaylanmış bir aşı da vardır. Bu aşı, vaccinia virüsünün bir türüne (jenerik olarak modifiye edilmiş aşı Ankara Bavyera Nordic suşu veya MVA-BN olarak bilinir) dayanmaktadır. Bu aşı, Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri'nde maymun çiçeğinin önlenmesi için onaylanmıştır. Avrupa Birliği'nde bu aşı çiçek hastalığının önlenmesi için onaylanmıştır. Ortopoks virüslerini tedavi etmek için bir antiviral de yakın zamanda Amerika Birleşik Devletleri'nde ve Avrupa Birliği'nde onaylanmıştır. DSÖ, çiçek hastalığı ve maymun hastalığı aşılarına ilişkin en son verileri gözden geçirmek ve bunların nasıl ve hangi durumlarda kullanılması gerektiği konusunda rehberlik sağlamak üzere uzmanları bir araya getirmiştir.

Bundan sonra DSÖ tarafından çok ülkeli maymun çiçeği salgınına yanıt vermek için gerekli eylemler hakkında sağlanan tavsiyeler DSÖ’nün teknik çalışmalarına dayanmakta olup aşağıdaki mevcut DSÖ danışma organları ile yapılan istişarelerle bilgilendirmeler yapılacaktır:

Bulaşıcı Tehlikeler Üzerine Stratejik ve Teknik Danışma Grubu (STAG) -IH); çiçek hastalığı ve maymun hastalığı aşılarıyla ilgili özle Aşılama Uzmanları Stratejik Danışma Grubu’nun (SAGE) çalışma grubu; Acil Durumlar Sosyal Bilimler Teknik Çalışma Grubu; Variola Virüs Araştırmaları Danışma Komitesi; DSÖ Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) Plan danışmanlığı: maymun çiçek hastalığı araştırması; Yeni Patojenlerin Kökenleri için Bilimsel Danışma Grubu (SAGO); özel uzmanların toplantılarının sonuçları da dahil olmak üzere.

Ülkeler, vücudun etkilenen tüm bölgelerinde -ateş, genişlemiş lenf düğümleri, baş ağrısı, sırt ağrısı, kas ağrıları veya yorgunluk gibi - ardışık aşamalarla  ilerleyen (maküller, papüller, veziküller, püstüller, kabuklar) bir döküntü ile başvuran hastalarla ilgili işaretler konusunda tetikte olmalıdır. Bu mevcut salgın sırasında, birçok kişi lokalize döküntü ile başvurmaktadır – lokal, ağrılı şişmiş lenf nodları ile ilişkili peri-genital ve/veya peri-anal dağılım. Bazı vakalarda ikincil bakteriyel enfeksiyonlar olabilir ve eş zamanlı olarak herpes simplex virüsü, sifiliz veya N. gonore gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar olabilir. Bu kişiler, birinci ve ikinci basamak, ateş klinikleri, cinsel sağlık hizmetleri, enfeksiyon hastalıkları birimleri, kadın hastalıkları ve doğum, acil servisler ve dermatoloji klinikleri dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere çeşitli toplum ve sağlık kuruluşlarına başvurabilirler.

Potansiyel olarak etkilenen toplulukların yanı sıra sağlık hizmeti sağlayıcıları ve laboratuvar çalışanları arasında farkındalığın arttırılması, daha fazla vakanın belirlenmesi ve önlenmesi ve mevcut salgının etkin yönetimi için esastır. Yaklaşan potansiyel olarak genişleyen büyük toplantılar sırasında bilgiye en çok ihtiyaç duyanlara ulaşmalı ve maymun çiçeğinden potansiyel olarak etkilenen bireylerin ve toplulukların gereksiz yere damgalanmasından kaçınmak için tüm çabalar gösterilmelidir.

Şüpheli vaka tanımını karşılayan herhangi bir kişiye test önerilmelidir. Test etme kararı, enfeksiyon olasılığının değerlendirilmesiyle bağlantılı olarak hem klinik hem de epidemiyolojik faktörlere dayanmalıdır. Deri döküntülerine neden olan çeşitli koşullar nedeniyle ve bu salgında klinik görünüm daha sıklıkla atipik olabileceğinden, maymun çiçek hastalığını yalnızca klinik tabloya göre ayırt etmek zor olabilir.

Maymun çiçeği olduğundan şüphelenilen veya doğrulanan hastaların bakımı, yerel ayarlara uyarlanmış tarama protokolleri aracılığıyla erken tanımayı gerektirir; uygun IPC önlemlerinin hızlı izolasyonu ve hızlı uygulanması (standart ve iletim tabanlı önlemler); tanıyı doğrulamak için testler; hafif veya komplike olmayan maymun çiçeği hastalarının semptomatik tedavisi; ve cilt lezyonlarının ilerlemesi, cilt lezyonlarının ikincil enfeksiyonu ve nadiren ciddi dehidratasyon, şiddetli pnömoni veya sepsis gibi komplikasyonların ve yaşamı tehdit eden durumların izlenmesi ve tedavisi.

Enfeksiyon önleme ve kontrol (IPC) önlemleri (doğrulanmış vakaların destekleyici izolasyonu dahil), lezyonlar kabuklanana, kabuklar düşene ve altında yeni bir deri tabakası oluşana kadar yerinde kalmalıdır.

DSÖ, durumu yakından izlemekte ve Üye Devletler ve ortaklarla birlikte çalışan uluslararası koordinasyonu desteklemektedir.

Kamuya açık olan DSÖ belgeleri için yukarıdaki Halk Sağlığı Yanıtı bölümüne bakınız. Bu belgelerden ve geliştirilmekte olanlardan önemli noktalar, referans kolaylığı için aşağıda verilmiştir.

Sürveyans ve raporlama

Küresel durumsal farkındalık ve raporlama amacıyla vakalara ilişkin temel epidemiyolojik parametreleri yakalamayı kolaylaştırmak için DSÖ tarafından küresel bir minimum veri seti oluşturulmuştur. Üye Devletlerin, olası veya teyit edilmiş vakaların vaka tanımlarını karşılayan tüm vakalara ilişkin asgari verileri, UST Ulusal Odak Noktaları aracılığıyla, veriler elde edilir edilmez ilgili DSÖ Bölgesel UST Odak Noktalarına sunmaları istenmektedir. Veriler bir araya getirilecek ve DSÖ bilgi ürünleri aracılığıyla düzenli olarak toplu biçimde kamuya açık olarak paylaşılacaktır. Üye Devletlerin kendi kullanımı için ayrı bir Vaka Soruşturma ve Temaslı İzleme formu şu anda sonuçlandırılmaktadır ve en kısa sürede paylaşılacaktır.

Laboratuvar testleri ve numune yönetimi

Piyasada, bazıları maymun çiçeği virüsü tespiti için özel, bazıları ise ortopoks virüsü tespiti için artan sayıda ticari PCR kiti bulunmaktadır. Hemen hemen hepsi yalnızca araştırma amaçlıdır ve hiçbiri bağımsız olarak doğrulanmamıştır. Bilimsel literatürde kurum içi PCR protokollerini kurmak için çeşitli primer ve prob setlerinden bahsedilmektedir.

Risk iletişimi ve topluluk katılımı

Maymun çiçeği ile ilgili riskleri iletmek ve risk altındaki ve etkilenen toplulukları, topluluk liderlerini, sivil toplum kuruluşlarını ve cinsel sağlık kliniklerindekiler de dahil olmak üzere sağlık hizmeti sağlayıcılarını önleme, tespit ve bakım konusunda dahil etmek, daha fazla ikincil vakayı önlemek ve mevcut salgın etkili bir şekilde yönetmek için esastır. Hastalığın nasıl bulaştığına, semptomlarına ve önleyici tedbirlerine ilişkin halk sağlığı tavsiyesi sağlamak ve en fazla risk altındaki nüfus gruplarına toplum katılımını hedeflemek, yayılmayı en aza indirmek için kritik öneme sahiptir.

Enfekte bir kişiyle cinsel temas dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere doğrudan teması olan herkes maymun çiçek hastalığına yakalanabilir. Kendini korumaya yönelik adımlar, lokalize anogenital döküntüsü olan biriyle cinsel temastan kaçınmayı ve seks partneri sayısını sınırlamayı içerir; olası maymun çiçeği enfeksiyonu ile uyumlu semptomları olan biriyle yakın temastan kaçınmak; elleri su ve sabun veya alkol bazlı jellerle temiz tutmak; ve solunum görgü kurallarına uymak.

Yüzde, ellerde, ayaklarda, gözlerde, ağızda ve/veya cinsel organlarda ve perianal bölgelerde kabarcıklı döküntü gibi belirtiler gelişirse; ateş; şişmiş lenf düğümleri; baş ağrıları; kas ağrıları; ve yorgunluk, sağlık uzmanlarına başvurmalı ve maymun çiçeği için test yaptırmalıdırlar. Birinin maymun çiçeği olduğundan şüpheleniliyor veya doğrulanıyorsa, bu kişi izole edilmeli, başkalarıyla ten tene ve yüz yüze temastan kaçınmalı ve kabuklar düşene kadar oral seks de dahil olmak üzere cinsel ilişkiden kaçınmalıdır. Bu dönemde vakalar semptomları hafifletmek için destekleyici tedavi alabilirler. Maymun çiçeği hastalığına yakalanmış bir kişiye bakan herkes, yukarıda belirtildiği gibi uygun kişisel koruyucu önlemleri almalıdır.

Maymun çiçeği hastalığının endemik olduğu ülkelerde yaşayanlar ve gezginler, maymun çiçeği virüsü taşıyabilecek kemirgenler, keseliler, insan olmayan primatlar (ölü veya canlı) gibi hasta memelilerle temastan kaçınmalı ve yabani av hayvanlarını (yaban eti) yemekten veya temas etmekten kaçınmalıdır.

Maymun çiçek hastalığı hakkında söylentilerin ve yanlış bilgilerin yayılmasını önlemek de önemlidir. Halk sağlığı yetkililerinin sosyal medya da dahil olmak üzere halk sağlığı sorunlarını sistematik olarak dinlemesi ve analiz etmesi, önemli soruları ve bilgi boşluklarını belirlemesi ve yanlış bilgilere karşı direnç oluşturması önemlidir. Halkın sadece doğrulanmış ve güvenilir kaynaklardan bilgi alması teşvik edilmelidir.

Sağlık bakım ortamlarında enfeksiyon, önleme ve kontrol

Sağlık ve toplumsal alanlarda maymun çiçeği bulaşmasını azaltmak ve kontrol etmek için uygun IPC önlemlerinin uygulanması esastır; buna bir kontrol hiyerarşisi (idari, çevre ve mühendislik kontrolleri) uygulanması ve sağlık bakım ortamlarında maymun çiçeğine maruz kalma riskini azaltmak için KKD kullanımı dahildir.

Sağlık çalışanları, her hasta etkileşimi, solunum hijyeni ve öksürük görgü kuralları, hasta yerleştirme, KKD, aseptik teknik, güvenli enjeksiyonlar ve kesici alet yaralanmalarının önlenmesi, çevre temizliği ve dezenfeksiyonu, çamaşırların uygun şekilde taşınması ve çarşaflar, yeniden kullanılabilir hasta bakım öğeleri ve ekipmanlarının dekontaminasyonu ve yeniden işlenmesi ve atık yönetimi gibi konularda standart tedbirleri almalıdır. DSÖ, herhangi bir şüpheli veya doğrulanmış maymun çiçeği vakası için IPC önlemlerinin uygulanmasını tavsiye etmektedir.

Klinik yönetim ve tedavi

İnsan maymun çiçeği vakalarının çoğunda hafif ila orta şiddette semptomlar görülür. Maymun çiçeği olan hastalara ateş için ateş düşürücüler ve ağrı için analjezikler gibi hafif semptomlar için semptomatik tedavi verilmelidir. Deri lezyonları temiz tutulmalıdır. Yeterli beslenme ve rehidrasyon önemlidir. Hastalar, acil bakım gerektiren komplikasyonların belirti ve semptomları hakkında bilgilendirilmelidir.

Nadir olmakla birlikte, maymun çiçeği olan hastalarda ciddi ve yaşamı tehdit eden komplikasyonlar gelişebilir. Örneğin, cilt lezyonları bakteriyel cilt ve yumuşak doku enfeksiyonlarına karşı hassastır. Lezyonlar aşırı derecede kaşıntılı olabilir ve kaşıma nedeniyle ikincil bakteriyel enfeksiyon meydana gelirse, titiz lokal yara bakımı ve bazı durumlarda antimikrobiyal tedavi gerektirebilir. Ağızda veya göz mukozasında lezyonlar da mevcut olabilir. Endemik ülkelerdeki komplikasyonlar arasında ikincil cilt bakteriyel enfeksiyonları, dehidratasyon, konjuktivit, keratit, pnömoni, sepsis veya septik şok ve nadir durumlarda ensefalit ve ölüm yer alır. Bu nedenle, klinik bakımın gerektiğinde klinik sendromun yönetimine, beslenme ve hidrasyon durumunun korunmasına ve komplikasyonların ve sekellerin önlenmesine odaklanması gerektiği sonucu çıkar.

Maymun çiçeği olan hastalarda antiviraller, etkinlik ve güvenliliğe ilişkin kanıt oluşumunu hızla artırmak için standart klinik ve hasta sonuç verilerinin toplandığı randomize klinik çalışmalarda kullanılmalıdır. Bu mümkün değilse, antiviraller, Kayıtsız ve Araştırmaya Yönelik Müdahalelerin İzlemeli Acil Kullanımı (MEURI) gibi genişletilmiş erişim protokolleri altında kullanılabilir.

Aşılar ve bağışıklama

Maymun çiçeği için, tedarikin sınırlı olduğu bazı ülkeler tarafından yakın zamanda onaylanan bir aşı var. Bazı ülkeler, ulusal kılavuza göre kullanılması düşünülebilecek çiçek aşısı ürünlerine sahip olabilir. Aşı ürünleri, ülkeye bağlı olarak ulusal makamlar aracılığıyla sınırlı miktarlarda temin edilebilir.

Aşı arzından bağımsız olarak, maymun çiçeği için popülasyonun toplu aşılanması gerekli değildir ve önerilmemektedir; Erken vaka bulma ve teşhis, izolasyon ve temaslı takibi yoluyla maymun çiçeğinin insandan insana yayılmasını kontrol etmek için her türlü çaba gösterilmelidir.

Temas sonrası profilaksi (PEP), hastalığın başlamasını önlemek için ideal olarak ilk maruziyetten sonraki dört gün içinde (ve 14 güne kadar) uygun bir ikinci veya üçüncü nesil çiçek hastalığı veya maymun çiçeği aşısı olan vakaların temaslıları için önerilir.

Maruziyet öncesi profilaksi (PrEP), yüksek maruziyet riski altındaki sağlık çalışanları, ortopoksvirüslerle çalışan laboratuvar personeli, maymun çiçeği için teşhis testleri yapan klinik laboratuvar personeli ve halk sağlığı yetkilileri tarafından belirlenebilecek müdahale ekibi üyeleri için önerilir.

Çiçek hastalığı veya maymun çiçek hastalığı aşıları ile bağışıklama ile ilgili tüm kararlar, ortak klinik karar verme yöntemi kullanılarak vaka bazında risklerin ve faydaların değerlendirilmesine dayanmalıdır.

Aşılamanın uygulanmasına güçlü bir farmakovijilans eşlik etmelidir ve klinik araştırma protokolleri altında aşı etkililik çalışmalarının yürütülmesi kuvvetle teşvik edilmektedir.

Tek Sağlık – One Health

Endemik bölgelerde maymun çiçeği virüsüne duyarlı çeşitli vahşi memeliler tanımlanmıştır. Buna ip sincapları, ağaç sincapları, Gambiya keseli sıçanlar, fındık faresi, insan olmayan primatlar ve diğerleri dahildir. Bazı türler, özellikle rezervuar (kemirgenler) olduğundan şüphelenilen türler asemptomatiktir. Maymunlar ve büyük maymunlar gibi diğer türler, insanlarda görülenlere benzer deri döküntüleri gösterir. Şimdiye kadar, evcil hayvanların maymun çiçeği virüsünden etkilendiğine dair bir rapor bulunmamaktadır. Ayrıca maymun çiçeğinin insandan hayvana bulaştığına dair bir rapor bulunmamaktadır. Bununla birlikte, insandan hayvana bulaşmanın varsayımsal bir riski vardır. Maymun çiçeği olan kişiler, hastalığın enfekte insanlardan evdeki duyarlı hayvanlara (evcil hayvanlar dahil) veya evcil hayvanlara, özellikle kemirgenlere bulaşmasını önlemek için tüm atıkların (örneğin bandajlar) ve potansiyel olarak kontamine olmuş malzemelerin uygun şekilde yönetilmesini sağlamalıdır.

Büyük toplantılar

İnsanlar arasında yakın, uzun süreli ve sık etkileşimler gerektiriyorsa ve bu da onları lezyonlar, vücut sıvıları, solunum damlacıkları ve kontamine materyallerle temasa maruz bırakabiliyorsa, büyük toplantılar maymun çiçeği virüsünün bulaşması için elverişli bir ortam oluşturabilir.

Maymun çiçeği vakalarının tespit edildiği bölgelerde toplantıların ertelenmesi veya iptal edilmesi varsayılan bir önlem olarak gerekli olmamakla birlikte, ihtiyati tedbirler aşağıdaki gibi düşünülebilir:

  • Maymun çiçeğinin epidemiyolojisi, bulaşması ve önlenmesine ilişkin bilgiler, büyük toplantıların muhtemel katılımcıları ile paylaşılmalıdır; bu tür olaylar, bilgi erişimi ve topluluk katılımı için fırsatlar olarak kullanılmalıdır;
  • Maymun çiçeği ve COVID-19 insanlar arasında farklı yayılım gösterse de sosyal toplantılarda fiziksel mesafeyi korumak ve düzenli el yıkamak gibi uygulanan COVID-19 önlemlerinin bazıları maymun çiçeği virüsünün bulaşmasına karşı da etkilidir.
  • Maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomları olan biriyle cinsel temas da dahil olmak üzere yakın temastan kaçınılmalıdır.
  • Bir maymun çiçeği vakasının tespit edilmesi durumunda temaslı takibini kolaylaştırmak için, mümkünse, toplantılara katılanlar için katılım listeleri sunulabilir.
  • Etkinlikte hastalanan katılımcılarla ilgilenmekten sorumlu personele, maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomları olan kişilerin nasıl yönetileceği konusunda bilgi verilmelidir.
  • Büyük toplantılar için standart bir uygulama olduğundan ve hatta daha fazlası COVID-19 salgını sırasında olduğundan, yetkililer ve etkinlik organizatörleri, DSÖ'nün toplu toplantılar için karar vermede önerilen risk temelli yaklaşımı uygulamaya ve bunu büyük veya incelenen küçük sosyal olaylar. Mevcut salgın bağlamında, maymun çiçeği ile ilişkili riskler dikkate alınmalı ve hesaba katılmalıdır.

Uluslararası seyahat

Şu anda mevcut bilgilere dayanarak DSÖ, Taraf Devletlerin gelen veya giden yolcular için herhangi bir uluslararası seyahatle ilgili önlem almasını önermemektedir.

Seyahat sırasında veya dönüşte döküntü benzeri herhangi bir hastalık, tüm son seyahatler, cinsel geçmiş ve çiçek hastalığı aşılama geçmişi hakkında bilgiler de dahil olmak üzere derhal bir sağlık uzmanına bildirilmelidir. Maymun çiçeği vakalarının temaslısı olarak tanımlanan ve bu nedenle sağlık izlemesine tabi olan kişiler, sağlık izleme süreleri tamamlanana kadar uluslararası seyahatler de dahil olmak üzere herhangi bir seyahate çıkmaktan kaçınmalıdır.

DSÖ, tüm Üye Devletleri, her düzeydeki sağlık yetkililerini, klinisyenleri, sağlık ve sosyal sektör ortaklarını ve akademik, araştırma ve ticari ortakları yerel yayılmayı ve buna bağlı olarak çok ülkeli maymun çiçeği salgınını kontrol altına almak için hızlı bir şekilde yanıt vermeye çağırmaktadır. Virüsün, hem endemik hem de endemik olmayan bağlamlarda etkili insandan insana bulaşma ile bir insan patojeni olarak kendini daha fazla yerleştirmesine izin verilmeden önce hızlı önlem alınmalıdır.

Daha fazla bilgi

DSÖ Rehberi ve Halk Sağlığı Önerileri

Kaynaklar:

Etiketler: