DEMOKRATİK KONGO CUMHURİYETİ’NDE EBOLA - EVH

04 Temmuz 2022 Pazartesi

Demokratik Kongo Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı (SB), Equateur eyaletinin Mbandaka ve Wangata sağlık bölgelerini etkileyen Ebola virüsü hastalığı (EVH) salgınının 4 Temmuz 2022'de sona erdiğini ilan etmiştir.

4 Temmuz 2022

Özet olarak mevcut durum

Demokratik Kongo Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı (SB), Equateur eyaletinin Mbandaka ve Wangata sağlık bölgelerini etkileyen Ebola virüsü hastalığı (EVH) salgınının 4 Temmuz 2022'de sona erdiğini ilan etmiştir. DSÖ tavsiyelerine uygun olarak, söz konusu duyuru, toplumda ölen son teyit edilmiş vakanın defnedilmesinden 42 gün sonra (maksimum kuluçka süresinin iki katı) yapılmıştır.

Salgının tanımı

Equateur ilindeki üç sağlık alanından beş ölüm vakası (vaka ölüm oranı %100) dahil olmak üzere toplam beş (dört doğrulanmış ve bir olası) EVH vakası 23 Nisan ve 3 Temmuz 2022 tarihleri arasında rapor edilmiştir. Tüm sağlık alanları Mbandaka şehrindedir; Wangata sağlık bölgesinde Mama Balako sağlık alanı ve Mbandaka sağlık bölgesinde Libiki ve Motema Pembe sağlık alanları yer almaktadır (Şekil 1).

Demokratik Kongo Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı, ateş ve baş ağrısı gibi semptomlar geliştiren ve 21 Nisan’da ölen Mbandaka'dan 31 yaşındaki bir erkekte (indeks vaka) Ebola virüsünün doğrulanmasının ardından 23 Nisan'da salgın görüldüğünü ilan etmiştir.  (Ayrıntılı bilgi için lütfen 28 Nisan 2022'de yayınlanan Hastalık Salgını Haberlerine bakınız).

21 Nisan'da, Mbandaka'daki il laboratuvarında indeks vakadan alınan bir kan örneğinde revers transkriptaz-polimeraz zincir reaksiyonu (RT-PCR) ile Ebola virüsü için yapılan test pozitif çıkmıştır; 22 Nisan'da analiz edilen bir oral sürüntü de RT-PCR ile Ebola virüsü için yapılan tetst pozitif çıkmıştır. Onay için, Kinşasa'daki Ulusal Biyomedikal Araştırma Enstitüsü (INRB) referans laboratuvarına bir kan örneği ve oral sürüntü gönderilmiş ve RT-PCR ile Ebola virüsü için yapılan test pozitif çıkmıştır.

İndeks vakayla epidemiyolojik bağlantıları olan dört ikincil vaka 25 Nisan ve 19 Mayıs 2022 arasında rapor edilmiş olup son doğrulanan vaka 19 Mayıs'ta bildirilmiştir. Bildirilen beş vakadan dördü erkek, biri kadın olup yaşları 9 ila 48 arasında değişmektedir.

Şekil-1: Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde 23 Nisan ile 3 Temmuz 2022 tarihleri arasında doğrulanmış ve şüpheli EVH vakaları

Beş EVH vakası çevresinde toplam 1.076 temaslı tespit edilmiş ve 21 gün boyunca takip edilmiştir.

23 Nisan'dan 2 Temmuz 2022'ye kadar, Mbandaka şehrinden (Mbandaka, Wangata ve Bolenge sağlık bölgeleri) 11.519 olmak üzere sekiz sağlık bölgesinden toplam 12.476 uyarı bildirilmiş olup bunların 12.214'ü (%98) incelenmiş ve 1.097'si (9). %) şüpheli EVH vakaları olarak doğrulanmıştır.

Sağlık Bakanlığı, toplumda ölen teyit edilen son vakanın defnedilmesinden 42 gün sonra (maksimum kuluçka süresinin iki katı) 4 Temmuz 2022'de salgının sona erdiğini ilan etmiştir.

Halk sağlığı yanıtı

Genel yanıt: Sağlık Bakanlığı, DSÖ ve diğer ortaklarla birlikte, salgını kontrol etmek ve daha fazla yayılmayı önlemek için müdahale tedbirlerini başlatmıştır. Sağlık Bakanlığı, müdahaleyi koordine etmek için ulusal ve bölgesel acil durum yönetim komitelerini harekete geçirmiştir. Çok disiplinli ekipler, vakaları aktif olarak aramak ve bakım sağlamak, temaslıları belirlemek, temaslılara ulaşmak ve temaslıları takip etmek ve toplulukları salgın önleme ve kontrol müdahaleleri konusunda duyarlı hale getirmek üzere sahaya konuşlandırılmıştır.

Giriş Noktaları: 2 Temmuz itibariyle, 16 giriş ve kontrol noktasında toplam 647.874 yolcu kayıtlı olup, bunların 606.090'ı EVD taramasından geçirilmeyi kabul etmiştir. EVH için tarananlar arasında 279 uyarı bildiriminde bulunulmuş ve bunların 262'si 24 saatten kısa bir sürede incelenmiştir. İncelenen 262 uyarıdan 134'ü şüpheli vaka olarak doğrulanmıştır. Bu 134 şüpheli vakanın daha sonra testleri yapılmış ve hiçbirinde EVH’ye rastlanılmamıştır.

Aşılama: Lisanslı Ervebo aşıları ve eşleşen enjeksiyon cihazları, aşı temini konusunda Uluslararası Koordinasyon Grubu (ICG) tarafından gönderilen ve onaylanan iki talep yoluyla kullanıma sunulmuştur. Temaslıları, temaslıların temaslılarını ve ön saflardaki çalışanları hedefleyen halka aşılama faaliyetleri 27 Nisan'da başlamıştır. 3 Temmuz itibariyle, etkilenen sağlık bölgelerindeki 1.307'si ön saflardaki sağlık çalışanları olmak üzere toplam 2.104 kişi EVH'ye karşı aşılanmıştır.

Laboratuvar: Dört vakadan toplanan beş pozitif numune de dahil olmak üzere, salgının başlangıcından bu yana toplam 999 numune EVH için test edilmiştir. 15 Nisan 2022'den bu yana, 2.000 Gene Xpert kartuşu, küresel Ebola Xpert stoku aracılığıyla Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ne sunulmuştur. Mbandaka Şehrindeki laboratuvarda 527 adet olmak üzere toplam 835 GeneXpert kartuş ülke genelinde stokta bulunmaktadır.

Enfeksiyon önleme ve kontrol: Hastalığın yayılmasını durdurmak için sağlık tesislerinde ve toplumda Enfeksiyon önleme ve kontrol (IPC) müdahaleleri uygulanmıştır. IPC önlemlerinin iyileştirilmesi için değerlendirme ve denetim için toplam 70 öncelikli sağlık tesisi belirlenmiş ve okullar, kiliseler ve evler gibi düzinelerce topluluk alanı dekontamine edilmiştir. 3.000'den fazla sağlık çalışanına IPC önlemleri hakkında bilgi verilmiş ve 60 triyaj merkezi kurulmuştur.

Klinik yönetim: Vaka yönetimi için bir Ebola tedavi merkezi (ETC) rehabilite edilmiş ve şüpheli ve doğrulanmış Ebola vakalarının yönetimi için yedi geçiş merkezi (Vakaların doğrulanması durumunda vakaların ETC'ye sevk edilmeden önce şüpheli EVH vakalarını izole etme ve bakım kapasitesine sahip tesisler) inşa edilmiştir. Mbandaka'da doğrulanmış vakaları tedavi etmek için spesifik EVD monoklonal antikorları temin edilmiştir. Ayrıca, etkilenen bölgelerde bakımı iyileştirmek için standart bakım kılavuzları geliştirilmiş ve dağıtılmıştır.

Operasyon desteği ve Lojistik: Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde operasyon desteği ve lojistik (OSL) için insan kaynaklarının daha da güçlendirilmesine ihtiyaç duyulmasına rağmen, ülkenin OSL ekibi salgına hızlı bir şekilde Goma'dan Mbandaka'ya salgının başlangıcında EVH ve ultra soğuk zincir ekipmanı için sarf malzemelerinin bulunduğu bir kargo uçağı göndererek yanıt vermiştir. Ayrıca ekip, IPC kitleri için satın alma işlemini başlatmış ve Acil Durum Operasyon Merkezi (EOC) ve ETC'nin rehabilitasyonu ve transit merkezlerinin inşasında aktif olarak yer almıştır. DSÖ, müdahale operasyonlarını desteklemek için lojistikçiler görevlendirmiştir. Ülkedeki OSL ekibi, Equateur Eyaletindeki az bulunan yüksek sıcaklık yakma fırınını rehabilite ederek kullanılmış GeneXpert kartuşlarının imhasını organize etmiştir. Operasyonun yürütülmesi için, kiralık araçlarda Araç Takip Sistemi de dahil olmak üzere DSÖ standart Filo Yönetim Sistemi devreye sokulmuştur.

Ek kilit faaliyetler: Temaslı izleme ve aşılama faaliyetlerini hızlandırmak için psiko-sosyal destek ve risk iletişimi ve toplum katılımı (RCCE) eylemleri de dahil olmak üzere sahada başkaca  faaliyetler de gerçekleştirilmiştir.

Yanıt çalışmalarında, yerel sağlık çalışanlarının grev eylemleri ve bazı topluluk üyelerinin halk sağlığı önlemlerine düşük bağlılığı nedeniyle zorluklarla karşı karşıya kalınmıştır. Bu zorluklara rağmen, ICG onayı ve DSÖ ve ortaklarının desteğiyle hükümet tarafından salgının erken evrelerinde uygulanan aşılar da dahil olmak üzere halk sağlığı yanıt araçları, salgının kontrol altına alınmasına yardımcı olmuş olabilir. Grevi çözmek ve toplumun halk sağlığı önlemlerine bağlılığını geliştirmek kritik öneme sahip olup takip edilmelidir. Gelecekteki EVH salgınlarına yanıtı iyileştirmek için bu yanıttan ders almaya yönelik çalışmalar yapılmalıdır.

DSÖ risk değerlendirmesi

Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki mevcut EVH salgınının sona erdiği ilan edilmiş ve son teyit edilen vakanın defnedilmesinden sonraki 42 gün boyunca yeni vaka bildirilmemiştir. Bu EVH salgını, Equateur ilinde son dört yıldaki üçüncü salgın olmuştur.

DSÖ, Ebola virüsünün ülkedeki ve bölgedeki bazı hayvan popülasyonlarında bulunan enzootik olduğu gerçeği göz önüne alındığında mevcut canlanmanın beklenmedik olmadığını kaydetmiştir. Bu, bir hayvan konakçıya maruz kalma yoluyla veya hastalığı atlatanların  belirli vücut sıvılarındaki kalıcı virüsten yeniden ortaya çıkma riskinin göz ardı edilemeyeceği anlamına gelmektedir.

EVH'nin yeniden ortaya çıkması Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde önemli bir halk sağlığı sorunudur ve ülkenin kendine gelme, salgınlara hazırlanma ve salgınlara yanıt verme kapasitesinde hala boşluklar vardır. Kuzey Kivu ve Ekvator illeri gibi bazı belirli alanlarda yoksulluk, toplumdaki güvensizlik, zayıf sağlık sistemleri ve siyasi istikrarsızlık gibi çevresel ve sosyo-ekonomik faktörlerin bir araya gelmesi, gelecekteki EVH salgınlarının zamanında tespitini ve kontrolünü etkileyebilir. Ayrıca, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde son yıllarda salgınların tespiti, birbirini takip eden salgınların ardından sürveyans ve tespit kapasitesinin güçlendirilmesi ve Entegre Hastalık Sürveyansı ve Müdahale (IDSR) stratejisinin ölçeklendirilmesi ile de açıklanabilir.

DSÖ, erişim ve güvenlik, epidemiyolojik gözetim açısından devam eden zorlukların, COVID-19'un ortaya çıkmasıyla birleştiğinde ve ayrıca kolera ve kızamık gibi devam eden salgınların, ülkenin yeni bir salgını hızla tespit etme ve yanıt verme yeteneğini tehlikeye atabileceğini düşünmektedir.

DSÖ tavsiyesi

DSÖ, insanlarda Ebola virüsü hastalığı bulaşmasını azaltmanın etkili bir yolu olarak aşağıdaki risk azaltma önlemlerini önermektedir:

  • Enfekte meyve yarasaları veya insan olmayan primatlarla temastan ve çiğ etlerinin tüketilmesinden kaynaklanan vahşi yaşamdan insana bulaşma riskini azaltmak için hayvanlarla temas ederken eldiven ve diğer uygun koruyucu giysiler giyilmelidir. Hayvansal ürünler (kan ve et) tüketilmeden önce iyice pişirilmelidir.
  • Toplumsal alanlarda insandan insana bulaşma riskini azaltmak için, hastanede hastaları ziyaret ettikten sonra veya herhangi bir vücut sıvısına dokunduktan veya temas ettikten sonra el hijyeni dahil olmak üzere topluluklarda düzenli el hijyeni teşvik edilmelidir.
  • EVH'yi atlatanların bazı vücut sıvılarında kalıcı virüsten olası bulaşma riskini azaltmak için DSÖ, bir EVH'den kurtulanlar bakım programı aracılığıyla tıbbi bakım, psikolojik destek ve biyolojik testler (arka arkaya iki negatif teste kadar) yapılmasını önermektedir. DSÖ, Ebola virüsü için yapılan kan testleri negatif çıkan nekahat dönemindeki erkek veya kadın hastaların izolasyonunu önermemektedir.
  • Sağlık hizmetleri sırasında insandan insana bulaşma ve salgınların amplifikasyonu riskini azaltmak için, sağlık tesislerinde IPC uygulamaları desteklenmeye ve güçlendirilmeye devam edilmelidir:
    • EVH vakalarının erken tespiti, izolasyonu ve tedavisi için sağlık çalışanlarının sürekli eğitiminin yanı sıra güvenli ve temkinli definler ve IPC halka yaklaşımı konusunda yeniden eğitim
    • hastaları yönetmek için IPC malzemelerinin ve kişisel koruyucu ekipmanların (PPE) bulundurulmasını ve sağlık bakım ortamının (ve IPC Ring yaklaşımına göre topluluk ayarlarının) dekontaminasyonunu sağlamak.
    • EVH hastalarını yönetmeye hazırlıklı olarak IPC önlemlerine uyum için sağlık tesisi değerlendirmeleri yapmak [buna su, sanitasyon ve hijyen (WASH), KKD malzemelerinin atık yönetimi, triyaj/tarama kapasitesi vb. dahildir] ve sürekli güçlendirme için eylem planlarını takip etmek ve sağlık tesislerinde IPC'nin iyileştirilmesi.
  • Bir EVH salgını doğrulandığında güvenli ve temkinli defin uygulamalarını güçlendirmek için topluluklarla ilişki kurmak.
  • Her salgının sonunda, bir sonraki salgın sırasında hızlı müdahaleyi mümkün kılacak net bir Lojistik Çıkış Stratejisine sahip olmak.
  • Risk altındaki alanlarda veya ülkelerde lojistik destek için kapasiteler oluşturmak ve sürdürmek. Ulusal lojistikçilerin kapasitesini geliştirmek esastır.
  • Riskli alanlarda kullanıma hazır bir Ultra Soğuk Zincir (UCC) kapasitesini korumak ve sürdürmek. Taşıma sırasında yüksek hasar riski nedeniyle UCC'nin bir yerden bir yere taşınmasından kaçınılmalıdır.
  • EVH sarf malzemelerini (KKD, IPC kitleri) riskli alanlarda önceden konumlandırmak.                                                                                                                                   

Mevcut risk değerlendirmesine ve Ebola salgınlarına ilişkin önceki kanıtlara dayanarak, DSÖ, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ne yönelik herhangi bir  seyahat ve ticaret kısıtlamasını önermemektedir.

Ayrıntılı bilgi için aşağıdaki bağlantılara bakınız:

Etiketler:
Ebola

Kaynak: https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON398