DOĞU, BATI VE ORTA AFRİKA’DA SARIHUMMA

02 Eylül 2022 Cuma

Sarı humma, DSÖ Afrika Bölgesinde endemiktir ve 2019 ve 2020 yıllarında bölgede en sık bildirilen ilk beş olay arasında yer almıştır. Afrika'daki yirmi yedi ülke, Sarıhumma Salgınlarını Ortadan Kaldır (EYE) küresel stratejisi tarafından yüksek riskli olarak sınıflandırılmıştır. 1 Ocak 2021'den 26 Ağustos 2022'ye kadar bölgedeki toplam 12 ülke, devam eden karmaşık viral bulaşmayı yansıtan 184 doğrulanmış vaka ve 21 ölüm dahil 274 olası vaka bildirmiştir.

2 Eylül 2022

Özet olarak salgın:

Sarı humma, DSÖ Afrika Bölgesinde endemiktir ve 2019 ve 2020 yıllarında bölgede en sık bildirilen ilk beş olay arasında yer almıştır. Afrika'daki yirmi yedi ülke, Sarıhumma Salgınlarını Ortadan Kaldır (EYE) küresel stratejisi tarafından yüksek riskli olarak sınıflandırılmıştır. 1 Ocak 2021'den 26 Ağustos 2022'ye kadar bölgedeki toplam 12 ülke, devam eden karmaşık viral bulaşmayı yansıtan 184 doğrulanmış vaka ve 21 ölüm dahil 274 olası vaka bildirmiştir. Daha fazla yayılma ve çoğalma için risk faktörleri arasında düşük nüfus bağışıklığı, nüfus hareketleri, viral bulaşma dinamikleri ve Aedes sivrisineklerinin yayılmasına katkıda bulunan iklim ve ekolojik faktörler yer almaktadır. Etkilenen ülkelerde özellikle reaktif ve önleyici aşı kampanyaları olmak üzere müdahale önlemleri devam etmektedir. 2021'in başından bu yana Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Gana ve Kenya'da reaktif aşı kampanyaları yoluyla 3,9 milyondan fazla insan aşılanmıştır.

 

Salgınların Tanımları

 

2021'de dokuz Afrika ülkesi - Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Fildişi Sahili, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Gabon, Gana, Nijerya ve Kongo Cumhuriyeti - toplam 151 doğrulanmış sarıhumma vakası bildirmiştir (Ayrıntılar için lütfen 23 Aralık 2021'de yayınlanan Hastalık Salgını Haberlerine bakınız (1)). Bu dokuz ülkeden altısı, 2022'de devam eden bulaşma ile doğrulanmış sarıhumma vakalarını bildirmeye devam ederken, Fildişi Sahili ve Nijerya olası vakalar (2) bildirmiş ve Gabon 2021'den bu yana başka vaka rapor etmemiştir.

 

2022'de iki yeni ülke, Kenya (3) ve Uganda (4), doğrulanmış sarıhumma vakaları bildirmiştir. 1 Ocak - 26 Ağustos 2022 tarihleri arasında Orta Afrika Cumhuriyeti (%33, 11 vaka), Kamerun (%24, sekiz vaka), Demokratik Kongo Cumhuriyeti ( %13. dört  vaka), Kenya (%9, üç vaka), Çad (%6, iki vaka), Kongo Cumhuriyeti (%6, iki vaka), Uganda (%6, iki vaka) ve Gana (%3 , Bir vaka) dahil olmak üzere sekiz Afrika ülkesinden toplam 33 doğrulanmış sarıhumma vakası rapor edilmiştir.

On ülke - Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Fildişi Sahili, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Gana, Kenya, Nijer, Nijerya ve Kongo Cumhuriyeti - 1 Ocak 2021 ile 26 Ağustos 2022 tarihleri arasında toplam 274 olası sarıhumma vakası bildirmiştir (Tablo 1).

 

Tüm dönem boyunca vakaların çoğu 2021'in son çeyreğinde (Şekil 1) rapor edilmiş olup Gana, teyit edilen tüm vakaların yaklaşık %33'ünü bildirmiştir. Teyit edilen 184 vakanın %73'ü 30 yaş ve altı olup erkek-kadın oranı 1,2'dir. Bölge, bildirilen vakalarda sıklıkla bir artışın olduğu mevsimsel döneme girerken vaka sayısı ve salgın sayısının artmaya devam etmesi beklenmektedir.

 

Şekil 1. 1 Ocak 2021 - 26 Ağustos 2022 tarihleri arasında DSÖ Afrika Bölgesinde bulaşma bildiren ülkelerde semptomların başladığı haftaya göre olası ve doğrulanmış sarıhumma vakaları.

 

Şekil 2. 1 Ocak 2021 - 26 Ağustos 2022 tarihleri arasında DSÖ Afrika Bölgesi'ndeki olası ve doğrulanmış sarıhumma vakalarının dağılımı.

 

Tablo 1. 1 Ocak 2021 - 26 Ağustos 2022 tarihleri arasında DSÖ Afrika Bölgesi'nde ülkelere göre olası ve doğrulanmış sarıhumma vakaları ve ölümler.

 

Sarıhumma Epidemiyolojisi

Sarı humma, enfekte Aedes ve Haemagogus sivrisineklerinin ısırması yoluyla insanlara bulaşan bir arbovirüsün neden olduğu, salgına eğilimli sivrisinek kaynaklı aşı ile önlenebilir bir hastalıktır. Bir kez bulaştığında, sarı humma virüsü vücutta 3 ila 6 gün kuluçkada kalır. Enfeksiyonların çoğu asemptomatiktir, ancak semptomlar ortaya çıktığında en yaygın olanları ateş, belirgin sırt ağrısı olan kas ağrısı, baş ağrısı, iştahsızlık ve bulantı veya kusmadır. Çoğu durumda, semptomlar 3 ila 4 gün sonra kaybolur. Vakaların küçük bir kısmı, karaciğer ve böbrekleri etkileyen sistemik enfeksiyon ile toksik faza ilerler. Bu bireyler, akut karaciğer ve böbrek yetmezliğinin neden olduğu yüksek dereceli ateş, kusma ile birlikte karın ağrısı, sarılık ve koyu renkli idrar gibi daha şiddetli semptomlara sahip olabilirler. Ağızdan, burundan, gözlerden veya mideden kanama olabilir. Şiddetli semptomları olan vakaların yaklaşık yarısında 7-10 gün içinde ölüm meydana gelebilir.

 

Sarı humma, güvenli ve uygun maliyetli etkili bir aşı ile önlenir. Sarıhumma hastalığına karşı sürekli bağışıklık ve ömür boyu koruma sağlamak için tek doz sarıhumma aşısı yeterlidir. Aşının bir rapel dozu gerekli değildir. Aşı, aşılanan kişilerin %80-100'ü için 10 gün içinde ve aşılanan kişilerin %99'undan fazlası için 30 gün içinde etkili bağışıklık sağlar.

 

Halk sağlığı yanıtı

 

DSÖ, kapsamlı araştırmalar ve salgın yanıtı yürütmede ülkelere koordinasyon ve teknik destek sağlamaktadır. Etkilenen ülkelerin yanıt önlemleri şunları içerir:

 

Sürveyans ve laboratuvar kapasitesinin güçlendirilmesi

 

  • DSÖ, sağlık personelinin sarıhumma vaka incelemesi konusunda eğitimi, vaka inceleme raporlarının gözden geçirilmesi ve sarıhumma vakalarının epidemiyolojik sınıflandırmasını tespit etmek için vaka sınıflandırma oturumlarının gerçekleştirilmesi de dahil olmak üzere saha araştırmalarıyla ulusal makamları desteklemektedir;
  • Sarıhumma Salgınlarını Ortadan Kaldırma (EYE) stratejisi, 2019 yılından bu yana sarıhumma örneklerinin bölgesel referans laboratuvarlarına uluslararası sevkiyatını ve ayrıca devam eden laboratuvar testleri ve kapasite geliştirmeyi desteklemeye devam etmektedir.
  • Veri yönetimi faaliyetleri güçlendirilmiştir.

 

https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/yellow-fever---west-and-central-africa

Aşılama

 

  • Reaktif aşılama kampanyaları (RVC)

 

    • Bildirilen vakalara verilen salgın yanıtının bir parçası olarak, yedi RVC (ikisi Gana'da, ikisi Çad'da ve biri Orta Afrika Cumhuriyeti, Kamerun ve Kenya'da) olmuştur;
    • 1 Ocak 2021'den 26 Ağustos 2022'ye kadar Uluslararası Koordinasyon Grubu'nun (ICG) desteğiyle toplam 3.991.568 kişi aşılanmıştır;
    • ICG tarafından Orta Afrika Cumhuriyeti'nde uygulanmak üzere ek bir RVC onaylanmış olup 345.920 kişilik bir hedefle  Eylül 2022'de başlatılması beklenmektedir.

 

  • Önleyici toplu aşılama kampanyaları (PMVC)

 

    • PMVC, yüksek virüs bulaşma riski ve yetersiz nüfus bağışıklığı altındaki alanları hedef almaktadır. Toplamda yaklaşık 80 milyon kişinin 2022'de PMVC tarafından korunması beklenmektedir;
    • Bu salgından etkilenen ülkelerden Nijerya (belirli Devletlerde) ve Kongo Cumhuriyeti bu yıl PMVC'lerine başlamış; Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Uganda da 2022'nin son çeyreğinde aşılama faaliyetleri planlamıştır.

DSÖ risk değerlendirmesi

Sarıhummayı Ortadan Kaldır-EYE stratejisine göre, Afrika bölgesindeki yirmi yedi ülke, sarıhumma virüsünün bulaşma zamanlaması ve yoğunluğu, bulaşma potansiyeli ve kentsel risk değerlendirmesi temelinde sarıhumma için yüksek riskli ülkelerdir. Toplu aşılama geçmişi olan Batı Afrika ülkelerinde (şimdi kontrol altına alınmış olan Gine ve Senegal'de) iki salgınla 2020'de sarı hummanın yeniden ortaya çıktığı bildirilmiştir. 2021'in sonlarından bu yana, bölge genelinde 12 ülkenin olası ve doğrulanmış vakaları bildirmesiyle durum daha önemli hale gelmiştir.

 

DSÖ, bölgesel düzeyde riski yüksek olarak değerlendirmektedir. Batı, Orta ve Doğu Afrika'daki mevcut çok ülkeli salgınlar ve aktif virüs sirkülasyonu, devam eden amplifikasyon ve yayılma riski ile artan morbidite ve mortalite ile sonuçlanmıştır. Sarıhumma için bağışıklama kapsamı, etkilenen ülkelerin çoğunda ve belirli popülasyonlarda optimalin altında olmuştur. DSÖ ve UNICEF tahminlerine göre, 2021'de Afrika bölgesinde sarıhumma için rutin çocukluk aşısı aşılama kapsamı %47 olmuştur. Bu, sarıhummaya karşı nüfus bağışıklığı sağlamak için gereken %80 eşiğinden çok daha düşüktür, bu da büyük bir popülasyonun devam eden bulaşma riski ile sarı hummaya karşı duyarlı olduğunu göstermektedir.

Batı, Orta ve Doğu Afrika'da olası ve doğrulanmış vaka bildiren ülkelere göre aşı kapsamı aşağıdaki gibidir: Kamerun (%54), Orta Afrika Cumhuriyeti (%41), Çad (%45), Kongo Cumhuriyeti (%67), Fildişi Sahili (%65), Demokratik Kongo Cumhuriyeti (%56), Gabon (%53), Gana (%94), Kenya (%7), Nijer (%80) ve Nijerya (%63). Uganda, Ağustos 2022'de sarı humma aşısını rutin bağışıklamaya dahil etmeyi planlamaktadır. Bağışıklama kapsamı hakkında daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

Batı, Orta ve Doğu Afrika'daki birçok ülke, eşzamanlı salgınlara (COVID-19, Ebola virüsü hastalığı, kolera, menenjit, sıtma, maymun çiçeği, dolaşımdaki aşı kaynaklı poliovirüs tip 2 (cVDPV2 dahil) ), chikungunya, leishmaniasis, veba, Lassa ateşi vb.) ek olarak siyasi istikrarsızlık ve güvensizlikle karşı karşıya kalmıştır.  Bunlar, gecikmiş vaka incelemesine katkıda bulunabilir ve sarıhummaya karşı sürveyans ve müdahale çabalarını engelleyebilmektedir.

Ocak 2021'den bu yana olası veya teyit edilmiş vakaları olan bu 12 ülkeye bağlı importe  edilen sarıhumma vakası bildirilmediği için küresel düzeyde riskin düşük olduğu değerlendirilmektedir.

DSÖ tavsiyesi

Sürveyans: DSÖ, komşu ülkelerde vaka görülme olasılığı, komşu ülke Kenya'da sarıhumma salgınının varlığı ve ileriye doğru yayılma riski nedeniyle aktif sınır ötesi koordinasyon ve bilgi paylaşımı ile durumun yakından izlenmesini önermektedir. Şüpheli vakaların araştırılması ve laboratuvar testleri ile gelişmiş sürveyans da tavsiye edilmektedir.

Aşılama: Sarıhummanın önlenmesi ve kontrolü için aşılama birincil yöntemdir. Aşılama yoluyla ülke çapında nüfus korumasının tamamlanması, gelecekteki salgın riskinin önlenmesine yardımcı olacaktır. DSÖ, Uganda Sağlık Bakanlığı'nın sarıhumma aşısını ulusal rutin bağışıklama takvimine dahil etme planını ve aşamalı toplu aşılama kampanyalarının aşağıdaki uygulamasını desteklemektedir.

Vektör kontrolü: Kent merkezlerinde, hedefe yönelik vektör kontrol önlemleri, yayılımı kesmek için de yararlıdır. Genel bir önlem olarak DSÖ, kovucuların ve böcek ilacı ile işlenmiş sivrisinek ağlarının kullanımı dahil olmak üzere sivrisinek ısırıklarından kaçınılmasını önermektedir. Sarıhumma virüsünün bulaşmasındaki en yüksek risk gün boyunca (gündüz) ve akşamın erken saatlerindedir.

Risk iletişimi: DSÖ, Üye Devletlerini yolcuları riskler ve aşılama dahil önleyici tedbirler hakkında iyi bilgilendirmek için gerekli tüm önlemleri almaya teşvik etmektedir. Yolcular, sarı humma belirtileri ve semptomları konusunda bilgilendirilmeli ve sarı humma enfeksiyonunu düşündüren belirti ve semptomlar gösteriyorsa, hızla tıbbi yardım almaları konusunda bilgilendirilmelidir. Enfekte olmuş geri dönen yolcular, yetkin bir vektörün bulunduğu bölgelerde yerel sarıhumma bulaşma döngülerinin oluşması için bir risk oluşturabilir.

Uluslararası seyahat ve ticaret: DSÖ, Bölgeye herhangi bir seyahat veya ticaret kısıtlaması  getirilmesini tavsiye etmemektedir. DSÖ, DSÖ tarafından sarıhumma bulaşma riski altında olduğu belirlenen bölgelere giden dokuz aylık veya daha büyük tüm uluslararası yolculara sarıhumma aşısı yapılmasını önermektedir. Yeni alanlar/bölgelerle ilgili olarak, uluslararası seyahat edenlerin aşı tavsiyesi, her bir yolcunun maruz kalma olasılığının değerlendirilmesine tabidir. Detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

UST (2005) üçüncü baskısına göre, sarıhummaya karşı uluslararası aşı sertifikası, aşılamadan 10 gün sonra geçerli olup aşılanan kişinin hayatı boyunca geçerlidir. Tek doz DSÖ onaylı sarıhumma aşısı, sarıhumma hastalığına karşı sürekli bağışıklık ve ömür boyu koruma sağlamak için yeterlidir. Giriş koşulu olarak uluslararası seyahat edenler için bir takviye aşı dozu gerekli olmayıp talep de edilmemektedir.

Ayrıntılı bilgi için bakınız:

[1]Case from Niger in 2021 was discarded upon case classification.

[2]Case definitions:https://www.who.int/publications/m/item/vaccine-preventable-diseases-surveillance-standards-yellow-fever.

[3]For more information, please see the Disease Outbreak News published on 25 March 2022:https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON361

[4]For more information, please see the Disease Outbreak News published on 25 April 2022:https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON367

Etiketler: