BİRDEN FAZLA ÜLKEDE GÖRÜLEN MAYMUN ÇİÇEK HASTALIĞI (MONKEYPOX) SALGINI – DURUM GÜNCELLEMESİ

17 Haziran 2022 Cuma

1 Ocak 2022'den bu yana, beş DSÖ bölgesinde (Amerika Bölgeleri, Afrika, Avrupa, Doğu Akdeniz ve Batı Pasifik) 42 Üye Devletten DSÖ'ye maymun çiçek hastalığı vakaları bildirilmiştir. 15 Haziran itibariyle, DSÖ'ye bir ölüm dahil bir olası vaka dahil laboratuvarca doğrulanmış toplam 2.103 vaka bildirilmiştir.

17 Haziran 2022

Birden fazla ülkede görülen maymun çiçek hastalığı salgınıyla ilgili bu güncel Hastalık Salgını Haberi, güncellenmiş veriler, sürveyans ve raporlama, One Health (Tek Sağlık), toplantılar, Risk iletişimi ve topluluk katılımı ve Uluslararası seyahat ve giriş noktaları hakkında daha fazla ayrıntı içeren, daha önce yayınlanan 10 Haziran tarihli Hastalık Salgını Haberlerinin bir güncellemesidir.

Bu baskıda, endemik ve endemik olmayan ülkeler arasındaki ayrımı ortadan kaldırmakta olup ihtiyaç duyulan birleşik yanıtı yansıtmak için mümkün olan yerlerde ülkeler hakkında ortak rapor vermekteyiz.

Özet olarak salgın

1 Ocak 2022'den bu yana, beş DSÖ bölgesinde (Amerika Bölgeleri, Afrika, Avrupa, Doğu Akdeniz ve Batı Pasifik) 42 Üye Devletten DSÖ'ye maymun çiçek hastalığı vakaları bildirilmiştir. 15 Haziran itibariyle, DSÖ'ye bir ölüm dahil bir olası vaka dahil laboratuvarca doğrulanmış toplam 2.103 vaka bildirilmiştir. Maymun çiçek hastalığı salgını öncelikle yeni veya birden fazla partnerle yakın zamanda cinsel ilişki bildiren erkeklerle seks yapan erkekleri etkilemeye devam etmektedir.

Epidemiyolojik araştırmalar devam ederken, son salgında bildirilen vakaların çoğu, birincil veya ikincil sağlık kuruluşlarında cinsel sağlık veya diğer sağlık hizmetleri aracılığıyla ortaya çıkmış olup, seyahat geçmişi esas olarak Avrupa'daki ülkelere ve Kuzey Amerika'ya veya diğer ülkelere seyahat etmekle ilgili olup virüsün tarihsel olarak daha önce görülmediği  ülkeler ve giderek artan bir şekilde, yakın zamanda yerel olarak seyahat eden veya hiç seyahat etmeyen kişilerde de görülmektedir.

Bir ülkede bir maymun çiçek hastalığı vakasının doğrulanması bir salgın olarak kabul edilir. Maymun çiçek hastalığının, tarihsel olarak rapor edilmiş bölgelerle epidemiyolojik bağlantıların başlangıçta olmaması, çeşitli bölgelerde beklenmedik şekilde ortaya çıkması, bir süredir tespit edilmemiş bir bulaşma olabileceğini düşündürmektedir.

DSÖ, mevcut salgında ölüm oranının düşük kalması gerçeğine karşı dengeli olarak, çok farklı DSÖ coğrafi bölgelerinde birçok ülkede aynı anda birçok maymun çiçek vakası ve kümesinin ilk kez bildirildiğini göz önünde bulundurarak küresel düzeyde yayılma riskinin orta seviyede  olarak değerlendirmektedir.

Salgının tanımı

1 Ocak ile 15 Haziran 2022 tarihleri arasında, beş DSÖ Bölgesindeki 42 ülkeden bir olası vaka ve bir ölüm dahil DSÖ'ye kümülatif toplamda 2.103 laboratuvarca doğrulanmış vaka, bildirilmiştir. Vakaların çoğu (%98) Mayıs 2022'den itibaren rapor edilmiştir (Şekil 1).

 

Şekil 1: 15 Haziran 2022 tarihi ve saat 17:00 (CEST) itibariyle, DSÖ bölgesi tarafından Ocak 2022'den 15 Haziran 2022'ye kadar doğrulanmış maymun çiçek hastalığı vakaları verileri

Not: Mevcut epidemiyolojik haftanın verileri tam değildir ve dikkatli bir şekilde yorumlanmalıdır.

Teyit edilen vakaların çoğunluğu (%84) (n=1773) DSÖ Avrupa Bölgesi'ndendir. Afrika Bölgesi'nden (n=64; %3), Amerika Bölgesi'nden (n=245; %12), Doğu Akdeniz Bölgesi'nden (n=14; <%1) ve Batı Pasifik Bölgesi'nden de (n=64; %3) doğrulanmış vakalar bildirilmiştir ( n=7; < %1). Demografik bilgilerin ve kişisel özelliklerin mevcut olduğu 14 ülkeden bildirilen vakaların (468'i 2103 doğrulanmış vakadan) %99'u 0 ila 65 yaş arasındaki erkeklerde rapor edilmiş (Çeyrekler arası aralık: 32 ila 43 yaş; medyan yaş 37) olup bu erkeklerin çoğu kendini diğer erkeklerle seks yapan erkekler olarak tanımlamaktadır.

Şekil 2 ve Tablo 1, 1 Ocak - 15 Haziran 2022 tarihleri arasında ve saat 17:00 (CEST) itibariyle DSÖ'ye bildirilen veya DSÖ tarafından tanımlanan, ülkelere göre maymun çiçeğk hastalığı vakalarının sayısını göstermektedir.

Daha fazla bilgi elde edildikçe ve veriler Uluslararası Sağlık Tüzüğü (UST 2005) kapsamında doğrulandıkça vaka sayısı değişmektedir.

Daha önceki güncellemelerde Afrika Bölgesi'ndeki şüpheli vakaları ve ölümleri dahil etmiştik. Şu anda, doğrulanmış ve olası vakalar arasındaki ölümler de dahil olmak üzere, öncelikle doğrulanmış ve olası vakalara odaklanmaktayız.

Şekil 2: 1 Ocak 2022'den 15 Haziran 2022 tarihleri arasında ve saat 5:00 PM (CEST) itibariyle DSÖ’ye resmi kamu kaynaklarınca bildirilen ya da tanımlanan maymun çiçek hastalığı vakalarını coğrafi dağılımı

 

Tablo 1. 1 Ocak 2022 ve 15 Haziran 2022 tarihleri arasında ve saat 17:00 (CEST) itibariyle DSÖ Bölgelerince doğrulanan maymun çiçek hastalığı vakalarıyla ilgili veriler

 

Bölge

Ülke

Doğrulanmış

Şüpheli

Ölüm vakaları

Afrika

Kamerun

3

 

 

Orta Afrika Cumhuriyeti

8

 

 

Kongo

2

 

 

Demokratik Kongo Cumhuriyeti

10

 

 

Gana

5

 

 

Nijerya

36

 

1

Amerika

Arjantin

3

 

 

Brezilya

5

 

 

Kanada

159

 

 

Meksika

5

 

 

ABD

72

 

 

Venezüella

1

 

 

Doğu Akdeniz

Fas

1

 

 

Birleşik Arap Emirlikleri

13

 

 

Avrupa

Avusturya

4

 

 

 

Belçika

52

 

 

 

Çekya

6

 

 

 

Danimarka

7

 

 

 

Finlandiya

3

 

 

 

Fransa

125

 

 

 

Gürcistan

1

 

 

 

Almanya

263

 

 

 

Yunanistan

2

 

 

 

Macaristan

5

 

 

 

İzlanda

3

 

 

 

İrlanda

14

 

 

 

İsrail

5

 

 

 

İtalya

68

 

 

 

Litvanya

2

 

 

 

Malta

2

 

 

 

Hollanda

80

 

 

 

Norveç

2

 

 

 

Polonya

3

 

 

 

Portekiz

241

 

 

 

Romanya

3

 

 

 

Slovenya

7

 

 

 

İspanya

313

 

 

 

İsveç

10

 

 

 

İsviçre

28

 

 

 

Birleşik Krallık

524

 

 

Batı Pasifik

Avustralya

7

1

 

Toplam

42 Ülke

2.103

1

1

 

Bugüne kadar, bu salgınla ilişkili maymun çiçeği vakalarının klinik sunumu değişken olmuştur. Bu salgındaki birçok vaka, maymun çiçeği için klasik olarak tanımlanan klinik tabloyla (ateş, şişmiş lenf düğümleri, ardından santrifüj gelişen döküntü) ortaya çıkmamaktadır. Tanımlanan atipik özellikler arasında şunlar yer almaktadır: Sadece birkaç veya hatta tek bir lezyonun oluşumu; genital veya perineal/perianal bölgede başlayan ve daha fazla yayılmayan lezyonlar; gelişimin farklı (eşzamansız) aşamalarında ortaya çıkan lezyonlar ve ateş, halsizlik ve diğer yapısal semptomların başlangıcından önce lezyonların ortaya çıkması. Cinsel temas sırasında bulaşma yolları bilinmemektedir; Yakın fiziksel ve yakın ten tene veya yüz yüze temasın (bulaşıcı cilt veya lezyonlarla doğrudan temas yoluyla) bulaşmaya yol açabileceği bilinmekle birlikte, sperma ve vajinal sıvıların gibi vücut sıvılarının maymun çiçek hastalığı bulaşmasında nasıl rol oynadığı  açık değildir. 

Halk sağlığı yanıtı

DSÖ, söz konusu maymun çiçeği salgını hakkında bilgi paylaşımını desteklemeye devam etmektedir. Kapsamlı vaka bulma, temaslı izleme, laboratuvar araştırması, klinik yönetim, izolasyon ve enfeksiyon ve önleme ve kontrol önlemlerinin uygulanmasını koordine etmek için DSÖ'de ve birçok Üye Devlette klinik ve halk sağlığı olay yanıtı etkinleştirilmiştir.

Mümkün olduğunda viral deoksiribonükleik asidin (DNA) genomik dizilimi yapılmaktadır. Birkaç Avrupa ülkesi (Belçika, Finlandiya, Fransa, Almanya, İsrail, İtalya, Hollanda, Portekiz, Slovenya, İspanya, İsviçre ve Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı), Avustralya, Kanada, Nijerya, Singapur ve Amerika Birleşik Devletleri mevcut salgında bulunan maymun çiçek hastalığı virüsünün tam veya kısmi uzunluktaki genom dizilerini yayınlamıştır. Araştırmalar devam ederken, polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) testlerinden elde edilen ön veriler, tespit edilen maymun çiçeği virüsü genlerinin Batı Afrika türüne ait olduğunu göstermektedir.

ACAM-2000 ve MVA-BN aşıları, yakın temaslıları yönetmek için bazı Üye Devletler tarafından uygulanmaktadır. Diğer ülkeler, LC16 veya diğer aşıların tedariki yolunu seçebilir.

Üye Devletleri artırılmış bilinçlendirmeyle birlikte sürveyans, vaka incelemesi ve temaslı takibi; laboratuvar teşhis ve testleri; klinik yönetim ve enfeksiyon önleme ve kontrol (IPC); aşılar ve bağışıklama; ve risk iletişimi ve toplum katılımı  konusunda desteklemek için geçici rehberlik sağlanmakta  veya geliştirilmektedir (lütfen aşağıdaki DSÖ Rehberi ve Halk Sağlığı Önerileri bölümüne bakınız).

DSÖ risk değerlendirmesi

Şu anda, maymun çiçeği vakalarının ve kümelerinin, çok farklı DSÖ coğrafi bölgelerinde birçok ülkede eşzamanlı olarak ilk kez bildirildiği ve mevcut salgında ölüm oranının düşük olduğu göz önüne alındığında, küresel düzeyde halk sağlığı riski orta seviyede olarak değerlendirilmektedir.

Görünüşe göre yeni etkilenmiş ülkelerde, vakalar, yalnızca erkeklerle değil, erkeklerle seks yapan ve geniş cinsel ağlara katılan erkekler olarak kendini tanımlayan erkekler arasında doğrulanmıştır. Kişiden kişiye bulaşma devam etmekte olup, halen esas olarak bir demografik ve sosyal grupta meydana gelmektedir. Gerçek vaka sayısının bildirilenden daha fazla olması muhtemeldir. Bu kısmen, daha önce çoğunlukla Batı ve Orta Afrika'da meydana geldiği düşünülen bulaşıcı bir hastalığın erken klinik tanınma eksikliğinden, çoğu vaka için şiddetli olmayan bir klinik tablodan, sınırlı sürveyanstan ve yaygın olarak mevcut teşhislerin eksikliğinden kaynaklanabilir. Bu boşlukları ele almak için çabalar sürerken, ileriye dönük bulaşmayı önlemek için tüm popülasyon gruplarında maymun çiçek hastalığı için uyanık kalmak önemlidir.

Şu anda, görünüşe göre yeni etkilenmiş ülkelerde bulaşma, öncelikle son cinsel temaslarla bağlantılıdır. Potansiyel olarak diğer popülasyon grupları da dahil olmak üzere, tanımlanmış bulaşma zincirleri bulunmadan başka vakaların bulunma olasılığı yüksektir. Birkaç DSÖ bölgesinde maymun çiçeği vakaları bildiren ülke sayısı göz önüne alındığında, diğer ülkelerin vakaları tespit etmesi ve virüsün daha fazla yayılması muhtemeldir. İnsandan insana bulaşma, enfeksiyöz lezyonlar veya mukokutanöz ülserler ile yakın veya doğrudan fiziksel temas (yüz yüze, ciltten cilde, ağızdan ağıza, ağızdan cilde) damlacıklar (ve muhtemelen kısa menzilli aerosoller) veya kontamine malzemelerle (ör. çarşaflar, yatak takımları, elektronik cihazlar, giysiler, seks oyuncakları) temas yoluyla gerçekleşir.

Genel halk için mevcut risk düşüktür. Bulaşmayı önlemek için uygun kişisel koruyucu ekipman (KKD) giymedikleri halde bir vaka ile temas halinde olmaları sağlık çalışanları için bir risk oluşturmaktadır; Bu mevcut salgında henüz rapor edilmemiş olsa da, sağlık hizmetleriyle ilişkili enfeksiyon riski geçmişte belgelenmiştir. Maymun çiçeği daha savunmasız gruplara ve gruplar içinde daha yaygın bir şekilde yayılmaya başlarsa, kötü kontrol edilen HIV enfeksiyonu olan kişiler de dahil olmak üzere bağışıklığı baskılanmış kişilerde ciddi hastalık ve ölüm riskinin daha yüksek olduğu kabul edildiğinden, daha büyük sağlık etkisi potansiyeli vardır. Hamilelik sırasında maymun çiçeği enfeksiyonu tam olarak anlaşılmamakla birlikte, sınırlı veriler enfeksiyonun fetüs veya yeni doğan bebek ve anne için olumsuz sonuçlara yol açabileceğini düşündürmektedir.

Bugüne kadar, örnekleri PCR ile teyit edilen yeni etkilenen ülkelerde tespit edilen tüm vakaların Batı Afrika kladıyla enfekte olduğu tespit edilmiştir. Maymun çiçeği virüsünün bilinen iki türü vardır, biri ilk olarak Batı Afrika'da (WA) ve diğeri Kongo Havzası (CB) bölgesinde tanımlanmıştır. WA bölümü geçmişte genel olarak <%1'lik bir düşük vaka ölüm oranı (CFR) ile ilişkilendirilirken, CB bölümü daha önce yaklaşık %10'a kadar bildirilen bir CFR ile ciddi hastalığa daha sık neden oluyor gibi görünmektedir; her iki tahmin de Afrika ortamında genellikle daha genç bir nüfus arasındaki enfeksiyonlara dayanmaktadır.

Çiçek hastalığının yok edilmesini takip eden dönemde, çiçek hastalığına maruz kalma veya çiçek hastalığı aşısı alma yoluyla daha fazla insan ortopoks virüslerine karşı bağışıklık kazanmıştır. Bu nedenle, başlangıçta insan maymun çiçeği vakalarının çoğu, savunmasız olan ve dolayısıyla daha şiddetli hastalık riski taşıyan çocuklar arasında görülmüştür.

Geçmişte çiçek hastalığına karşı aşılamanın maymun hastalığına karşı çapraz koruyucu olduğu gösterilmiştir. Bugün, çiçek hastalığı aşılama programları, çiçek hastalığının ortadan kaldırılmasının ardından 1980 yılında dünya çapında sona erdiğinden, çoğu durumda, ülkeye bağlı olarak, çiçek aşısına karşı herhangi bir bağışıklık yalnızca 42 ila 50 yaş arasındaki kişilerde mevcut olacaktır. Aşılananlar için koruma zamanla azalmış olabilir. Eradikasyon programından orijinal (birinci nesil) çiçek aşıları artık halka açık değildir.

Mevcut olan çiçek hastalığı ve maymun çiçeği aşıları, yakın temaslıları yönetmek için birkaç ülkede uygulanmaktadır. Gelişmiş bir güvenlik profiline sahip olmak için ikinci ve üçüncü nesil çiçek aşıları geliştirilmiştir ve bunlardan biri maymun çiçeğinin önlenmesi için onaylanmıştır. Bu aşı, vaccinia virüsünün bir türüne (jenerik olarak modifiye edilmiş aşı Ankara Bavyera Nordic suşu veya MVA-BN olarak bilinir) dayanmaktadır. Bu aşı, Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri'nde maymun çiçeğinin önlenmesi için onaylanmıştır. Avrupa Birliği'nde bu aşı çiçek hastalığının önlenmesi için onaylanmıştır. Bir antiviral ajan olan tecovirimat, çiçek hastalığının tedavisi için Avrupa İlaç Ajansı, Kanada Sağlık ve Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi tarafından onaylanmıştır. Maymun çiçeği tedavisi için Avrupa Birliği'nde de onaylanmıştır.  DSÖ, çiçek hastalığı ve maymun hastalığı aşılarına ilişkin en son verileri gözden geçirmek ve bunların nasıl ve hangi koşullarda kullanılabileceği konusunda rehberlik sağlamak üzere uzmanları bir araya getirmiştir.

DSÖ tavsiyesi

Bundan sonra DSÖ tarafından çok ülkeli maymun çiçeği salgınına yanıt vermek için gerekli eylemler hakkında sağlanan tavsiyeler DSÖ’nün teknik çalışmalarına dayanmakta olup aşağıdaki mevcut DSÖ danışma organları ile yapılan istişarelerle bilgilendirilir:

Bulaşıcı Tehlikeler Üzerine Stratejik ve Teknik Danışma Grubu (STAG) -IH); çiçek hastalığı ve maymun hastalığı aşılarıyla ilgili özle Aşılama Uzmanları Stratejik Danışma Grubu’nun (SAGE) çalışma grubu; Acil Durumlar Sosyal Bilimler Teknik Çalışma Grubu; Variola Virüs Araştırmaları Danışma Komitesi; DSÖ Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) Plan danışmanlığı: maymun çiçek hastalığı araştırması; Yeni Patojenlerin Kökenleri için Bilimsel Danışma Grubu (SAGO); özel uzmanların toplantılarının sonuçları da dahil olmak üzere.

Tüm ülkeler, vücudun etkilenen tüm bölgelerinde -ateş, genişlemiş lenf düğümleri, sırt ağrısı ve kas ağrıları gibi - ardışık aşamalarla  ilerleyen (maküller, papüller, veziküller, püstüller, kabuklar) bir döküntü ile başvuran hastalarla ilgili işaretler konusunda tetikte olmalıdır. Bu mevcut salgın sırasında, birçok kişi, tek bir lezyon kadar az ortaya çıkabilen lokalize bir döküntü de dahil olmak üzere atipik semptomlarla başvurmaktadır. Lezyonların görünümü asenkron olabilir ve kişiler öncelikle veya münhasıran lokal, ağrılı şişmiş lenf nodları ile ilişkili peri-genital ve/veya peri-anal dağılıma sahip olabilir. Bazı vakalarda cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar da olabilir ve uygun şekilde test edilip tedavi edilmelidir. Bu kişiler, birinci ve ikinci basamak, ateş klinikleri, cinsel sağlık hizmetleri, enfeksiyon hastalıkları birimleri, kadın hastalıkları ve doğum, acil servisler ve dermatoloji klinikleri dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere çeşitli toplum ve sağlık kuruluşlarına başvurabilirler.

Potansiyel olarak etkilenen toplulukların yanı sıra sağlık hizmeti sağlayıcıları ve laboratuvar çalışanları arasında farkındalığın arttırılması, daha fazla vakanın belirlenmesi ve önlenmesi ve mevcut salgının etkin yönetimi için esastır.

Şüpheli vaka tanımını karşılayan herhangi bir kişiye test önerilmelidir. Test etme kararı, enfeksiyon olasılığının değerlendirilmesiyle bağlantılı olarak hem klinik hem de epidemiyolojik faktörlere dayanmalıdır. Deri döküntülerine neden olan çeşitli koşullar nedeniyle ve bu salgında klinik görünüm daha sıklıkla atipik olabileceğinden, maymun çiçek hastalığını yalnızca klinik tabloya göre ayırt etmek zor olabilir.

Maymun çiçeği olduğundan şüphelenilen veya doğrulanan hastaların bakımı, yerel düzenlemelere uyarlanmış tarama protokolleri aracılığıyla erken tanımayı gerektirir; uygun IPC önlemlerinin hızlı izolasyonu ve hızlı uygulanması (şüpheli/doğrulanmış maymun çiçeği olan hastalara bakan sağlık çalışanları için solunum cihazı kullanımının eklenmesi ve çamaşırların güvenli bir şekilde kullanılmasına ve çevrenin yönetimine vurgu dahil olmak üzere standart ve bulaşma tabanlı önlemler); hastanın fiziksel muayenesi; tanıyı doğrulamak için testler; hafif veya komplike olmayan maymun çiçeği hastalarının semptomatik tedavisi; ve cilt lezyonlarının ilerlemesi, cilt lezyonlarının sekonder bakteriyel  enfeksiyonu ve oküler lezyonlar ve nadiren şiddetli dehidratasyon, şiddetli pnömoni veya sepsis gibi komplikasyonların ve yaşamı tehdit eden durumların izlenmesi ve tedavisi. Evde izole edilen daha az şiddetli maymun çiçeği hastalarından, diğer ev halkı ve toplum üyelerine bulaşmayı önlemek için evlerinde gerekli IPC önlemlerini uygulaması ve güvenli bir şekilde izole etme yeteneğinin dikkatli bir şekilde değerlendirilmesi gerekir.

Önlemler (izolasyon), lezyonlar kabuklanana, kabuklar düşene ve altında yeni bir deri tabakası oluşana kadar yerinde kalmalıdır. Bilgi, özellikle yakın, sık veya uzun süreli fiziksel veya cinsel temasın olabileceği, özellikle birden fazla partnerin dahil olduğu sosyal ve cinsel ağlar arasında, yaklaşan küçük ve büyük toplantılar sırasında en çok ihtiyacı olanlara ulaşmalıdır. Maymun çiçeğinden potansiyel olarak etkilenen bireylerin ve toplulukların gereksiz yere damgalanmasından kaçınmak için tüm çabalar gösterilmelidir.

DSÖ, durumu yakından izlemekte ve Üye Devletler ve ortaklarla birlikte çalışan uluslararası koordinasyonu desteklemektedir.

İlgili DSÖ belgeleri için aşağıdaki DSÖ belgeleri bölümüne bakınız. Bu belgelerdeki önemli güncellemel erin yanı sıra geliştirilmekte olan kılavuzlardan öne çıkan noktalar, referans kolaylığı için aşağıda verilmiştir.

Sürveyans ve raporlama

UST (2005) Madde 6 uyarınca, UST kapsamında raporlama için bir minimum veri seti (vaka raporu formu olarak biçimlendirilmiş) geliştirilmiş ve Üye Devletlerle paylaşılmıştır. Veriler, DSÖ bilgi ürünleri aracılığıyla düzenli olarak toplu biçimde derlenecek ve kamuya açık olarak paylaşılacaktır. Üye Devletler için ayrı bir derinlemesine Vaka Soruşturma ve Temaslı İzleme Formu (CIF) da Üye Devletlerle paylaşılmıştır. Bu form, vakaların maruziyet riskleri ve bulaşma dinamikleri ile temaslılarda ikincil enfeksiyon riskinin araştırılması için kullanılabilir. DSÖ, mevcut salgının küresel anlayışını bilgilendirmek için bu ayrıntılı verileri veya analizleri paylaşmak isteyebilecek Üye Devletleri belirlemek için çalışmaktadır. CIF'nin uygulanmasını destekleyecek ayrıca bir protokol de tamamlanmaktadır.

DSÖ ayrıca ilgili verilerin yerel olarak elde edilmesini, analizini ve/veya paylaşımını kolaylaştırmak için Go.Data platformunda Vaka Raporlama Formu (CRF) ve CIF'yi uygulamıştır. Bulaş zincirlerinin analizi ve ağ görselleştirmesi, geçmiş salgınlarda kümeleri belirlemek, maruz kalma modellerini anlamak ve farklı ortamlarda viral bulaşımı ölçmek için kullanılmıştır. Mevcut maymun çiçeği salgını bağlamında, bu bulaşma modellerini anlamak, yalnızca hangi kontrol önlemlerinin etkili olduğunu bulmada kritik olmayacak, aynı zamanda solunum yoluyla bulaşmanın kapsamının karakterize edilmesine ve çoklu bulaş yolunun (insan veya zoonotik) olup olmadığının belirlenmesine olanak sağlayacaktır. Bugüne kadar, ülkelerin bulaş zincirlerinin grafiğini çıkarabilmeleri ve gerçek zamanlı olarak bulaş kümelerini veya bağlamlarını belirleyebilmeleri için sınırlı araçlar mevcuttur. Bu, Go.Data'nın Üye Devletler, ortaklar ve kurumlar tarafından, özellikle bulaşma zincirlerinin oluşturulması, görselleştirilmesi ve analizinde salgın müdahale faaliyetlerini geliştirmek için kullanılması için bir fırsat sunmaktadır. "Görselleştirme" özelliği sayesinde Go. Data, ülkelerin, hastalığın ilerlemesinin izlenmesini kolaylaştıracak bulaşma zincirlerini gerçek zamanlı olarak görselleştirmelerine ve virüsün tespit edilmemiş dolaşımı veya dolaşımdaki yeni türler yoluyla gözden kaçan potansiyel yeni vakaların belirlenmesine olanak sağlayacaktır. Go.Data maymun çiçeği salgın şablonu ve ilişkili meta veri açıklaması, istek üzerine godata@who.int  e-posta gönderilerek edinilebilir ve uygulama için teknik destek WHO'dan alınabilir.

Laboratuvar testleri ve numune yönetimi

Ayrıntılar, maymun çiçeği virüsü için Laboratuvar testlerinde bulunabilir: Geçici kılavuz (23 Mayıs 2022)

Risk iletişimi ve topluluk katılımı

Maymun çiçeği ile ilgili riskleri iletmek ve risk altındaki ve etkilenen toplulukları, topluluk liderlerini, sivil toplum kuruluşlarını ve cinsel sağlık kliniklerindekiler de dahil olmak üzere sağlık hizmeti sağlayıcılarını önleme, tespit ve bakım konusunda dahil etmek, daha fazla ikincil vakayı önlemek ve mevcut salgın etkili bir şekilde yönetmek için esastır. Hastalığın nasıl bulaştığına, semptomlarına ve önleyici tedbirlerine ilişkin halk sağlığı tavsiyesi sağlamak ve en fazla risk altındaki nüfus gruplarına toplum katılımını hedeflemek, yayılmayı en aza indirmek için kritik öneme sahiptir. İletişim doğrudan, açık ve hedeflenen kitle için ilgi çekici olmalıdır.

Enfekte bir kişiyle cinsel temas dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere doğrudan teması (örneğin yüz yüze, ten tene, ağızdan ağıza, ağızdan tene)  olan herkes maymun çiçek hastalığına yakalanabilir. Kendini korumaya yönelik adımlar, lokalize anogenital döküntüsü veya cilt lezyonu olan biriyle cinsel temastan kaçınmayı ve seks partneri sayısını sınırlamak; olası maymun çiçeği enfeksiyonu ile uyumlu semptomları olan biriyle yakın temastan kaçınmak; kişisel eşyaları (örneğin yemek kapları, giysiler, elektronik cihazlar, yatak takımları) paylaşmaktan kaçınmak; elleri su ve sabun veya alkol bazlı jellerle temiz tutmak; ve solunum görgü kurallarına uymak gibi adımları içerir.

Yüzde, ellerde, ayaklarda, gözlerde, ağızda ve/veya cinsel organlarda ve perianal bölgelerde kabarcıklı döküntü gibi belirtiler gelişirse; ateş; şişmiş lenf düğümleri; baş ağrıları; kas ağrıları; ve yorgunluk, sağlık uzmanlarına başvurmalı ve maymun çiçeği için test yaptırmalıdırlar. Birinin maymun çiçeği olduğundan şüpheleniliyor veya doğrulanıyorsa, bu kişiler kendilerini izole etmeli, teste tabi tutulmalı, komplikasyonları değerlendirmek için klinik değerlendirmeden geçmeli, başkalarıyla ten tene ve yüz yüze temastan kaçınmalı ve tüm lezyonlar kabuklanana, kabuklar düşene ve altta taze bir deri tabakası oluşana kadar oral,anal,vajinal seks de dahil olmak üzere cinsel ilişkiden kaçınmalıdır. Bu süre zarfında vakalar, maymun çiçeği semptomlarını hafifletmek için destekleyici tedavi alabilirler. Maymun çiçeği hastalığına yakalanmış bir kişiye bakan herkes, yukarıda belirtildiği gibi uygun kişisel koruyucu önlemleri almalıdır. Önlem ilkesine dayanarak, DSÖ, maymun çiçeğinin potansiyel bulaşmasını önlemek için iyileşmeden sonra 12 hafta boyunca cinsel aktivite sırasında (oral/anal/vajinal) sürekli olarak kondom kullanılmasını önermektedir.

Kuzey yarım kürede yaz festivali, konser ve diğer etkinlikler sezonu başladığından, güvenli toplantıları sağlamak için etkinlik planlayıcılarıyla çalışmak önemlidir. İnsanlar arasında yakın, uzun süreli ve sık etkileşimler gerektiren bazı ortamlar, daha yüksek hastalık bulaşma riski oluşturabilir. Bununla birlikte, bu tür olaylar, halk sağlığı mesajlarıyla belirli nüfus gruplarına ulaşmak için fırsatlar olarak kullanılabilir. Bilinen ve güvenilir iletişim kanalları aracılığıyla ve etkilenen topluluklar tarafından kullanılan dil ve terminolojide erken, sık ve tutarlı bir şekilde iletişim kurmak önemlidir. Halk sağlığı yetkilileri ve etkinlik yöneticileri, hedeflenen bilgilerin etkinlik öncesinde, sırasında ve sonrasında etkinlik katılımcılarına ulaşmasını sağlamak için birlikte çalışmalıdır. Etkilenen nüfuslarla doğrudan ve güvenilir ilişkileri olan toplum temelli ve sivil toplum kuruluşlarıyla yakın çalışma şiddetle tavsiye edilir.

Maymun çiçeği hastalığının endemik olduğu ülkelerde yaşayanlar ve gezginler, maymun çiçeği virüsü taşıyabilecek kemirgenler, keseliler, insan olmayan primatlar (ölü veya canlı) gibi hasta memelilerle temastan kaçınmalı ve yabani av hayvanlarını (yaban eti) yemekten veya temas etmekten kaçınmalıdır. Amerika Birleşik Devletleri'nde 2003'te daha önce yaşanan bir salgında, evcil çayır köpeklerinin sahipleri, enfekte evcil hayvanlarıyla temas yoluyla enfekte olmuştur. Bu nedenle, herhangi bir ortamda maymun çiçeği olan kişiler, örneğin evde evcil hayvan olarak tutulabilecek olanlar gibi, hayvanları maruz bırakmanın teorik riskine dikkat etmelidir.

DSÖ, maymun çiçeği Soru-Cevap, halka açık iletişim platformları ve diğer materyaller aracılığıyla içeriğini sürekli olarak güncellemektedir. Lütfen aşağıdaki DSÖ Rehberi ve Halk Sağlığı Önerileri bölümüne bakınız.

Toplantılar

Toplantılar, insanlar arasında yakın, uzun süreli ve sık etkileşimler gerektiriyorsa ve bu da katılımcıları lezyonlar, vücut sıvıları, solunum damlacıkları ve kontamine materyallerle temasa maruz bırakabiliyorsa, maymun çiçeği virüsünün bulaşması için elverişli bir ortam oluşturabilir.

Maymun çiçeği vakalarının tespit edildiği alanlarda planlanan toplantılar, birkaç önlem ve gerektiğinde bilgi paylaşımı ile güvenli bir şekilde sürdürülebilmektedir. Ayrıca, bu tür olaylar, belirli nüfus grupları için halk sağlığı bilgilerine ulaşma fırsatları olarak kullanılabilir. Bilinen ve güvenilir iletişim kanalları aracılığıyla ve etkilenen topluluklar tarafından kullanılan dil ve terminolojide erken, sıklıkla, tutarlı bir şekilde iletişim kurmak önemlidir. Halk sağlığı yetkilileri ve etkinlik yöneticileri, hedeflenen bilgilerin etkinlik öncesinde, sırasında ve sonrasında etkinlik katılımcılarına ulaşmasını sağlamak için birlikte çalışmalıdır. Etkilenen nüfuslarla doğrudan ve güvenilir ilişkileri olan toplum temelli ve sivil toplum kuruluşlarıyla yakın çalışma şiddetle tavsiye edilir. Bu tür olaylarla ilişkili maymun çiçeği bulaşma riskini azaltmak için aşağıdaki ihtiyati tedbirler düşünülebilir:

  • Etkinlik organizatörleri, ev sahibi bölgedeki maymun çiçeği epidemiyolojisi, bulaşma ve korunma yolları ve bir kişi maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomlar geliştirirse, uygun bakımın aranabileceği durumlar da dahil olmak üzere ne gibi önlemler alınması gerektiğini bilmelidir. Bu bilgiler, olası katılımcılarla ve etkinlik planlama ve sunumunda yer alan tüm kişilerle paylaşılmalıdır.
  • Toplantılar, bilgi erişimi ve topluluk katılımı için fırsatlar olarak kullanılmalıdır; Ayrıca, yan toplantılar, plansız toplanmalar ile ilişkili bireysel riskli davranışlara (örneğin barlarda ve meyhanelerde toplantılar, ev partileri, özel alanlar, vb.)odaklanarak olayın gerçekleştiği sosyal bağlama da dikkat edilmelidir.
  • Maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomları olan kişiler, diğer kişilerle yakın temastan kaçınmalı ve toplantılara katılmaktan kaçınmalıdır. İlgili sağlık otoriteleri tarafından verilen tavsiyelere uymalıdırlar.
  • Maymun çiçeği ve COVID-19 insanlar arasında farklı yayılım gösterse de sosyal toplantılarda fiziksel mesafeyi korumak ve düzenli el yıkamak gibi uygulanan COVID-19 önlemlerinin bazıları maymun çiçeği virüsünün bulaşmasına karşı da etkilidir; bu nedenle devam ettirilmelidirler; ten tene ve yüz yüze temastan kaçınılmalıdır.
  • Maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomları olan biriyle yakın temas cinsel temas da dahil olmak üzere kaçınılmalıdır.
  • Bir maymun çiçeği vakasının tespit edilmesi durumunda temaslı takibini kolaylaştırmak için, mümkünse, toplantılara katılanlar için katılım listeleri sunulabilir.
  • Etkinlikte hastalanan katılımcılarla ilgilenmekten sorumlu personele, maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomları olan kişilerin nasıl yönetileceği konusunda bilgi verilmelidir.
  • Maymun çiçeği vakalarının bildirildiği ev sahibi ülkelerde, giriş noktalarında maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomları olan uluslararası yolcuların erken tespiti için önlemlerin yanı sıra risk iletişimi ve toplum katılımı faaliyetleri dikkate alınmalıdır.
  • Katılımcılara kendi sağlıklarını, etkileşimde bulundukları insanların ve nihayetinde kendi toplumlarının sağlığını korumak amacıyla kararlarına ve eylemlerine bireysel düzeyde sorumluluk uygulamaları her zaman hatırlatılmalıdır. Bu, özellikle spontane veya plansız toplantılar için önemlidir.

Kitlesel toplantılar için standart bir uygulama olduğundan ve hatta daha fazlası COVID-19 salgını sırasında olduğundan, yetkililer ve etkinlik organizatörleri, DSÖ'nün tavsiye ettiği risk temelli karar verme yaklaşımını uygulamaya ve bunu incelenen büyük veya küçük sosyal olaylara uyarlamaya davet edilmektedir. Mevcut salgın bağlamında, maymun çiçeği ile ilişkili riskler dikkate alınmalı ve hesaba katılmalıdır.

Tek Sağlık – One Health

Uzun süredir maymun çiçeği görülen bölgelerde, çeşitli vahşi memelilerin maymun çiçeği virüsüne duyarlı olduğu tespit edilmiştir. Bunlar arasında ip sincapları, ağaç sincapları, Gambiya keseli sıçanlar, fındık faresi, insan olmayan primatlar ve diğerleri sayılabilir. Bazı türlerde asemptomatik enfeksiyon olabilir.Maymunlar ve büyük insansı maymunlar gibi diğer türler, insanlarda görülenlere benzer deri döküntüleri gösterir. Şimdiye kadar, evcil hayvanların veya çiftlik hayvanlarının maymun çiçeği virüsünden etkilendiğine dair bir belgelenmiş bir kanıt bulunmamaktadır. Ayrıca maymun çiçeğinin insandan hayvana bulaştığına dair belgelenmiş bir kanıt bulunmamaktadır. Bununla birlikte, insandan hayvana bulaşmanın varsayımsal bir riski vardır. Maymun çiçeği olan kişilerin, evcil hayvanlardan fiziksel olarak uzaklaştırılması, hastalığın enfekte insanlardan evdeki (evcil hayvanlar dahil), hayvanat bahçelerinde ve vahşi yaşam alanlarındaki duyarlı hayvanlara veya evcil hayvanlara, özellikle kemirgenlere bulaşmasını önlemek için uygun tık yönetimini sağlamalıdır.

Uluslararası seyahat ve giriş noktaları

Şu anda mevcut bilgilere dayanarak DSÖ, Taraf Devletlerin gelen veya giden yolcular için herhangi bir uluslararası seyahatle ilgili önlem almasını önermemektedir.

Döküntü benzeri hastalığı olan ateş dahil kendini iyi hissetmeyen veya yetkili sağlık makamları tarafından şüpheli veya doğrulanmış bir maymun çiçeği vakası olarak kabul edilen herhangi bir kişi, artık bir halk sağlığı riski oluşturmadığı beyan edilene kadar uluslararası seyahatler de dahil olmak üzere herhangi bir seyahate çıkmaktan kaçınmalıdır. Seyahat sırasında veya dönüşte döküntü benzeri herhangi bir hastalık geliştiren herhangi bir kişi, çiçek hastalığı aşısı veya diğer aşıları (örneğin kızamık-kabakulak-kızamıkçık, suçiçeği aşısı, tanı koymayı desteklemek için) alıp almadıkları da dahil olmak üzere tüm son seyahatler, bağışıklama geçmişi hakkında bilgi sağlamak ve DSÖ’nün sürveyansla ilgili geçici kılavuzuna göre yakın temaslar hakkında bilgi sağlamak , maymun çiçeği için vaka araştırması ve temaslı takibi de dahil olmak üzere derhal bir sağlık uzmanına bildirilmelidir (lütfen aşağıdaki DSÖ Rehberi ve Halk Sağlığı Önerileri bölümüne bakınız). Maymun çiçeği vakalarının temaslısı olarak tanımlanan ve bu nedenle sağlık izlemesine tabi olan kişiler, sağlık izleme süreleri tamamlanana kadar uluslararası seyahatler de dahil olmak üzere herhangi bir seyahate çıkmaktan kaçınmalıdır.

Halk sağlığı görevlileri, yolcular ve seyahat sırasında bulaşıcı bir kişiyle yakın temasta bulunmuş olabilecek diğer kişilerle iletişim kurmak için seyahat operatörleri ve diğer yerlerdeki halk sağlığı çalışanları ile birlikte çalışmalıdır. Maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomların nasıl tanımlanacağı; yayılmasını önlemek için önerilen ihtiyati tedbirler hakkında ve gerektiğinde varış yerinde tıbbi bakımın nasıl aranacağı hakkında bilgiler de dâhil olmak üzere, giriş noktalarında sağlığın teşviki ve geliştirilmesi ve risk iletişim materyalleri bulunmalıdır.

DSÖ, tüm Üye Devletleri, her düzeydeki sağlık yetkililerini, klinisyenleri, sağlık ve sosyal sektör ortaklarını ve akademik, araştırma ve ticari ortakları yerel yayılmayı ve buna bağlı olarak çok ülkeli maymun çiçeği salgınını kontrol altına almak için hızlı bir şekilde yanıt vermeye çağırmaktadır. Virüsün, daha önce etkilenmiş veya yeni etkilenmiş bölgelerdeki alanlarda etkili insandan insana bulaşma ile bir insan patojeni olarak kendini daha fazla yerleştirmesine izin verilmeden önce hızlı önlem alınmalıdır.

Daha fazla bilgi için:

DSÖ Rehberi ve Halk Sağlığı Önerileri

Eğitim ve öğretim

Risk iletişimi ve topluluk katılımı

 Veri yönetimi

Laboratuvar

Hastalık salgını haberleri

DSÖ AFRO Salgınlar ve Diğer Acil Durumlara İlişkin Haftalık Bülten

Diğer Kaynaklar

Geliştirme Aşamasındaki Belgeler (daha fazla bilgi için yukarıdaki DSÖ Tavsiyesi bölümüne bakınız)

  • Public health advice for gatherings during the current monkeypox outbreak
  • Homecare Q&A for people with monkeypox
  • Interim risk communication and community engagement guidance for monkeypox

 

 

 

Etiketler: