BİRDEN FAZLA ÜLKEDE GÖRÜLEN MAYMUN ÇİÇEK HASTALIĞI (MONKEYPOX) SALGINI – DURUM GÜNCELLEMESİ

10 Haziran 2022 Cuma

13 Mayıs 2022'den bu yana, maymun çiçeğinin olağan olmadığı veya daha önce görülmediği dört DSÖ bölgesinde (Amerika Bölgesi ile Avrupa, Doğu Akdeniz ve Batı Pasifik Bölgeleri) 28 Üye Devletten DSÖ'ye maymun çiçeği vakaları bildirilmiştir.

10 Haziran 2022

Birden fazla ülkede görülen maymun çiçeği salgınıyla ilgili söz konusu güncel Hastalık Salgını Haberi, daha önce yayınlanmış olan 4 Haziran tarihli Hastalık Salgın Haberlerinin bir güncellemesi olup güncellenmiş veriler, vakaların klinik tanımlarıyla ilgili detaylı bilgiler, toplantıların güvenliğini artırmaya yönelik önlemler ve aşılamayla ilgili bilgiler de dahil olmak üzere özet kılavuz bilgileri içermektedir.

Özet olarak salgın

13 Mayıs 2022'den bu yana, maymun çiçeğinin olağan olmadığı veya daha önce görülmediği dört DSÖ bölgesinde (Amerika Bölgesi ile Avrupa, Doğu Akdeniz ve Batı Pasifik Bölgeleri) 28 Üye Devletten DSÖ'ye maymun çiçeği vakaları bildirilmiştir (Şekil 1). Ek olarak, yılın başından bu yana, DSÖ Afrika Bölgesi'ndeki sekiz ülkeden 1.536 şüpheli vaka bildirilmiş ve bunların 59'u doğrulanmış vaka olmak üzere ve 72 ölüm vakası rapor edilmiştir.

Afrika Bölgesi'ndeki bazı ülkelerde virüsün ve ölümlerin devam eden bildirimi, söz konusu virüsün kaynağını, bulaşma dinamiklerini daha iyi anlama ve insanlara kendilerini ve başkalarını bir dizi farklı bağlamda korumak için ihtiyaç duydukları bilgi ve desteği sağlama ihtiyacını vurgulamaktadır.

Epidemiyolojik araştırmalar devam ederken, yeni etkilenen ülkelerde bildirilen vakaların çoğu, virüsün mevcut olduğu bilinen ülkeler yerine Avrupa ve Kuzey Amerika'daki ülkelere seyahat geçmişi olan birinci veya ikinci basamak sağlık tesislerinde cinsel sağlık veya diğer sağlık hizmetlerine başvurmaları sonucu tespit edilmiştir. Uzun süredir maymun çiçek hastalığı görülen ülkelerde, devam eden ve yeni enfeksiyon kaynaklarını anlamak için daha fazla analize ihtiyaç vardır.

Maymun çiçeğinin, uzun süredir deneyimlenen bölgelere doğrudan ani seyahat bağlantıları olmayan birkaç bölgede aynı anda ani ve beklenmedik bir şekilde ortaya çıkması, birkaç hafta veya daha uzun süredir tespit edilmemiş bir bulaşma olabileceğini düşündürmektedir.

DSÖ, çok farklı DSÖ coğrafi bölgelerinde birçok ülkede birçok maymun çiçeği vakası ve kümesinin eş zamanlı olarak ilk kez rapor edildiğini göz önünde bulundurarak, küresel düzeyde riski orta seviyede olarak değerlendirmektedir.

Salgının tanımı

8 Haziran itibariyle, maymun çiçeğinin olağan olmadığı veya daha önce bildirilmediği dört DSÖ Bölgesinde 28 ülkeden 1.285 laboratuvar tarafından doğrulanmış vaka ve bir olası vaka DSÖ'ye bildirilmiştir. Bu, 4 Haziran 2022'de 780 vakanın bildirildiği önceki Hastalık Salgını Haberinden bu yana laboratuvarca doğrulanmış 505 vakadaki artışı temsil etmektedir. 8 Haziran 2022 itibariyle, bu dört Bölgede bağlantılı ölüm bildirilmemiştir.

Bu bölgelerde bildirilen vakaların çoğunluğu (%87) DSÖ Avrupa Bölgesi'ndendir (1.112). Amerika Bölgesi'nden (153), Doğu Akdeniz Bölgesi'nden (14) ve Batı Pasifik Bölgesi'nden (6) doğrulanmış vakalar da bildirilmiştir. Daha fazla bilgi rapor edildikçe ve günlük olarak elde edildikçe ve veriler Uluslararası Sağlık Tüzüğü (UST 2005) kapsamında doğrulandıkça vaka sayısı inip çıkmaktadır (Tablo 1).

Bugüne kadar, bu salgınla ilişkili maymun çiçeği vakalarının klinik tablosu değişken olmuştur. Bu salgındaki birçok vaka, maymun çiçeği için klasik olarak tanımlanan klinik tabloyla (ateş, şişmiş lenf düğümleri, ardından yüzde ve ekstremitelerde yoğunlaşan döküntü) ortaya çıkmamaktadır. Tanımlanan atipik özellikler şunları içermektedir: Sadece birkaç lezyonun veya hatta tek bir lezyonun görülmesi; genital veya perineal/perianal bölgede başlayan ve daha fazla yayılmayan lezyonlar; gelişimin farklı (eşzamansız) aşamalarında ortaya çıkan lezyonlar; ve şişmiş lenf düğümleri, ateş, halsizlik veya diğer semptomların başlangıcından önce lezyonların ortaya çıkması. Cinsel temas sırasında bulaşma yolları bilinmemektedir; Yakın fiziksel temasın bulaşmaya yol açabileceği bilinmekle birlikte, sperm ve vajinal sıvılar da dahil olmak üzere cinsel vücut sıvılarının maymun çiçeği bulaşmasında nasıl bir rol oynadığı açık değildir.

Durum gelişmekte olup DSÖ, sürveyans tüm bölgelerde ve ülkelerde genişledikçe daha fazla maymun çiçeği vakası tespit edilmesini beklemektedir.

Şekil 1. 13 Mayıs - 8 Haziran 2022 tarihleri arasında saat 17:00 CEST itibariyle resmi kamu kaynaklarından DSÖ'ye bildirilen veya DSÖ tarafından tanımlanan maymun çiçeği vakalarının coğrafi dağılımı

Tablo 1. 13 Mayıs ve 8 Haziran 2022 tarihleri arasında saat 17:00 CEST itibariyle Maymun çiçeğinin genellikle görülmediği veya daha önce bildirilmediği ülkelerde maymun çiçeği vakaları

 

Yeni etkilenen ülkelerden bildirilen veya bu ülkelerde tanımlanan vakalara ek olarak, DSÖ, yerleşik sürveyans mekanizmaları (Entegre Hastalık Sürveyansı ve Müdahale dahil) aracılığıyla Afrika Bölgesi'ndeki ülkelerde [1] devam eden maymun çiçeği salgınlarının durumu ve yeni bildirilen vakalar hakkında güncellemeler almaya devam etmektedir). 2022'nin başından bu yana, 8 Haziran 2022 itibariyle sekiz ülkeden 1536 şüpheli vaka ve 72 ölüm bildirilmiştir; Aynı dönemde altı ülkeden 59 doğrulanmış vaka bildirilmiştir (Tablo 2). Buna şimdi, daha önce insan vakaları bildirmemiş olan Gana'daki vakalar da dahildir. 2003 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde bir maymun çiçeği salgını Gana'dan importe ithal edilen küçük memelilerle bağlantılı olmasına rağmen. Uzun süredir maymun çiçeği görülen ülkelerde laboratuvarların güçlendirilmesi, şüpheli vakaların doğrulanmasını sağlamak için bir önceliktir.

Afrika Bölgesi'nde görülen vaka ölüm oranı, Bölge'de farkındalık yaratma, risk iletişimi, sürveyans, teşhis ve laboratuvar desteği ve araştırma ve analiz dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere yanıtın tüm unsurları için desteğe duyulan ihtiyacın altını çizmektedir. DSÖ, uzun süredir maymun çiçeği görülen ülkelere ve yeni hastalıktan etkilenen ülkelere rehberlik  yapmakta ve bildirim formları temin etmektedir.

Tablo 2. DSÖ Afrika Bölgesinde 1 Ocak 2022 ile 8 Haziran 2022 arasında DSÖ'ye bildirilen maymun çiçeği vakaları

Ek bilgi için lütfen buradan WHO AFRO Salgınlar ve Diğer Acil Durumlar hakkında Haftalık Bültenine bakınız.

Halk sağlığı yanıtı

DSÖ bilgi paylaşımını desteklemeye devam etmektedir. Kapsamlı vaka bulma, temaslı izleme, laboratuvar araştırması, klinik yönetim, izolasyon ve enfeksiyon önleme ve kontrol önlemlerinin uygulanmasını koordine etmek için klinik ve halk sağlığı olay yanıtı çalışmaları etkinleştirilmiştir. Varsa viral DNA'nın genomik dizilimi yapılmaktadır. Birkaç Avrupa ülkesi (Belçika, Finlandiya, Fransa, Almanya, İsrail, İtalya, Hollanda, Portekiz, Slovenya, İspanya, İsviçre, Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı) ve Amerika Birleşik Devletleri, mevcut salgında bulunan maymun çiçeği virüsünün tam uzunlukta veya kısmi genom dizileri yayınlamışlardır. Araştırmalar devam ederken, polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) testlerinden elde edilen ön veriler, tespit edilen maymun çiçeği virüsü genlerinin Batı Afrika türüne ait olduğunu göstermektedir. Yakın temaslılar için profilaksi olarak kullanılmak üzere bazı Üye Devletler tarafından iki tip aşı (ACAM-2000 ve MVA-BN) uygulanmaktadır. Diğer ülkeler başka aşı türlerini (örneğin, LC16) bulundurabilir.

Üye Devletleri bilinçlendirme, gözetim, laboratuvar teşhisi ve testi, vaka araştırması ve temaslı takibi, klinik yönetim ve enfeksiyon önleme kontrolü, aşılar ve bağışıklama ve risk iletişimi ve toplum katılımı konularında desteklemek için geçici kılavuz geliştirilmektedir veya geliştirilmektedir.

DSÖ aşağıdaki belgeleri geliştirmiştir:

Halk ve risk altındaki gruplar için bilgiler

Ülkeler için teknik rehberlik

Geliştirme aşamasındaki belgeler ( Ayrıntılı bilgi için aşağıdaki DSÖ Tavsiyesi bölümüne bakınız)

  • Maymun çiçeği için aşılar ve bağışıklama
  • Mevcut maymun çiçeği salgını sırasında toplanmalar için halk sağlığı tavsiyesi
  • Maymun çiçeği hastaları için evde bakım infografik
  • Çok ülkeli maymun çiçeği salgını için geçici risk iletişimi ve topluluk katılımı kılavuzu

DSÖ risk değerlendirmesi

Şu anda, maymun çiçeği vakalarının ve kümelerinin, çok farklı DSÖ coğrafi bölgelerinde birçok ülkede ve maymun çiçeği vakalarının uzun yıllardır bildirildiği ülkelerle bilinen epidemiyolojik bağlantıları olmadan ilk kez aynı anda bildirildiği göz önüne alındığında, küresel düzeyde halk sağlığı riski orta olarak değerlendirilmektedir.  Vakalar, kendilerini geniş cinsel ağların bir parçası olarak tanımlayan erkekler arasında, ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere, esas olarak tespit edilmiştir. Ani görünüm ve geniş coğrafi ölçek, insandan insana yaygın bulaşmanın şu an için hala esas olarak bir demografik ve sosyal grupta olduğunu ve virüsün birkaç hafta veya daha uzun süredir var olduğunu ve tespit edilmemiş olabileceğini göstermektedir. Ek olarak, şu anda sınırlı epidemiyolojik ve laboratuvar bilgisi bulunmaktadır ve gerçek vaka sayısı muhtemelen olduğundan az tahmin edilmektedir. Bunun nedeni kısmen, daha önce çoğunlukla Batı ve Orta Afrika'da meydana geldiği bilinen bir enfeksiyonun erken klinik olarak tanınmaması, sınırlı sürveyans ve hızlı teşhis eksikliği olabilir.

Şu anda, yeni etkilenen ülkelerde bulaşma, öncelikle son cinsel temaslarla bağlantılıdır. Potansiyel olarak diğer popülasyon grupları da dahil olmak üzere, tanımlanmış bulaşma zincirleri olmadan başka vakaların bulunma olasılığı yüksektir. Birkaç DSÖ bölgesinde maymun çiçeği vakaları bildiren ülke sayısı göz önüne alındığında, diğer ülkelerin vakaları tespit etmesi ve virüsün daha fazla yayılması muhtemeldir. İnsandan insana bulaşma, mukokutanöz ülserler, solunum damlacıkları (ve muhtemelen kısa menzilli aerosoller) veya kontamine materyallerle (örn. çarşaflar, yatak takımları, elektronik cihazlar, giysiler) temas gibi farkedilen veya farkedilmeyen enfeksiyöz lezyonlara sahip olabilen cilt veya mukoza zarlarıyla yakın veya doğrudan fiziksel temas yoluyla gerçekleşir.

İnsan sağlığı ve genel halk için mevcut risk düşük olsa da, bu virüs kendisini endemik olmayan ülkelerde yaygın bir insan patojeni olarak yerleştirme fırsatını kullanırsa halk sağlığı riski yüksek hale gelebilir. Ayrıca, bulaşmayı önlemek için yeterli enfeksiyon önleme ve kontrol (IPC) önlemleri kullanmamaları veya gerektiğinde uygun kişisel koruyucu ekipman (KKD) giymemeleri sağlık çalışanları için bir risktir. Bu mevcut salgında rapor edilmemiş olsa da, sağlık hizmetleriyle ilişkili enfeksiyon riski geçmişte hem endemik hem de endemik olmayan bölgelerde belgelenmiştir. Şiddetli hastalık ve ölüm riskinin çocuklar ve bağışıklığı baskılanmış bireyler arasında daha yüksek olduğu kabul edildiğinden, hassas gruplarda daha geniş yayılma ile artan sağlık etkisi potansiyeli vardır. HIV ile yaşayan insanlar arasında sınırlı veri mevcut olup antiretroviral alan ve güçlü bir bağışıklık sistemine sahip olanlar daha şiddetli bir seyir bildirmemişlerdir; HIV ile yaşayan, tedavi görmeyen veya bağışıklığı baskılanmış olan kişiler, literatürde belgelendiği gibi hastalık daha şiddetli seyredebilir. Hamilelikte maymun çiçeği enfeksiyonu tam olarak anlaşılamamıştır, ancak sınırlı veriler enfeksiyonun fetüs için olumsuz sonuçlara yol açabileceğini düşündürmektedir.

Bugüne kadar, örnekleri PCR ile teyit edilen yeni etkilenen ülkelerde tespit edilen tüm vakaların Batı Afrika kladıyla enfekte olduğu tespit edildi. Maymun çiçeğinin bilinen iki türü vardır, biri Batı Afrika'da (WA) ve diğeri Kongo Havzası (CB) bölgesinde tanımlanmıştır. WA bölümü geçmişte yüz vakada birden daha az genel olarak daha düşük ölüm oranıyla ilişkilendirilirken, CB bölümü daha önce onda birine kadar bildirilen bir vaka ölüm oranı (CFR) ile daha ciddi hastalığa neden oluyor gibi görünmektedir; her iki tahmin de Afrika ortamında genellikle daha genç bir nüfus arasındaki enfeksiyonlara dayanmaktadır.

Geçmişte çiçek hastalığına karşı aşılamanın maymun hastalığına karşı çapraz koruyucu olduğu gösterilmişti. Bununla birlikte, çiçek hastalığı aşılama programları, çiçek hastalığının ortadan kaldırılmasının ardından 1980 yılında dünya çapında sona erdiğinden, ülkeye bağlı olarak, çiçek aşısına karşı herhangi bir bağışıklık yalnızca 42 ila 50 yaş arasındaki kişilerde mevcut olacaktır. Eradikasyon programından orijinal (birinci nesil) çiçek aşıları artık halka açık değildir. Ek olarak, aşılananlar için koruma zamanla azalmış olabilir.

Varsa, çiçek hastalığı ve maymun çiçeği aşıları, yakın temaslıları yönetmek için sınırlı sayıda ülkede uygulanmaktadır. Çiçek aşılarının maymun hastalığına karşı koruyucu olduğu gösterilmiş olsa da, maymun çiçeğinin önlenmesi için onaylanmış bir aşı da vardır. Bu aşı, vaccinia virüsünün bir türüne (jenerik olarak modifiye edilmiş aşı Ankara Bavyera Nordic suşu veya MVA-BN olarak bilinir) dayanmaktadır. Bu aşı, Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri'nde maymun çiçeğinin önlenmesi için onaylanmıştır. Avrupa Birliği'nde bu aşı çiçek hastalığının önlenmesi için onaylanmıştır. Ortopoks virüslerini tedavi etmek için bir antiviral de yakın zamanda Amerika Birleşik Devletleri'nde ve Avrupa Birliği'nde onaylanmıştır. DSÖ, çiçek hastalığı ve maymun hastalığı aşılarına ilişkin en son verileri gözden geçirmek ve bunların nasıl ve hangi durumlarda kullanılması gerektiği konusunda rehberlik sağlamak üzere uzmanları bir araya getirmiştir.

DSÖ tavsiyesi

Bundan sonra DSÖ tarafından çok ülkeli maymun çiçeği salgınına yanıt vermek için gerekli eylemler hakkında sağlanan tavsiyeler DSÖ’nün teknik çalışmalarına dayanmakta olup aşağıdaki mevcut DSÖ danışma organları ile yapılan istişarelerle bilgilendirmeler yapılacaktır:

Bulaşıcı Tehlikeler Üzerine Stratejik ve Teknik Danışma Grubu (STAG) -IH); çiçek hastalığı ve maymun hastalığı aşılarıyla ilgili özle Aşılama Uzmanları Stratejik Danışma Grubu’nun (SAGE) çalışma grubu; Acil Durumlar Sosyal Bilimler Teknik Çalışma Grubu; Variola Virüs Araştırmaları Danışma Komitesi; DSÖ Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) Plan danışmanlığı: maymun çiçek hastalığı araştırması; Yeni Patojenlerin Kökenleri için Bilimsel Danışma Grubu (SAGO); özel uzmanların toplantılarının sonuçları da dahil olmak üzere.

Tüm ülkeler, vücudun etkilenen tüm bölgelerinde -ateş, genişlemiş lenf düğümleri, sırt ağrısı ve kas ağrıları gibi - ardışık aşamalarla  ilerleyen (maküller, papüller, veziküller, püstüller, kabuklar) bir döküntü ile başvuran hastalarla ilgili işaretler konusunda tetikte olmalıdır. Bu mevcut salgın sırasında, birçok kişi lokal, ağrılı şişmiş lenf nodları ile ilişkili peri-genital ve/veya peri-anal dağılım ile farklı gelişim aşamalarında olabilen (maymun çiçeği için atipik olan) lokalize döküntü ile başvurmaktadır. Bazı vakalarda cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar dahil ikincil bakteriyel enfeksiyonlar olabilir. Bu kişiler, birinci ve ikinci basamak, ateş klinikleri, cinsel sağlık hizmetleri, enfeksiyon hastalıkları birimleri, kadın hastalıkları ve doğum, acil servisler ve dermatoloji klinikleri dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere çeşitli toplum ve sağlık kuruluşlarına başvurabilirler.

Potansiyel olarak etkilenen toplulukların yanı sıra sağlık hizmeti sağlayıcıları ve laboratuvar çalışanları arasında farkındalığın arttırılması, daha fazla vakanın belirlenmesi ve önlenmesi ve mevcut salgının etkin yönetimi için esastır.

Şüpheli vaka tanımını karşılayan herhangi bir kişiye test önerilmelidir. Test etme kararı, enfeksiyon olasılığının değerlendirilmesiyle bağlantılı olarak hem klinik hem de epidemiyolojik faktörlere dayanmalıdır. Deri döküntülerine neden olan çeşitli koşullar nedeniyle ve bu salgında klinik görünüm daha sıklıkla atipik olabileceğinden, maymun çiçek hastalığını yalnızca klinik tabloya göre ayırt etmek zor olabilir.

Maymun çiçeği olduğundan şüphelenilen veya doğrulanan hastaların bakımı, yerel düzenlemelere uyarlanmış tarama protokolleri aracılığıyla erken tanımayı gerektirir; uygun IPC önlemlerinin hızlı izolasyonu ve hızlı uygulanması (standart ve bulaşma tabanlı önlemler); hastanın fiziksel muayenesi; tanıyı doğrulamak için testler; hafif veya komplike olmayan maymun çiçeği hastalarının semptomatik tedavisi; ve cilt lezyonlarının ilerlemesi, cilt lezyonlarının ikincil enfeksiyonu ve nadiren ciddi dehidratasyon, şiddetli pnömoni veya sepsis gibi komplikasyonların ve yaşamı tehdit eden durumların izlenmesi ve tedavisi.

Önlemler (izolasyon), lezyonlar kabuklanana, kabuklar düşene ve altında yeni bir deri tabakası oluşana kadar yerinde kalmalıdır. Bilgi, özellikle yakın, sık veya uzun süreli fiziksel veya cinsel temasın olabileceği, özellikle birden fazla partnerin dahil olduğu sosyal ve cinsel ağlar arasında, yaklaşan küçük ve büyük toplantılar sırasında en çok ihtiyacı olanlara ulaşmalıdır. Maymun çiçeğinden potansiyel olarak etkilenen bireylerin ve toplulukların gereksiz yere damgalanmasından kaçınmak için tüm çabalar gösterilmelidir.

DSÖ, durumu yakından izlemekte ve Üye Devletler ve ortaklarla birlikte çalışan uluslararası koordinasyonu desteklemektedir.

İlgili DSÖ belgeleri için yukarıdaki Halk Sağlığı Yanıtı bölümüne bakınız. Bu belgelerdeki önemli güncellemeler ve geliştirilmekte olan kılavuzlardan öne çıkan noktalar, referans kolaylığı için aşağıda verilmiştir.

Sürveyans ve raporlama

Minimum veri setinin güncellenmiş bir formatı (vaka raporu formu olarak formatlanmıştır) ve ayrıca çevrimiçi olarak yayınlanan WHO Monkeypox minimum veri seti vaka raporlama formu (CRF) mevcuttur. Üye Devletlerin kendi kullanımı için ayrı bir Vaka Soruşturma ve Temaslı İzleme formu şu anda sonuçlandırılmaktadır ve en kısa sürede paylaşılacaktır.

Laboratuvar testleri ve numune yönetimi

Ayrıntılar, maymun çiçeği virüsü için Laboratuvar testlerinde bulunabilir: Geçici kılavuz (23 Mayıs 2022)

Risk iletişimi ve topluluk katılımı

Maymun çiçeği ile ilgili riskleri iletmek ve risk altındaki ve etkilenen toplulukları, topluluk liderlerini, sivil toplum kuruluşlarını ve cinsel sağlık kliniklerindekiler de dahil olmak üzere sağlık hizmeti sağlayıcılarını önleme, tespit ve bakım konusunda dahil etmek, daha fazla ikincil vakayı önlemek ve mevcut salgın etkili bir şekilde yönetmek için esastır. Hastalığın nasıl bulaştığına, semptomlarına ve önleyici tedbirlerine ilişkin halk sağlığı tavsiyesi sağlamak ve en fazla risk altındaki nüfus gruplarına toplum katılımını hedeflemek, yayılmayı en aza indirmek için kritik öneme sahiptir. İletişim doğrudan, açık ve hedeflenen kitle için ilgi çekici olmalıdır.

Enfekte bir kişiyle cinsel temas dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere doğrudan teması (örneğin yüz yüze, ten tene, ağızdan ağıza, ağızdan tene)  olan herkes maymun çiçek hastalığına yakalanabilir. Kendini korumaya yönelik adımlar, lokalize anogenital döküntüsü veya cilt lezyonu olan biriyle cinsel temastan kaçınmayı ve seks partneri sayısını sınırlamak; olası maymun çiçeği enfeksiyonu ile uyumlu semptomları olan biriyle yakın temastan kaçınmak; elleri su ve sabun veya alkol bazlı jellerle temiz tutmak; ve solunum görgü kurallarına uymak gibi adımları içerir.

Kuzey yarım kürede yaz festivali, konser ve diğer etkinlikler sezonu başladığından, güvenli toplantıları sağlamak için etkinlik planlayıcılarıyla çalışmak önemlidir. İnsanlar arasında yakın, uzun süreli ve sık etkileşimler gerektiren bazı ortamlar, daha yüksek hastalık bulaşma riski oluşturabilir. Bununla birlikte, bu tür olaylar, halk sağlığı mesajlarıyla belirli nüfus gruplarına ulaşmak için fırsatlar olarak kullanılabilir. Bilinen ve güvenilir iletişim kanalları aracılığıyla ve etkilenen topluluklar tarafından kullanılan dil ve terminolojide erken, sık ve tutarlı bir şekilde iletişim kurmak önemlidir. Halk sağlığı yetkilileri ve etkinlik yöneticileri, hedeflenen bilgilerin etkinlik öncesinde, sırasında ve sonrasında etkinlik katılımcılarına ulaşmasını sağlamak için birlikte çalışmalıdır. Etkilenen nüfuslarla doğrudan ve güvenilir ilişkileri olan toplum temelli ve sivil toplum kuruluşlarıyla yakın çalışma şiddetle tavsiye edilir.

Yüzde, ellerde, ayaklarda, gözlerde, ağızda ve/veya cinsel organlarda ve perianal bölgelerde kabarcıklı döküntü gibi belirtiler gelişirse; ateş; şişmiş lenf düğümleri; baş ağrıları; kas ağrıları; ve yorgunluk, sağlık uzmanlarına başvurmalı ve maymun çiçeği için test yaptırmalıdırlar. Birinin maymun çiçeği olduğundan şüpheleniliyor veya doğrulanıyorsa, bu kişiler kendilerini izole etmeli, teste tabi tutulmalı, komplikasyonları değerlendirmek için klinik değerlendirmeden geçmeli, başkalarıyla ten tene ve yüz yüze temastan kaçınmalı ve tüm lezyonlar kabuklanana, kabuklar düşene ve altta taze bir deri tabakası oluşana kadar oral,anal,vajinal seks de dahil olmak üzere cinsel ilişkiden kaçınmalıdır (Maymun çiçeği için klinik yönetim ve enfeksiyon önleme ve kontrol bölümüne bakınız). Bu süre zarfında vakalar, maymun çiçeği semptomlarını hafifletmek için destekleyici tedavi alabilirler. Maymun çiçeği hastalığına yakalanmış bir kişiye bakan herkes, yukarıda belirtildiği gibi uygun kişisel koruyucu önlemleri almalıdır. Önlem ilkesine dayanarak, WHO, maymun çiçeğinin potansiyel bulaşmasını önlemek için iyileşmeden sonra 12 hafta boyunca cinsel aktivite sırasında (oral/anal/vajinal) sürekli olarak prezervatif kullanılmasını önermektedir.

Maymun çiçeği hastalığının endemik olduğu ülkelerde yaşayanlar ve gezginler, maymun çiçeği virüsü taşıyabilecek kemirgenler, keseliler, insan olmayan primatlar (ölü veya canlı) gibi hasta memelilerle temastan kaçınmalı ve yabani av hayvanlarını (yaban eti) yemekten veya temas etmekten kaçınmalıdır.

DSÖ, maymun çiçeği Soru-Cevap, halka açık iletişim platformları ve diğer materyaller aracılığıyla içeriğini sürekli olarak güncellemektedir. Lütfen yukarıdaki Halk Sağlığı Müdahale bölümündeki bağlantılara bakınız.

Sağlık bakım ortamlarında enfeksiyon, önleme ve kontrol

Sağlık ve toplumsal alanlarda maymun çiçeği bulaşmasını azaltmak ve kontrol etmek için uygun IPC önlemlerinin uygulanması esastır; buna bir kontrol hiyerarşisi (idari, çevre ve mühendislik kontrolleri) uygulanması ve sağlık bakım ortamlarında maymun çiçeğine maruz kalma riskini azaltmak için KKD kullanımı dahildir.

Sağlık çalışanları, her hasta etkileşimi, solunum hijyeni ve öksürük görgü kuralları, hasta yerleştirme, KKD, aseptik teknik, güvenli enjeksiyonlar ve kesici alet yaralanmalarının önlenmesi, çevre temizliği ve dezenfeksiyonu, çamaşırların uygun şekilde taşınması ve çarşaflar, yeniden kullanılabilir hasta bakım öğeleri ve ekipmanlarının dekontaminasyonu ve yeniden işlenmesi ve atık yönetimi gibi konularda standart tedbirleri almalıdır. DSÖ, herhangi bir şüpheli veya doğrulanmış maymun çiçeği vakası için IPC önlemlerinin uygulanmasını tavsiye etmektedir.

Klinik yönetim ve tedavi

Maymun çiçeği olan hastalara ateş için ateş düşürücüler ve ağrı için analjezikler gibi hafif semptomlar için semptomatik tedavi verilmelidir. Deri lezyonları temiz tutulmalıdır ve yeterli beslenme ve rehidrasyon önemlidir. Hastalar, acil bakım gerektiren komplikasyonların belirti ve semptomları hakkında bilgilendirilmelidir.

Nadir olmakla birlikte, maymun çiçeği olan hastalarda ciddi ve yaşamı tehdit eden komplikasyonlar gelişebilir. Örneğin, deri lezyonlarının birleşmesi, titiz lokal yara bakımı ve bazı durumlarda antimikrobiyal tedavi gerektiren selülit, apseler ve nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonları gibi bakteriyel cilt ve yumuşak doku enfeksiyonlarına karşı hassastır. Kabuklanma fazında deri altı sıvı birikimi intravasküler deplesyona ve şoka ve ayrıca deride cerrahi debridman ve greftleme gerektirebilecek alanlarda pul pul dökülmeye neden olabilir. Nadir görülen diğer komplikasyonlar arasında şiddetli pnömoni ve solunum sıkıntısı; görme kaybına yol açabilen kornea enfeksiyonu; iştah kaybı; şiddetli dehidrasyona, elektrolit anormalliklerine ve şoka yol açan kusma ve ishal; retrofaringeal apseye veya solunum sıkıntısına yol açan servikal lenfadenopati; sepsis veya septik şok; ve nadir durumlarda ensefalit ve ölüm yer almaktadır. Bu nedenle, klinik bakımın gerektiğinde klinik sendromun yönetimine, beslenme ve hidrasyon durumunun korunmasına ve komplikasyonların ve sekellerin önlenmesine odaklanması gerektiği sonucu çıkar.

Maymun çiçeği olan hastalarda antiviraller, etkinlik ve güvenliliğe ilişkin kanıt oluşumunu hızla artırmak için standart klinik ve hasta sonuç verilerinin toplandığı randomize klinik çalışmalarda kullanılmalıdır. Bu mümkün değilse, antiviraller, Kayıtsız ve Araştırmaya Yönelik Müdahalelerin İzlemeli Acil Kullanımı (MEURI) gibi genişletilmiş erişim protokolleri altında kullanılabilir. Daha fazla bilgi için bkz. Maymun çiçeği için klinik yönetim ve enfeksiyon önleme ve kontrol: Geçici hızlı yanıt kılavuzu, 10 Haziran 2022

Aşılar

Maymun çiçeği için küresel salgın yanıtının amacı, salgını kontrol etmek ve hastalığın daha fazla yayılmasını önlemek için halk sağlığı önlemlerini etkin bir şekilde kullanmaktır. Aşıların makul kullanımı bu yanıtı destekleyebilir.

Yakın zamanda maymun çiçeği için bir aşı onaylanmıştır. Bazı ülkeler, ulusal kılavuza göre kullanılması düşünülebilecek çiçek aşısı ürünlerine sahip olabilir. Aşılar, ülkeye bağlı olarak, ulusal makamlar aracılığıyla potansiyel olarak sınırlı miktarlarda mevcut olabilir.

• Maymun çiçeği salgınlarının kontrolü, esas olarak sürveyans, temaslı takibi, izolasyon ve hastaların bakımı dahil olmak üzere halk sağlığı önlemlerine dayanmaktadır. Çiçek aşılarının maymun hastalığına karşı bir miktar koruma sağlaması beklenirken, klinik veriler sınırlıdır.

• Burada sağlanan çoğu geçici aşı önerileri, endikasyon dışı kullanımla ilgilidir.

• Bazı ülkeler, 1980'de sona eren Çiçek Hastalığını Eradikasyon Programı'ndan (SEP) eski çiçek aşılarının stratejik tedarikini sürdürmüştür. Ulusal rezervlerde tutulan bu birinci nesil aşılar, mevcut güvenlik ve üretim standartları koşullarını karşılamadıkları için şu anda maymun çiçeği için önerilmemektedir.

• Uzun yıllar süren araştırmalar, bazıları maymun çiçeği hastalığı için yararlı olabilen ve biri (MVA-BN) maymun çiçeği enfeksiyonunun önlenmesi için onaylanmış olan, çiçek hastalığı için yeni ve daha güvenli (ikinci ve üçüncü nesil) aşıların geliştirilmesine yol açmıştır.

• Daha yeni aşıların temini sınırlıdır ve erişim stratejileri tartışılmaktadır.

• Şu anda değerlendirilen riskler ve faydalar temelinde ve aşı tedarikinden bağımsız olarak, şu anda maymun çiçeği için toplu aşılama gerekli değildir ve önerilmemektedir.

• Maymun çiçeğinin insandan insana yayılması, erken vaka tespiti, teşhis ve bakım, izolasyon ve temaslı takibi dahil olmak üzere halk sağlığı önlemleri ile kontrol edilebilir.

• Çiçek hastalığı veya maymun çiçeği hastalığı aşılarıyla bağışıklama ile ilgili tüm kararlar, vaka bazında, bir sağlık hizmeti sağlayıcısı ile olası aşılanan kişi arasında risk ve faydaların ortak değerlendirmesine dayanan ortak klinik karar verme yoluyla alınmalıdır.

• Maruziyet sonrası profilaksi (PEP): Vakaların temaslıları için, hastalığın başlamasını önlemek için ideal olarak ilk maruziyetten sonraki dört gün içinde (ve semptomların yokluğunda 14 güne kadar) uygun bir ikinci veya üçüncü nesil aşı ile PEP önerilir.

• Maruz kalma riski yüksek olan sağlık çalışanları, ortopoksvirüslerle çalışan laboratuvar personeli, maymun çiçeği için tanısal testler yapan klinik laboratuvar personeli ve ulusal halk sağlığı yetkilileri tarafından belirlenebilecek salgın müdahale ekibi üyeleri için temas öncesi profilaksi önerilir.

• Aşılama programlarına, güçlü bir bilgilendirme kampanyası, sağlam bir farmakovijilans ve standart klinik ve sonuç verilerinin toplandığı sıkı klinik araştırma protokolleri altında aşı etkinliği çalışmalarının yürütülmesi eşlik etmelidir.

Tek Sağlık – One Health

Uzun süredir maymun çiçeği görülen bölgelerde, çeşitli vahşi memelilerin maymun çiçeği virüsüne duyarlı olduğu tespit edilmiştir. Bunlar arasında ip sincapları, ağaç sincapları, Gambiya keseli sıçanlar, fındık faresi, insan olmayan primatlar ve diğerleri dahildir. Bazı türler, özellikle rezervuar (kemirgenler) olduğundan şüphelenilen türler asemptomatiktir. Maymunlar ve büyük maymunlar gibi diğer türler, insanlarda görülenlere benzer deri döküntüleri gösterir. Şimdiye kadar, evcil hayvanların veya çiftlik hayvanlarının maymun çiçeği virüsünden etkilendiğine dair bir rapor bulunmamaktadır. Ayrıca maymun çiçeğinin insandan hayvana bulaştığına dair bir rapor bulunmamaktadır. Bununla birlikte, insandan hayvana bulaşmanın varsayımsal bir riski vardır. Maymun çiçeği olan kişiler, hastalığın enfekte insanlardan evdeki duyarlı hayvanlara (evcil hayvanlar dahil) veya evcil hayvanlara, özellikle kemirgenlere bulaşmasını önlemek için tüm atıkların (örneğin bandajlar) ve potansiyel olarak kontamine olmuş malzemelerin uygun şekilde yönetilmesini sağlamalıdır.

Toplantılar

Toplantılar, insanlar arasında yakın, uzun süreli ve sık etkileşimler gerektiriyorsa ve bu da katılımcıları lezyonlar, vücut sıvıları, solunum damlacıkları ve kontamine materyallerle temasa maruz bırakabiliyorsa, maymun çiçeği virüsünün bulaşması için elverişli bir ortam oluşturabilir. Maymun çiçeği vakalarının tespit edildiği bölgelerde toplantıların ertelenmesi veya iptal edilmesi varsayılan bir önlem olarak gerekli değildir. Bu tür olaylarla ilişkili maymun çiçeği bulaşma riskini azaltmak için aşağıdaki ihtiyati tedbir düşünülebilir:

  • Etkinlik organizatörleri, ev sahibi bölgedeki maymun çiçeği epidemiyolojisi, bulaşma ve korunma yolları ve bir kişi maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomlar geliştirirse, uygun bakımın aranabileceği durumlar da dahil olmak üzere ne gibi önlemler alınması gerektiğini bilmelidir. Bu bilgiler, olası katılımcılarla ve etkinlik planlama ve sunumunda yer alan tüm kişilerle paylaşılmalıdır.
  • Toplantılar, bilgi erişimi ve topluluk katılımı için fırsatlar olarak kullanılmalıdır; Ayrıca, yan toplantılar, plansız toplanmalar ve kamusal veya özel alanlarda organizasyonsuz sosyalleşme ile ilişkili bireysel riskli davranışlara odaklanarak olayın gerçekleştiği sosyal bağlama da dikkat edilmelidir.
  • Maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomları olan kişiler, diğer kişilerle yakın temastan kaçınmalı ve toplantılara katılmaktan kaçınmalıdır. İlgili sağlık otoriteleri tarafından verilen tavsiyelere uymalıdırlar.
  • Maymun çiçeği ve COVID-19 insanlar arasında farklı yayılım gösterse de sosyal toplantılarda fiziksel mesafeyi korumak ve düzenli el yıkamak gibi uygulanan COVID-19 önlemlerinin bazıları maymun çiçeği virüsünün bulaşmasına karşı da etkilidir.
  • Cinsel aktivite sırasında ciltten tene, ağızdan ağza ve ağızdan tene bulaşma, mevcut maymun çiçeği salgını sırasında olası bir enfeksiyon kaynağı olarak sıklıkla bildirildiğinden, maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomları olan biriyle yakın temas cinsel temas da dahil olmak üzere kaçınılmalıdır; Genel risk, güvenli cinsel uygulamalara girişerek, cinsel partner sayısını sınırlayarak ve iyi kişisel hijyen uygulayarak azaltılabilir. Bir maymun çiçeği vakasının tespit edilmesi durumunda temaslı takibini kolaylaştırmak için, mümkünse, toplantılara katılanlar için katılım listeleri sunulabilir.
  • Etkinlikte hastalanan katılımcılarla ilgilenmekten sorumlu personele, maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomları olan kişilerin nasıl yönetileceği konusunda bilgi verilmelidir.
  • Maymun çiçeği vakalarının bildirildiği ev sahibi ülkelerde, giriş noktalarında maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomları olan uluslararası yolcuların erken tespiti için önlemlerin yanı sıra risk iletişimi ve toplum katılımı faaliyetleri dikkate alınmalıdır.
  • Katılımcılara kendi sağlıklarını, etkileşimde bulundukları insanların ve nihayetinde kendi toplumlarının sağlığını korumak amacıyla kararlarına ve eylemlerine bireysel düzeyde sorumluluk uygulamaları her zaman hatırlatılmalıdır. Bu, özellikle spontane veya plansız toplantılar için önemlidir.

Toplantılar için standart bir uygulama olduğundan ve hatta daha fazlası COVID-19 salgını sırasında olduğundan, yetkililer ve etkinlik organizatörleri, DSÖ'nün tavsiye ettiği risk temelli karar verme yaklaşımını uygulamaya ve bunu incelenen büyük veya küçük sosyal olaylara uyarlamaya davet edilmektedir. Mevcut salgın bağlamında, maymun çiçeği ile ilişkili riskler dikkate alınmalı ve hesaba katılmalıdır.

Uluslararası seyahat ve giriş noktaları

Şu anda mevcut bilgilere dayanarak DSÖ, Taraf Devletlerin gelen veya giden yolcular için herhangi bir uluslararası seyahatle ilgili önlem almasını önermemektedir.

Döküntü benzeri hastalığı olan ateş dahil kendini iyi hissetmeyen veya yetkili sağlık makamları tarafından şüpheli veya doğrulanmış bir maymun çiçeği vakası olarak kabul edilen herhangi bir kişi, artık bir halk sağlığı riski oluşturmadığı beyan edilene kadar uluslararası seyahatler de dahil olmak üzere herhangi bir seyahate çıkmaktan kaçınmalıdır. Seyahat sırasında veya dönüşte döküntü benzeri herhangi bir hastalık geliştiren herhangi bir kişi, DSÖ'nün sürveyans, vaka incelemesi ve temaslı takibi ile ilgili geçici kılavuzuna göre tüm son seyahatler, çiçek hastalığı aşılama geçmişi ve yakın temaslar hakkında bilgiler de dahil olmak üzere derhal bir sağlık uzmanına bildirilmelidir. Maymun çiçeği vakalarının temaslısı olarak tanımlanan ve bu nedenle sağlık izlemesine tabi olan kişiler, sağlık izleme süreleri tamamlanana kadar uluslararası seyahatler de dahil olmak üzere herhangi bir seyahate çıkmaktan kaçınmalıdır.

Halk sağlığı görevlileri, yolcular ve seyahat sırasında bulaşıcı bir kişiyle temas etmiş olabilecek diğer kişilerle iletişim kurmak için seyahat operatörleri ve diğer yerlerdeki halk sağlığı çalışanları ile birlikte çalışmalıdır. Maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomların nasıl tanımlanacağı; yayılmasını önlemek için önerilen ihtiyati tedbirler hakkında ve gerektiğinde varış yerinde tıbbi bakımın nasıl aranacağı hakkında bilgiler de dâhil olmak üzere, giriş noktalarında sağlığın teşviki ve geliştirilmesi ve risk iletişim materyalleri bulunmalıdır.

DSÖ, tüm Üye Devletleri, her düzeydeki sağlık yetkililerini, klinisyenleri, sağlık ve sosyal sektör ortaklarını ve akademik, araştırma ve ticari ortakları yerel yayılmayı ve buna bağlı olarak çok ülkeli maymun çiçeği salgınını kontrol altına almak için hızlı bir şekilde yanıt vermeye çağırmaktadır. Virüsün, hem endemik hem de endemik olmayan bölgelerde etkili insandan insana bulaşma ile bir insan patojeni olarak kendini daha fazla yerleştirmesine izin verilmeden önce hızlı önlem alınmalıdır.

Daha fazla bilgi

Maymun çiçeği hakkında daha fazla bilgi için lütfen bakınız:

DSÖ Rehberi ve Halk Sağlığı Önerileri

Kaynaklar:

Etiketler: