SOMALİ’DE KOLERA
1 Ocak ile 10 Temmuz 2022 arasında, Somali'de kuraklıktan etkilenen 25 bölgeden 37 ilişkili ölüm dahil olmak üzere kümülatif sayıda 7796 kolera vakası bildirilmiştir
20 Temmuz 2022
Özet olarak salgın
Somali'de 2017 yılından beri bildirilen tekrarlayan salgınlarla kolera endemiktir. 1 Ocak ile 10 Temmuz 2022 arasında, kuraklıktan etkilenen 25 bölgeden 37 ilişkili ölüm (vaka ölüm oranı %0,5) dahil olmak üzere kümülatif sayıda 7796 kolera vakası bildirilmiştir. Mevcut kolera salgını, devam eden diğer salgınlar, yüksek seviyede yetersiz beslenme oranları ve artan kuraklık kaynaklı gerçekleşmektedir ve bunların tümü, Somali'nin insani durumunun kırılganlığını daha da kötüleştiriyor ve insanların büyük oranda yerinden edilmesine yol açarak zaten aşırı yüklenmiş ve düşük performans gösteren sağlık sistemi üzerinde ek baskı oluşturmaktadır. Şu anda, ülkenin salgına yanıt verme kapasitesi sınırlı olup, ciddi halk sağlığı etkisi riskini artırmaktadır.
Salgının tanımı
1 Ocak - 10 Temmuz 2022 tarihleri arasında, Somali Sağlık Bakanlığı'na (SB) göre, Banadir bölgesi, Güney-Batı eyaleti ve Hirshabelle eyaletindeki kuraklıktan etkilenen 25 bölgeden 37 ilişkili ölüm (CFR: %0,5) dahil olmak üzere kümülatif sayıda 7796 kolera vakası rapor edilmiştir (Tablo-1). En fazla vaka bildiren bölgeler arasında Baidoa (2033), Daynile (1080), Jowhar (825) ve Afgoi (681) yer almaktadır. Bu bölgelerin çoğu, kuraklıktan etkilenen bölgeler olmanın yanı sıra, otuz yıldır süren çatışmalar ve artan kuraklık durumu nedeniyle kamplarda Ülke İçinde Yerinden Edilmiş Nüfuslara (IDP) ev sahipliği yapmaktadır.
Vakaların yarısından fazlası (%53.5) iki yaşın altındaki çocuklarda görülmüştür ve erkekler ve kadınlar eşit olarak etkilenmiştir. Vakaların %27'sinde şiddetli dehidratasyon bildirilmiştir. Vakaların hiçbiri Oral Kolera Aşısı (OCV) olma durumuna ilişkin bildirim yapmamıştır. 2017, 2018 ve 2019 yıllarında Somali'de OCV kampanyaları gerçekleştirilmiştir.
10 Temmuz itibariyle, Mogadişu'daki Ulusal Halk Sağlığı laboratuvarı tarafından toplam 677 gaita örneği toplanmıştır ve (kültür yoluyla) analiz edilmiştir. Bunlardan 145 numune (%21,4) Vibrio cholerae Ogawa 01 için pozitif olarak test edilmiştir.
2022'nin ilk altı ayında bildirilen vaka sayısı, aynı kuraklıktan etkilenen bölgelerde 2021'de bildirilen vaka sayısını aşmış olup, 39 ölüm dahil toplam 6205 akut sulu ishal (AWD)/şüpheli kolera vakası (CFR:0.63 %) bildirilmiştir. 2021'de salgın, ani sellerin ardından başlamıştır.
Tablo-1: Somali'de bölgelere göre kolera vaka sayıları, ölüm vakası sayıları, vaka ölüm oranları (CFR) ve yayılma hızı; 1 Ocak - 10 Temmuz 2022 arası( 1-27 epidemiyolojik hafta, 2022)
Şekil 1: 1 Ocak - 10 Temmuz 2022 tarihleri arasında Somali’deki kolera vakalarının coğrafi dağılımı (%)
Şekil 2: 1 Ocak 2021'den 10 Temmuz 2022'ye kadar Somali'de bildirilen şüpheli kolera vakalarının sayısı
Kolera epidemiyolojisi
Kolera, kontamine su veya yiyeceklerde bulunan Vibrio cholerae bakterisinin yutulmasıyla oluşan akut bir enterik enfeksiyondur. Esas olarak güvenli içme suyuna yetersiz erişim ve yetersiz sanitasyon ile bağlantılıdır. Şiddetli akut sulu ishale neden olabilen, yüksek morbidite ve mortaliteye neden olabilen ve maruz kalma sıklığına, maruz kalan nüfusa ve ortama bağlı olarak hızla yayılabilen son derece virülan bir hastalıktır. Kolera hem çocukları hem de yetişkinleri etkiler ve tedavi edilmezse ölümcül olabilir.
Kuluçka süresi, kontamine yiyecek veya suyun alınmasından sonra 12 saat ile beş gün arasındadır. V. cholerae ile enfekte olan çoğu insanda herhangi bir semptom görülmez, ancak bakteriler enfeksiyondan 1-10 gün sonra dışkılarında bulunur ve çevreye geri saçılarak diğer insanları enfekte edebilir. Semptom geliştiren kişiler arasında çoğunluğu hafif veya orta derecede semptomlara sahipken, azınlıkta şiddetli dehidrasyon ile akut sulu ishal gelişir. Kolera, tedavisi kolay bir hastalıktır. Çoğu insan, oral rehidrasyon solüsyonunun (ORS) hızlı uygulanmasıyla başarılı bir şekilde tedavi edilebilir.
Kolera endemik veya salgın olabilir. Kolera endemik bölgesi, son üç yıl içinde yerel bulaşma kanıtı ile doğrulanmış kolera vakalarının tespit edildiği bir alandır (vakalar başka bir yerden importe edilmez). Kolera salgını hem endemik ülkelerde hem de endemik olmayan ülkelerde ortaya çıkabilir. Enfekte olmamış ölü bedenler hiçbir zaman salgınların kaynağı olarak bildirilmemiştir.
İnsani bir krizin sonuçları – su ve sanitasyon sistemlerinin bozulması veya nüfusun yetersiz ve aşırı kalabalık kamplara taşınması gibi – bakterilerin mevcut olması veya ortaya çıkması durumunda kolera bulaşma riskini artırabilir.
Kolera salgınlarını kontrol altına almak ve ölümleri azaltmak için sürveyans, temiz suya erişimin iyileştirilmesi, sanitasyon ve hijyenin teşviki, tedaviye hızlı erişim, risk iletişimi ve topluluk katılımı ve oral kolera aşılarının bir kombinasyonunu içeren çok sektörlü bir yaklaşım esastır.
Halk sağlığı yanıtı
Acil müdahale faaliyetleri SB, DSÖ ve diğer ortaklar tarafından yürütülmektedir. Bu önlemler aşağıdakileri içermektedir:
• Kolera müdahale faaliyetleri de dahil olmak üzere kuraklık müdahalesini koordine etmek için ulusal düzeyde bir Olay Yönetim Sisteminin kullanılması.
• Reaktif OCV kampanyalarının uygulanması da dahil olmak üzere kolera müdahale faaliyetlerinin uygulanmasını koordine etmek için bir Kolera Görev Gücü kurulnuştur.
• Reaktif oral kolera aşısı kampanyasının ilk turu (14-26 Haziran 2022) dokuz yüksek riskli bölgede gerçekleştirilmiş ve aralarında hamileler de bulunan bir yaş ve üzeri kişilerin 897.086'sı (%96) koleraya karşı aşılanmıştır.
• Kuraklıktan etkilenen bölgelerde, , topluluk uyarılarını tespit eden ve bildiren toplum sağlığı çalışanları da dahil olmak üzere, Erken Uyarı Sistemi ve Müdahale Ağının (EWARN) etkinleştirilmesi devam etmektedir.
• Sağlık tesislerinden ve topluluklardan bildirilen akut sulu ishal (AWD) uyarılarını araştırmak için bölge bazlı hızlı müdahale ekiplerinin görevlendirilmesi.
• Kolera vakalarının teyidi için reaktifler ve diğer ilgili malzemelerle devlet tabanlı laboratuvarların sağlanması.
• Hızlı tanı testi (RDT'ler) ile şüpheli kolera tespiti ve uzak topluluklardaki kolera vakalarının yönetimi için gerekli malzemelerin önceden yerleştirilmesi.
• Sağlık Bakanlığı ile birlikte sağlık küme ortakları tarafından yürütülen ÜİYOK kamplarında yaşayan insanları hedef alan sağlık duyarlılaştırma oturumları.
• Hijyenik kitlerin yerinden edilmiş topluluklara dağıtımı da dahil olmak üzere su, sanitasyon ve hijyen (WASH) müdahalelerinin uygulanması devam etmektedir.
• WASH kümesi, Sağlık Bakanlığı ile işbirliği içinde, su kalitesi izleme ve kirlenmiş su kaynaklarının klorlanmasını yürütmektedir.
• Çok sayıda vaka bildiren bölgelere hijyen kitleri dağıtılmıştır.
• Yüksek riskli ilçelerde altı kolera tedavi merkezi kurulmuştur.
DSÖ risk değerlendirmesi
2017 yılında, Somali'de 1159 ölüm (CFR %1,5) dahil olmak üzere 78.000'den fazla şüpheli kolera vakası bildirilmiştir. 2018'de bildirilen 6761 şüpheli kolera vakası ve 45 ölüm (CFR %0,67) vakası ile bulaşma o zamandan beri devam etmiştir; 2019'da bildirilen 3100 vaka ve dört ölüm vakası (CFR %0,13); 2020'de 6414 vaka ve 44 ölüm vakası (CFR %0.69) ve 2021'de 6205 AWD/kolera vakası ve 39 ölüm vakası (CFR %0.63) bildirilmiştir.
Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi'ne göre Somali'deki mevcut kolera salgını, devam eden diğer salgınların yanı sıra (COVID-19, kızamık dahil) yedi milyon insanı etkileyen ve 805.000 kişiyi kamplara yerleştiren artan kuraklık bağlamında gerçekleşmektedir ve sınırlı birinci basamak sağlık hizmetleri ile zaten aşırı gerilmiş sağlık sistemi üzerinde baskı oluşturmaktadır. Somali Gıda Güvenliği ve Nutrisyon Birimi, nüfusun %45'inden fazlasının Entegre Gıda Güvensizliği Faz Sınıflandırması (IPC) 3 (Kriz) ve daha fazlası olarak sınıflandırıldığı mevcut kuraklık ve artan gıda fiyatları sırasında birden fazla bölgenin kıtlık riskiyle karşı karşıya olduğunu bildirmiştir [1]. Kuraklık, Somali'deki müdahale kapasitesini daha da genişletmiştir.
Ek olarak, mevcut kolera salgını, güvenli suya, uygun sanitasyona ve gıdaya erişimi sınırlı olan yerinden edilmiş topluluklara ev sahipliği yapan kuraklıktan etkilenen 25 bölgede doğrulanmıştır.
Şu anda salgının sınır ötesi yayılımına dair bir kanıt olmamasına rağmen, Afrika Boynuzu genelinde artan kuraklık koşulları göz önüne alındığında, uluslararası yayılma göz ardı edilemez ve bu da Somali ile yakın ülkeler, özellikle Etiyopya, Kenya, Cibuti ve Yemen arasında tekrarlanan yerinden edilmelere ve kapsamlı sınır ötesi nüfus hareketine yol açmıştır. Bu ülkeler de, özellikle yerinden edilmiş toplulukları etkileyen, ishalli hastalıkların bulaşmasını kolaylaştırabilecek benzer koşullar (güvenli suya, uygun sanitasyona ve gıdaya sınırlı erişim) yaşamaktadır.
DSÖ tavsiyesi
DSÖ, hastalık sürveyans sisteminin güçlendirilmesini ve kolera vakalarının uygun ve zamanında vaka yönetimini tavsiye etmektedir. Kolera salgınlarını kontrol etmek ve kolera için yüksek risk altında olduğu bilinen bölgelerde önleme için su ve sanitasyondaki iyileştirmelerle birlikte oral kolera aşıları kullanılmalıdır. Güvenli içme suyu ve sanitasyon altyapısına erişimin iyileştirilmesinin yanı sıra, sağlık tesislerinde enfeksiyon, önleme ve kontrol önlemlerinin, hijyen uygulamaları ve etkilenen topluluklarda gıda güvenliği ile iyileştirilmesi, kolera kontrolünün en etkili yoludur. Topluma yönelik temel halk sağlığı iletişim mesajları sağlanmalıdır. Özellikle, Somali'de, devam eden müdahale faaliyetlerine rağmen, kuraklıktan etkilenen bölgelerde aşağıdaki eylemlerin acilen güçlendirilmesine ihtiyaç vardır:
• Uyarıları tespit etmek ve raporlamak ve risk iletişimini yürütmek için ilave bölge hızlı müdahale ekipleri ve toplum sağlığı çalışanlarının görevlendirilmesi
• Kolera vakalarının klinik yönetiminde ön saflardaki sağlık çalışanlarının kapasitesinin geliştirilmesi
• Kolera kitlerinin edatı.
• ORP'lerin Kolera Tedavi Merkezleri (CTC'ler) ile bağlantılarını destekleyerek, etkilenen topluluklarda Oral Rehidrasyon Noktaları (ORP'ler) oluşturulması.
• Toplum bilinçlendirme ve duyarlılaştırma kampanyalarının büyütülmesi.
• Kuraklıktan etkilenen bölgelerde WASH müdahalelerinin uygulanmasının güçlendirilmesi.
• Kolera müdahalesi için hat koordinasyonunu kolaylaştırmak için güncellenmiş bir kolera müdahale planı geliştirilmesi.
DSÖ, mevcut bilgilere dayanarak Somali için herhangi bir seyahat veya ticaret kısıtlaması önermemektedir.
Ayrıntılı bilgi için bakınız: