27 Haziran 2022

Birden fazla ülkede görülen maymun çiçeği salgını hakkındaki bu Hastalık Salgını Haberi, daha önce yayınlanmış baskıların bir güncellemesidir ve epidemiyolojik durum hakkında bir güncellemeler, terapötiklerin kullanımı hakkında daha fazla bilgi ve Uluslararası Sağlık Tüzüğü'nün (2005) çıktıları hakkında bilgi sunmaktadır. 23 Haziran'da birden fazla ülkede görülen maymun çiçeği salgınıyla ilgili olarak Acil Durum Komitesi toplanmıştır.

Özet olarak salgın

1 Ocak’tan bu yana ve 22 Haziran 2022 itibariyle, beş DSÖ Bölgesindeki 50 ülke/bölgeden DSÖ'ye laboratuvar tarafından doğrulanmış 3.413 vaka ve bir ölüm vakası bildirilmiştir.

Bir önceki 17 Haziran Hastalık Salgını Haberi'nin yayınlanmasından bu yana 1.310 yeni vaka bildirilmiş olup sekiz yeni ülke vaka bildiriminde bulunmuştur.

Salgının tanımı

Laboratuvarda doğrulanmış vakaların çoğu (2933/3413; %86) DSÖ Avrupa Bölgesi'nden rapor edilmiştir. Vaka bildiren diğer bölgeler şunlardır: Afrika Bölgesi (73/3413, %2), Amerika Bölgesi (381/3413, %11), Doğu Akdeniz Bölgesi (15/3413, <%1) ve Batı Pasifik Bölgesi (11/ 3413, < %1). Nijerya'da 2022'nin ikinci çeyreğinde bir ölüm vakası bildiriminde bulunmuştur.

Her gün daha fazla bilgi elde edildikçe ve veriler Uluslararası Sağlık Tüzüğü (2005) (UST 2005) (Tablo 1) kapsamında doğrulandıkça vaka sayısının değişmesi beklenmektedir.

Şekil 1: 1 Ocak 2022'den 15 Haziran 2022 tarihleri arasında ve saat 5:00 PM (CEST) itibariyle DSÖ’ye resmi kamu kaynaklarınca bildirilen ya da tanımlanan maymun çiçek hastalığı vakalarını coğrafi dağılımı

Tablo 1. 1 Ocak 2022 ve 22 Haziran 2022 tarihleri arasında ve saat 17:00 (CEST) itibariyle DSÖ Bölgelerince doğrulanmış maymun çiçek hastalığı vakaları

 

Bölge	Ülke	Doğrulanmış
Afrika	Benin	3
	Kamerun	3
	Orta Afrika Cumhuriyeti	8
	Kongo	2
	Demokratik Kongo Cumhuriyeti	10
	Gana	5
	Nijerya	41 (1 Ölüm vakası dahil)
	Güney Afrika	1
Amerika	Arjantin	3
	Brezilya	11
	Kanada	210
	Şili	3
	Meksika	11
	ABD	142
	Venezüella	1
Doğu Akdeniz	Lübnan	1
	Fas	1
	Birleşik Arap Emirlikleri	13
Avrupa	Avusturya	12
	Belçika	77
	Çekya	6
	Danimarka	13
	Finlandiya	4
	Fransa	277
	Gürcistan	1
	Almanya	521
	Cebelitarık	1
	Yunanistan	3
	Macaristan	7
	İzlanda	3
	İrlanda	24
	İsrail	13
	İtalya	85
	Litvanya	2
	Luksemburg	1
	Malta	2
	Hollanda	167
	Norveç	4
	Polonya	7
	Portekiz	317
	Romanya	5
	Sırbistan	1
	Slovenya	8
	İspanya	520
	İsveç	13
	İsviçre	46
	Birleşik Krallık	793
Batı Pasifik	Avustralya	9
	Güney Kore	1
	Singapur	1
Toplam	50 Ülke	3.413

 

Halk sağlığı yanıtı

Genel yanıt

DSÖ, durumu yakından izlemeye ve Üye Devletler ve ortaklarla uluslararası koordinasyonu ve bilgi paylaşımını desteklemeye devam etmektedir. Kapsamlı vaka bulma, temaslı izleme, laboratuvar incelemesi, izolasyon, klinik yönetim ve enfeksiyon ve önleme ve kontrol önlemlerinin uygulanmasını koordine etmek için Üye Devletler tarafından klinik ve halk sağlığı özle durum yanıtını etkinleştirilmiştir. Mevcut salgında bulunan maymun çiçeği virüsünün viral deoksiribonükleik asidinin (DNA) genomik dizilimi, mümkün olduğunda devam etmektedir; polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) deneylerinden elde edilen ön veriler, saptanan maymun çiçeği virüsü genlerinin Batı Afrika türüne ait olduğunu göstermektedir.

Aşılar12 nk

DSÖ, Üye Devletleri, mevcut birden fazla maymun çiçeği salgını bağlamını dikkate almaya ve ulusal bağlamla ilgili olarak kanıtları gözden geçirmek ve aşıların kullanımına yönelik politika önerileri geliştirmek üzere ulusal bağışıklama teknik danışma gruplarını (NITAG'ler) toplamaya şiddetle teşvik etmiştir. Çiçek hastalığı veya maymun çiçek hastalığı aşıları (önleyici veya maruziyet sonrası) ile bağışıklama konusundaki tüm kararlar, bir vaka üzerinde, bir sağlık hizmeti sağlayıcısı ile olası aşılanan arasında, risklerin ve faydaların ortak değerlendirmesine dayanan ortak klinik karar verme yoluyla vakaya özel alınmalıdır. Maymun çiçeğine karşı aşı kullanan Üye Devletler, bunu, özellikle aşı etkinliği ve güvenliği konusunda kanıt üretimini hızla artırmak için klinik ve sonuç verileri için standart tasarım yöntemleri ve veri toplama araçları kullanan ortak klinik çalışmalar çerçevesinde yapmaya teşvik edilmektedir.

Terapötikler

Tecorivimat, hayvan modellerine ve insanlarda güvenlik, farmakokinetik ve farmakodinamik verilere dayalı olarak, maymun çiçeği de dahil olmak üzere ortopovirüs ile ilişkili enfeksiyonlar için Avrupa İlaç Ajansı'ndan yakın zamanda düzenleyici onayı almış bir antiviral ilaçtır. Bu nedenle, güvenliği ve etkinliği hakkında güvenilir ve yorumlanabilir sonuçların yakında elde edilmesi beklenmektedir.

Acil Durum Komitesinin Çıktıları

Uluslararası Sağlık Tüzüğü (2005) Acil Durum Komitesi, 23 Haziran 2022'de, birden fazl aülkede görülen maymun çiçeği salgınıyla ilgili olarak, DSÖ Genel Direktörüne bunun Uluslararası Önem Arz Eden Halk Sağlığı Acil Durumu (PHEIC) oluşturup oluşturmadığı konusunda tavsiyede bulunmak üzere toplanmıştır. Komite, DSÖ Genel Direktörüne, salgının bu aşamada bir PHEIC oluşturmadığı  yönünde görüş bildirmiştir; ancak Komite, olayın acil niteliğini ve bu salgının daha fazla yayılmasını kontrol etmenin yoğun müdahale çabaları gerektirdiğini kabul etmiştir. Birkaç hafta sonra, mevcut bilinmeyenler (örneğin kuluçka dönemi, cinsel yolla bulaşmanın rolü, vb.) hakkında ek bilgiler elde edildiğinde, önemli değişikliklerin olup olmadığını belirlemek için olayın yakından izlenmesini ve gözden geçirilmesini tavsiye etmiştirler.

Komite, DSÖ Genel Direktörüne, Üye Devletlerin ikili, bölgesel veya çok taraflı kanallar aracılığıyla gerekli yardımı sağlama konusunda birbirleriyle ve DSÖ ile işbirliği yapmaları ve DSÖ tarafından sağlanan rehberliğe uymaları gerektiğini tavsiye etmiştir (aşağıdaki sayfada yer alan belge listesine bakınız).

Genel Direktör, Komitenin tavsiyesini kabul etmiş olup bir açıklamasında; daha fazla yayılmayı durdurmak için eşgüdümlü eylem ve kollektif dikkat gerektirdiğini, sürveyans, temaslı takibi, izolasyon ve hastaların bakımı dahil halk sağlığı önlemlerini kullanarak ve aşılar ve tedaviler gibi sağlık araçlarının, risk altındaki topluluklar tarafından kullanılabilir ve adil bir şekilde paylaşılır hale getirildiğinden emin olunması gerektiğini ifade etmiştir.

DSÖ risk değerlendirmesi

Genel risk, beş DSÖ Bölgesinde vakaların ve kümelerin ilk kez aynı anda rapor edildiği göz önüne alındığında, küresel düzeyde orta olarak değerlendirilmektedir. Bölgesel düzeyde, yeni etkilenen birkaç ülkeyi kapsayan coğrafi olarak yaygın bir salgın raporu ve vakaların biraz atipik klinik tablosu nedeniyle riskin Avrupa Bölgesi'nde yüksek olduğu düşünülmektedir. Diğer DSÖ Bölgelerinde, epidemiyolojik modeller, vakaların olası importe olma riski ve vakaları tespit etme ve salgına yanıt verme kapasiteleri dikkate alındığında riskin orta düzeyde olduğu kabul edilmektedir. Yeni hastalıktan yeni etkilenen ülkelerde, yeni veya birden fazla partnerle yakın zamanda cinsel ilişkiye giren erkekler arasında vakalar ilk kez doğrulanmış olup vakalar bunlarla sınırlı değildir.

Maymun çiçeğinin beklenmedik görünümü ve vakaların geniş coğrafi yayılımı, maymun çiçeği virüsünün sürveyans sistemleri tarafından tespit edilebilen seviyelerin altında dolaşımda olabileceğini ve sürekli insandan insana bulaşmanın bir süre boyunca tespit edilemeyebileceğini göstermektedir. Maymun çiçeği virüsünün bulaşma yolları arasında insandan insana bulaşıcı cilt veya mukokutanöz lezyonlar, solunum damlacıkları (ve muhtemelen kısa menzilli aerosoller) ile doğrudan temas veya kontamine nesnelerden veya fomit bulaşması olarak da tanımlanan malzemelerden dolaylı temas yer almaktadır. Dikey geçiş (anneden çocuğa) da belgelenmiştir. Yakın fiziksel temasın bulaşmaya yol açabileceği bilinmekle birlikte, meni/vajinal sıvılar yoluyla cinsel geçişin olup olmadığı belirsizdir, şu anda bunu anlamak için araştırmalar devam etmektedir. Buna ek olarak, sürekli topluluk bulaşma olasılığı ve bulaşıcı dönem bilinmediğinden pre-semptomatik veya asemptomatik enfeksiyonun ne ölçüde ortaya çıkabileceği ve ayrıca birbirine bağlı olarak birden fazla cinsel partneri olan kişiler arasındaki ağlar ve kitlesel toplantıların olası rolünden maymun çiçeği virüsünün daha fazla yayılabileceği göz ardı edilemez.

Bu salgınla ilişkili maymun çiçeği vakalarının klinik tablosu, daha önce belgelenmiş raporlara kıyasla atipik olmuştur: yeni etkilenmiş bölgelerdeki birçok vaka, maymun çiçeği için klasik olarak tanımlanan klinik tabloya uymamaktadır (ateş, şişmiş lenf düğümleri, ardından santrifüj döküntü) .

Tanımlanan atipik özellikler şunlardır:

• sadece birkaç veya sadece tek bir lezyonun görülmesi
• anal ağrı ve kanama ile birlikte bazı vakalarda deri lezyonlarının olmaması
• genital veya perineal/perianal bölgede daha fazla yayılmayan lezyonlar
• gelişimin farklı (eşzamansız) aşamalarında ortaya çıkan lezyonlar
• ateş, halsizlik ve diğer konstitüsyonel semptomların başlangıcından önce lezyonların ortaya çıkması (prodromal dönemin yokluğu).

Kısmen, daha önce yalnızca birkaç ülkede bilinen bir enfeksiyonun erken klinik olarak tanınmaması ve birçok ülkede daha önce çoğu kişi ve sağlık sistemleri tarafından “bilinmeyen” bir hastalık için sınırlı gelişmiş sürveyans mekanizmaları nedeniyle, gerçek vaka sayısının muhtemelen olduğundan daha tespit edilmiş olması olasıdır. Sağlık hizmetiyle ilişkili enfeksiyonlar göz ardı edilemez (mevcut salgında bugüne kadar kanıtlanmamış olmasına rağmen). Daha önce çocuklar ve genç yetişkinler arasında ölüm oranının daha yüksek olduğu rapor edildiğinden ve kontrolsüz HIV enfeksiyonu olan kişiler de dahil olmak üzere bağışıklığı baskılanmış bireyler özellikle ciddi hastalık riski altında olduğundan, hassas gruplarda daha geniş yayılma ile artan sağlık etkisi potansiyeli vardır.

Risk aynı zamanda laboratuvar teşhis araçlarının, antivirallerin ve aşıların yaygın olarak bulunmamasının yanı sıra vakaların meydana geldiği her yerde teşhis, klinik ve sevk laboratuvarlarında yeterli biyogüvenlik ve biyogüvenliğin sağlanmasındaki zorluklarla da temsil edilmektedir.

Maymun hastalığına karşı bir miktar koruma sağlaması beklenen çiçek aşısı 1980'lerden beri durdurulduğundan, nüfusun büyük bir kısmı maymun çiçeği virüsüne karşı savunmasızdır. Son yıllarda yalnızca nispeten az sayıda askeri, ön saflardaki sağlık profesyonelleri ve laboratuvar çalışanları çiçek hastalığına karşı aşılanmıştır. Üçüncü nesil aşı MVA, Avrupa İlaç Ajansı tarafından çiçek hastalığı için kullanım izni almıştır. Kanada Sağlık ve Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından sağlanan kullanım izni, maymun çiçeğinin önlenmesi için bir göstergedir. Bir antiviral ajan olan tecovirimat, çiçek hastalığı tedavisi için Avrupa İlaç Ajansı, Kanada Sağlık ve Amerika Birleşik Devletleri FDA tarafından onaylanmıştır. Ayrıca Avrupa Birliği'nde maymun çiçeği tedavisinde kullanım için onaylanmıştır.

DSÖ tavsiyesi

Tüm ülkeler, vücudun etkilenen tüm bölgelerinde -ateş, genişlemiş lenf düğümleri, sırt ağrısı ve kas ağrıları gibi - ardışık aşamalarla  ilerleyen (maküller, papüller, veziküller, püstüller, kabuklar) bir döküntü ile başvuran hastalarla ilgili işaretler konusunda tetikte olmalıdır.

Ek olarak, bu mevcut salgın sırasında, birçok kişi, tek bir lezyon kadar az ortaya çıkabilen lokalize bir döküntü de dahil olmak üzere atipik semptomlarla başvurmaktadır. Lezyonların görünümü asenkron olabilir ve kişiler öncelikle veya münhasıran lokal, ağrılı şişmiş lenf nodları ile ilişkili peri-genital ve/veya peri-anal dağılıma sahip olabilir. Bazı vakalarda cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar da olabilir ve uygun şekilde test edilip tedavi edilmelidir. Bu kişiler, birinci ve ikinci basamak, ateş klinikleri, cinsel sağlık hizmetleri, enfeksiyon hastalıkları birimleri, kadın hastalıkları ve doğum, acil servisler, cerrahi uzmanlıklar ve dermatoloji klinikleri dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere çeşitli toplum ve sağlık kuruluşlarına başvurabilirler.

Sağlık hizmeti merkezlerinde ve toplumda klinik yönetim ve Enfeksiyon Önleme ve Kontrol (IPC)

Maymun çiçeği olduğundan şüphelenilen veya doğrulanan hastaların bakımı, yerel düzenlemelere uyarlanmış tarama protokolleri aracılığıyla erken tanımayı gerektirir; uygun IPC önlemlerinin hızlı izolasyonu ve hızlı uygulanması (şüpheli/doğrulanmış maymun çiçeği olan hastalara bakan sağlık çalışanları için solunum cihazı kullanımının eklenmesi ve çamaşırların güvenli bir şekilde kullanılmasına ve çevrenin yönetimine vurgu dahil olmak üzere standart ve bulaşma tabanlı önlemler); hastanın fiziksel muayenesi; tanıyı doğrulamak için testler; hafif veya komplike olmayan maymun çiçeği hastalarının semptomatik tedavisi; ve cilt lezyonlarının ilerlemesi, cilt lezyonlarının sekonder bakteriyel  enfeksiyonu ve oküler lezyonlar ve nadiren şiddetli dehidratasyon, şiddetli pnömoni veya sepsis gibi komplikasyonların ve yaşamı tehdit eden durumların izlenmesi ve tedavisi. Evde izole edilen daha az şiddetli maymun çiçeği hastalarından, diğer ev halkı ve toplum üyelerine bulaşmayı önlemek için evlerinde gerekli IPC önlemlerini uygulaması ve güvenli bir şekilde izole etme yeteneğinin dikkatli bir şekilde değerlendirilmesi gerekir.

Müdahalelerin güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak için, CORE protokollerini kullanan randomize çalışmalar tercih edilen yaklaşımdır. Bunu yapmamak için zorlayıcı nedenler olmadıkça, rastgele deneme tasarımlarını uygulamak için her türlü çaba gösterilmelidir. Özellikle düşük riskli bireylerde plasebo kontrollü çalışmalar yapmak mümkündür. DSÖ'nün Maymun Çiçek Hastalığı için Küresel Klinik Platformunu kullanarak güvenlik ve klinik sonuçlar için uyumlu veri toplama, mevcut olay da dahil olmak üzere bir salgın bağlamında arzu edilen minimum veri kümesini temsil edecektir. Önlemler (izolasyon ve IPC önlemleri), lezyonlar kabuklanana, kabuklar düşene ve altında yeni bir deri tabakası oluşana kadar yerinde kalmalıdır.

Laboratuvar testleri ve numune yönetimi

Şüpheli vaka tanımını karşılayan herhangi bir kişiye test önerilmelidir. Test yapma kararı, enfeksiyon olasılığının değerlendirilmesiyle bağlantılı olarak hem klinik hem de epidemiyolojik faktörlere dayanmalıdır. Deri döküntülerine neden olan çeşitli koşullar nedeniyle ve bu salgında klinik görünüm daha sıklıkla atipik olabileceğinden, maymun çiçek hastalığını yalnızca klinik tabloya göre ayırt etmek zor olabilir.

Risk iletişimi ve topluluk katılımı

Maymun çiçeği ile ilgili riskleri iletmek ve risk altındaki ve etkilenen toplulukları, topluluk liderlerini, sivil toplum kuruluşlarını ve cinsel sağlık kliniklerindekiler de dahil olmak üzere sağlık hizmeti sağlayıcılarını önleme, tespit ve bakım konusunda dahil etmek, daha fazla ikincil vakayı önlemek ve mevcut salgın etkili bir şekilde yönetmek için esastır. Temaslılar, şüpheli ve doğrulanmış vakalar ve maymun çiçeğini düşündüren semptomlar geliştiren kişiler için risk iletişimi hakkında daha fazla bilgi için lütfen 17 Haziran 2022'de yayınlanan Hastalık Salgını Haberlerine bakınız.

Maymun çiçeği hastalığına yakalanmış bir kişiye bakan herkes, uygun kişisel koruyucu önlemleri almalıdır. Önlem olarak, DSÖ, riski henüz bilinmeyen maymun çiçeğinin potansiyel bulaşmasını önlemek için iyileşmeden sonra 12 hafta boyunca cinsel aktivite sırasında (oral/anal/vajinal) sürekli olarak kondom kullanılmasını önermektedir.

Yanlış bilgilendirme: Mevcut salgınla ilgili olarak sosyal medyada ve diğer platformlarda söylentilerin ve yanlış bilgilerin dolaşmaya devam ettiği ve gerçeklerin DSÖ veya ulusal sağlık yetkilileri gibi güvenilir kaynaklarla kontrol edilmesinin önemli olduğu kamuoyuna hatırlatılır.

Tek Sağlık – One Health

Daha önce maymun çiçeği görülen bölgelerde, çeşitli vahşi memelilerin maymun çiçeği virüsüne duyarlı olduğu tespit edilmiştir. Bunlar arasında ip sincapları, ağaç sincapları, Gambiya keseli sıçanlar, fındık faresi, insan olmayan primatlar ve diğerleri sayılabilir. Bazı türlerde asemptomatik enfeksiyon olabilir. Maymunlar ve büyük insansı maymunlar gibi diğer türler, insanlarda görülenlere benzer deri döküntüleri gösterir. Şimdiye kadar, evcil hayvanların veya çiftlik hayvanlarının maymun çiçeği virüsünden etkilendiğine dair bir belgelenmiş bir kanıt bulunmamaktadır. Ayrıca maymun çiçeğinin insandan hayvana bulaştığına dair belgelenmiş bir kanıt bulunmamaktadır. Ancak, bu varsayımsal bir risk olmaya devam etmektedir. Bu nedenle, aşağıdakiler gibi uygun önlemler alınmalıdır:

    • Maymun çiçeği olan kişiler, evcil hayvanlardan fiziksel olarak uzaklaştırılmalıdır,

    • Hastalığın enfekte insanlardan evdeki (evcil hayvanlar dahil), hayvanat bahçelerinde ve vahşi yaşam alanlarındaki duyarlı hayvanlara veya evcil hayvanlara, özellikle kemirgenlere bulaşmasını önlemek için uygun atık yönetimi sağlanmalıdır,

    • Maymun çiçeği hastalığının endemik olduğu ülkelerde yaşayanlar ve daha önce maymun çiçeği bildiren ülkelere seyahat edenler, maymun çiçeği virüsü taşıyabilecek kemirgenler, keseliler, insan olmayan primatlar (ölü veya canlı) gibi hasta memelilerle temastan kaçınmalı ve yabani av hayvanlarını (yaban eti) yemekten veya temas etmekten kaçınmalıdır.

Uluslararası seyahat ve giriş noktaları

Şu anda mevcut bilgilere dayanarak DSÖ, Taraf Devletlerin gelen veya giden yolcular için uluslararası trafiği kısıtlayan herhangi bir önlem almasını önermemektedir.

    • Döküntü benzeri hastalığı olan ateş dahil kendini iyi hissetmeyen veya yetkili sağlık makamları tarafından şüpheli veya doğrulanmış bir maymun çiçeği vakası olarak kabul edilen herhangi bir kişi, artık bir halk sağlığı riski oluşturmadığı beyan edilene kadar uluslararası seyahatler de dahil olmak üzere herhangi bir seyahate çıkmaktan kaçınmalıdır.

    • Seyahat sırasında veya dönüşte döküntü benzeri herhangi bir hastalık geliştiren herhangi bir kişi, çiçek hastalığı aşısı veya diğer aşıları (örneğin kızamık-kabakulak-kızamıkçık, suçiçeği zoster aşısı, tanı koymayı desteklemek için) alıp almadıkları da dahil olmak üzere tüm son seyahatler, bağışıklama geçmişi hakkında bilgi sağlamak ve DSÖ’nün sürveyansla ilgili geçici kılavuzuna göre yakın temaslar hakkında bilgi sağlamak , maymun çiçeği için vaka araştırması ve temaslı takibi de dahil olmak üzere derhal bir sağlık uzmanına bildirilmelidir.

Halk sağlığı görevlileri, yolcular ve seyahat sırasında bulaşıcı bir kişiyle yakın temasta bulunmuş olabilecek diğer kişilerle iletişim kurmak için seyahat operatörleri ve diğer yerlerdeki halk sağlığı çalışanları ile birlikte çalışmalıdır. Maymun çiçeği ile uyumlu belirti ve semptomların nasıl tanımlanacağına ilişkin bilgiler de dahil olmak üzere, yayılmasını önlemek için önerilen ihtiyati tedbirler hakkında ve gerektiğinde varış yerinde tıbbi bakımın nasıl aranacağı hakkında bilgiler de dâhil olmak üzere, giriş noktalarında sağlığın teşviki ve geliştirilmesi ve risk iletişim materyalleri bulunmalıdır.

DSÖ, tüm Üye Devletleri, her düzeydeki sağlık yetkililerini, klinisyenleri, sağlık ve sosyal sektör ortaklarını ve akademik, araştırma ve ticari ortakları yerel yayılmayı ve buna bağlı olarak çok ülkeli maymun çiçeği salgınını kontrol altına almak için hızlı bir şekilde yanıt vermeye çağırmaktadır. Virüsün, daha önce maymun çiçeği bildiren bölgelerde ve ayrıca yeni etkilenmiş bölgelerdeki alanlarda etkili insandan insana bulaşma ile bir insan patojeni olarak kendini daha fazla yerleştirmesine izin verilmeden önce hızlı önlem alınmalıdır.

Daha fazla bilgi için:

DSÖ Rehberi ve Halk Sağlığı Önerileri

    • WHO Surveillance, case investigation and contact tracing for Monkeypox: Interim guidance, 24 May 2022. https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MONKEYPOX-surveillance-2022.1  

    • WHO Technical brief (interim) and priority actions: enhancing readiness for monkeypox in WHO South-East Asia Region, 28 May 2022. https://cdn.who.int/media/docs/default-source/searo/whe/monkeypox/searo-mp-techbrief_priority-actions_300522.pdf?sfvrsn=ae7be762_1 / 

    • Clinical management and infection prevention and control for monkeypox: Interim rapid response guidance, 10 June 2022. https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MPX-Clinical-and-IPC-2022.1    

    • WHO Vaccines and immunization for monkeypox: Interim guidance, 14 June 2022. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/356120/WHO-MPX-Immunization-2022.1-eng.pdf   

 Veri yönetimi

    • WHO Monkeypox minimum dataset case reporting form (CRF), 14 June 2022.  https://www.who.int/publications/m/item/monkeypox-minimum-dataset-case-reporting-form-(crf) 

    • The WHO Global Clinical Platform for monkeypox, 14 June 2022. https://www.who.int/tools/global-clinical-platform/monkeypox 

    • Global clinical data platform for monkeypox case report form (CRF), 14 June 2022. https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MPX-Clinical-CRF-2022.1 

    • Case and contact investigation form (CIF), 16 June 2022. https://www.who.int/publications/m/item/monkeypox-minimum-dataset-case-reporting-form-(crf) 

    • WHO Go.Data: Managing complex data in outbreaks. https://www.who.int/tools/godata 

Risk iletişimi ve topluluk katılımı

    • Monkeypox Q&A, 20 May 2022. https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/monkeypox 

    • Risk communication and community engagement. Public health advice on the recent outbreak of monkeypox in the WHO European Region, 24 May 2022. https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0004/538537/public-health-advice-monkeypox-eng.pdf 

    • Risk communication and community engagement. Public health advice on the recent outbreak of monkeypox in the WHO European Region (Update), 24 June 2022. https://www.who.int/europe/publications/m/item/interim-advice-on-risk-communication-and-community-engagement-during-the-monkeypox-outbreak-in-europe--2022-(2022) 

    • WHO Monkeypox: public health advice for gay, bisexual and other men who have sex with men, 25 May 2022. https://www.who.int/news/item/25-05-2022-monkeypox--public-health-advice-for-gay--bisexual-and-other-men-who-have-sex-with-men

    • WHO Monkeypox outbreak: update and advice for health workers, 26 May 2022. https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/risk-comms-updates/update_monkeypox-.pdf?sfvrsn=99baeb03_1 

    • Interim advice on Risk Communication and Community Engagement during the monkeypox outbreak in Europe, 2022. Joint report by WHO Regional office for Europe/ECDC, 2 June 2022. https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0009/539046/ECDC-WHO-interim-advice-RCCE-Monkeypox-2-06-2022-eng.pdf  

    • Interim advice for public health authorities on summer events during the monkeypox outbreak in Europe, 2022. 14 June 2022. https://www.who.int/europe/publications/m/item/interim-advice-for-public-health-authorities--on-summer-events-during-the-monkeypox--outbreak-in-europe--2022 

 Laboratuvar ve genomik çalışmaları

    • WHO Laboratory testing for the monkeypox virus: Interim guidance, 23 May 2022.  https://apps.who.int/iris/handle/10665/354488

    • WHO Guidance on regulations for the transport of infectious substances 2021-2023, 25 February 2021. https://www.who.int/publications/i/item/9789240019720 

    • Genomic epidemiology of monkeypox virus. https://nextstrain.org/monkeypox?c=country 

Hastalık salgını haberleri

    • WHO disease outbreak news: Monkeypox, all items related to multi-country outbreak: https://www.who.int/emergencies/emergency-events/item/2022-e000121 

    • WHO disease outbreak news: Monkeypox, all previous items including endemic countries and traveller-associated outbreaks: https://www.who.int/emergencies/emergency-events/item/monkeypox 

 Eğitim ve öğretim

    • WHO factsheet on monkeypox, publishing date, 19 May 2022.  http://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/monkeypox 

    • Health topics – Monkeypox:   https://www.who.int/health-topics/monkeypox#tab=tab_1

    • WHO monkeypox outbreak tool kit. https://www.who.int/docs/default-source/documents/emergencies/outbreak-toolkit/monkeypox-toolbox-20112019.pdf?sfvrsn=c849bd8b_2 

    • Open WHO. Online training module. Monkeypox: Introduction. 2020 English:  https://openwho.org/courses/variole-du-singe-introduction

    • Open WHO. Extended training. Monkeypox epidemiology, preparedness and response. 2021.English:  https://openwho.org/courses/monkeypox-introduction; Français:  https://openwho.org/courses/variole-du-singe-intermediaire 

Diğer Kaynaklar

    • WHO AFRO Weekly Bulletin on Outbreaks and Other Emergencies, all previous items: https://www.afro.who.int/health-topics/disease-outbreaks/outbreaks-and-other-emergencies-updates 

    • WHO 5 moments for hand hygiene. https://www.who.int/campaigns/world-hand-hygiene-day 

    • WHO One health. https://www.who.int/health-topics/one-health#tab=tab_1

    • World Organisation for Animal Health, founded as OIE: Monkeypox.  https://www.woah.org/en/disease/monkeypox/

    • Brazil Ministry of Health. https://www.gov.br/saude/pt-br/composicao/svs/resposta-a-emergencias/sala-de-situacao-de-saude/sala-de-situacao-de-monkeypox/atualizacao-dos-casos-no-brasil/card-diario-no-30-21-06-22/view 

    • Chile Ministry of Health. https://www.minsal.cl/minsal-confirma-tercer-caso-de-viruela-del-mono-en-chile/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=minsal-confirma-tercer-caso-de-viruela-del-mono-en-chile 

    • Government of Canada. Monkeypox: Update outbreak. https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/monkeypox.html 

    • Nigeria Centre for Disease Control. Monkeypox. https://ncdc.gov.ng/diseases/info/M (link is external) and https://ncdc.gov.ng/diseases/sitreps/?cat=8&name=An%20Update%20of%20Monkeypox%20Outbreak%20in%20Nigeria (link is external)  

    • United Kingdom Health Security Agency. Monkeypox guidance. https://www.gov.uk/guidance/monkeypox

    • US Centers for Disease Control and Prevention Outbreak 2022: Situation Summary. https://www.cdc.gov/poxvirus/monkeypox/response/2022/us-map.html 

    • Weekly epidemiological record (WER) no.11, 16 March 2018, Emergence of monkeypox in West Africa and Central Africa 1970-2017.   http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/260497/WER9311.pdf;jsessionid=7AB72F28D04CFE6CE24996192FC478FF?sequence=1  

    •   Jezek Z., Fenner F.: Human Monkeypox. Monogr Virol. Basel, Karger, 1988, vol 17, pp 1-5. doi: 10.1159/isbn.978-3-318-04039-5