Bu raporda aşağıda yer alan başlıklar halinde COVID-19 ile ilgili en son veriler paylaşılmaktadır:

• Küresel Epidemiyolojik Durum
• Takip edilen SARS-CoV-2’nin endişe verici varyantları ve Omicron’un alt  varyantları
• DSÖ Bölgelerine Göre Genel Durum
• Hastaneye kaldırılan ve Yoğun Bakıma alınan vakalar

KÜRESEL EPİDEMİYOLOJİK DURUM

22 Ocak 2023 tarihi itibarıyla veriler

16-22 Ocak 2023 haftasında küresel olarak yaklaşık 1,9 milyon yeni vaka ve 12.000'den fazla ölüm bildirilmiştir (Şekil 1, Tablo 1). Son 28 günde (26 Aralık 2022 - 22 Ocak 2023), dünya çapında 11 milyondan fazla vaka ve 55.000'den fazla yeni ölüm vakası rapor edilmiştir - önceki 28 güne kıyasla sırasıyla %25 düşüş ve %13 artış söz konusudur. Aralık ayının başından bu yana, bildirilen ölüm vakaları artmakta olup rapor edilen haftalara göre ayrıştırılmış ayrıntılı veriler beklendiğinden bildirilen ölüm vakaları, 8 Aralık 2022 - 19 Ocak 2023 (1,2) dönemi için Çin tarafından (Hong Kong özel idari bölgesi (SAR), Makao ÖİB ve Tayvan hariç) açıklanan 72.596 COVID-19 bağlantılı hastane ölüm vakalarını henüz içermemektedir.  22 Ocak 2023 itibariyle, dünya çapında 664 milyondan fazla doğrulanmış vaka ve 6,7 milyonun üzerinde ölüm vakası bildirilmiştir. Çin'deki COVID-19 durumu hakkında ek bilgiler Ek 2'de sunulmaktadır.

Haftalık ve aylık trendler, son günlerde birçok ülkede test sayısındaki azalma ve raporlamadaki gecikmeler dikkate alınarak dikkatle yorumlanmalıdır. Bu nedenle, özellikle son haftalara ait bu raporda sunulan veriler eksik olabilir ve güncellenen bilgiler dahil edildikçe azalan eğilimler değişebilir.

Şekil 1: 22 Ocak 2023 itibariyle DSÖ bölgeleri tarafından haftalık olarak bildirilen COVID-19 vakalarının sayısı **

Not: Şekil 1, 8 Aralık 2022 - 19 Ocak 2023 dönemi için Çin tarafından açıklanan (Hong Kong ÖİB, Makao ÖİB ve Tayvan hariç) 72.596 COVID 19 ile ilişkili hastane ölüm vakalarını  henüz içermemektedir.

 ** Ek 1: Veri, tablo ve şekil notlarına bakınız.

(1) http://www.nhc.gov.cn/xcs/s3574/202301/a68301ee500b436b989ec5be2a35cad2.shtml

(2) https://www.chinacdc.cn/jkzt/crb/zl/szkb_11803/jszl_13141/202301/t20230125_263519.html

Bölgesel düzeyde, yeni bildirilen haftalık vaka sayısı altı DSÖ bölgesinin beşinde azalmıştır: Doğu Akdeniz Bölgesi’nde (+%54) vaka sayıları artarken, Afrika Bölgesi (%-41), Batı Pasifik Bölgesi (%-39), Avrupa Bölgesi (%-33), Güneydoğu Asya Bölgesi (%-24) ve Amerika Bölgesi’nde (%-21) azalmıştır. Yeni bildirilen haftalık ölüm vakalarının sayısı beş bölgede azalmış veya sabit kalmıştır : Doğu Akdeniz Bölgesi’nde (+%24) ölüm vakası sayıları artarken Afrika Bölgesi (%-65), Avrupa Bölgesi (%-42), Batı Pasifik Bölgesi (%-16), Güneydoğu Asya Bölgesi ( -%12) ve Amerika Bölgesi’nde (%+1) azalmış veya sabit kalmıştır.

Ülke düzeyinde, en yüksek haftalık yeni vaka sayıları Japonya (672.526 yeni vaka; -%34), Amerika Birleşik Devletleri (323.721 yeni vaka; -%25), Güney Kore (192.638 yeni vaka; -%33), Çin (142.066 yeni vaka; -%25) ve Brezilya’dan (114.916 yeni vaka; -%5) rapor edilmiştir. En yüksek haftalık yeni ölüm vakası sayıları Amerika Birleşik Devletleri (3922 yeni ölüm; -%8), Japonya (2779 yeni ölüm; -%2), Brezilya (952 yeni ölüm; +%108), Çin (617 yeni ölüm; -%23) ve İspanya’dan (424 yeni ölüm; +%21) bildirilmiştir .

Bildirilen COVID-19 vakalarındaki mevcut eğilimler, prevelans anketlerinin gösterdiği gibi, gerçek küresel enfeksiyon ve yeniden enfeksiyon sayısının olduğundan az tahmin edilmektedir.(1–4) Veriler dikkatli bir şekilde yorumlanmalıdır, çünkü birkaç ülke COVID-19 test stratejilerini aşamalı olarak değiştirmiştir, bu da daha az sayıda test yapılmasına ve sonuç olarak daha az vaka tespit edilmesine neden olmuştur. Ek olarak, önceki haftalara ait veriler, rapor edilen COVID-19 vakalarındaki ve ülkeler tarafından yapılan ölüm vakası sayılarındaki değişiklikleri geriye dönük olarak dahil etmek için sürekli olarak güncellenmektedir.

Tablo 1. 22 Ocak 2023 itibariyle DSÖ Bölgelerine göre, son yedi günde bildirilen ve kümülatif COVID-19 vakalarının ve COVID-19 kaynaklı ölümlerin sayısı **

* Önceki yedi gün ile karşılaştırıldığında son yedi gün içinde yeni teyit edilen vaka/ölüm sayısındaki ve önceki 28 gün ile karşılaştırıldığında son 28 gündeki değişim yüzdesi. Önceki haftalara ait veriler, ülkelerden gelen düzeltmelerle sürekli olarak güncellenmektedir.

** Bkz. Ek 1: Veri, tablo ve şekil notları

COVID-19 ile ilgili en son veriler ve bilgiler için lütfen aşağıdaki adresleri ziyaret ediniz:

• DSÖ COVID-19 Paneli
• DSÖ COVID-19 Haftalık Operasyonel Güncelleme ve Haftalık Epidemiyolojik Güncelleme
• DSÖ COVID-19 ayrıntılı sürveynas veri panosu
• DSÖ COVID-19 politika özetleri

Şekil 2.  16 - 22 Ocak 2023, önceki haftaya göre son yedi gün içinde doğrulanmış COVID-19 vakalarındaki yüzdelik değişim**

** Ek 1, veri, tablo ve şekil notlarına bakınız 

Şekil 3. 16 - 22 Ocak 2023 tarihleri arasında önceki haftaya göre son yedi gün içinde doğrulanmış COVID-19 ölüm vakalarındaki yüzdelik değişim**

Not: Harita, 8 Aralık 2022 - 19 Ocak 2023 dönemi için Çin tarafından açıklanan (Hong Kong ÖİB, Makao ÖİB ve Tayvan hariç) 72.596 COVID-19 ile ilişkili hastane ölüm vakalarını henüz içermemektedir.

 ** Ek 1, veri, tablo ve şekil notlarına bakınız.

Endişe Verici SARS-CoV-2 varyantları ve takip altında olan Omicron alt varyantları

Coğrafi yayılımı ve prevelansı

Küresel olarak, 23 Aralık 2022'den 23 Ocak 2023'e kadar, GISAID aracılığıyla 78 505 SARS-CoV-2 dizisi paylaşılmıştır. Bunların arasında 78.463 dizi, son 30 gün içinde küresel olarak rapor edilen dizilerin %99,9'undan fazlasını Omicron endişe verici varyantı (VOC) oluşturmuştur.

BA.5 ve soyundan gelen soylar, küresel olarak hâlâ baskın durumda. 1. haftada (2 - 8 Ocak 2023), GISAID'e gönderilen tüm dizilerin %68,1'ini (12.000 dizi ile) oluşturdular. BA.2 ve onun soyundan gelen soyların prevalansı, 52. haftadaki %14,5'e (26 Aralık 2022 - 1 Ocak 2023, 4685 dizi) kıyasla, 1. haftada küresel olarak sunulan 2824 diziye (%16,0) dayalı bir trendle artmaktadır. Rekombinantların prevalansı, 52. haftaya kıyasla (3472 dizi, %10.7) 1. haftada gönderilen 1777 sekans (%10.1) ile sabit kalmıştır. BA.4 ve alt soyları da, 52. haftadaki %0,5'e kıyasla 1. hafta itibariyle %0,4'lük bir prevelansla sabit kalmıştır. Atanmamış diziler (muhtemelen Omicron), 1. haftada GISAID'e gönderilen dizilerin %5,4'ünü oluşturmaktadır.

DSÖ şu anda Omicron soyundan gelen dört soyu yakından takip etmektedir. Bu varyantlar, dolaşımdaki diğer varyantlara göre iletim avantajı sinyallerine ve uygunluk avantajı sağladığı bilinen veya şüphelenilen ek amino asit değişikliklerine dayalı olarak takip çalışmasına dahil edilmektedir. Takip altındaki alt varyantlar BF.7 (ani artışta BA.5 + R346T mutasyonu), BQ.1* (ve artışta BA.5 + R346T, K444T, N460K mutasyonları ile BQ.1.1), BA.2.75* (dahil BA.2.75.2 ve CH.1.1) ve XBB* (XBB.1.5 dahil) olup burada * tüm alt soyları göstermektedir.

Virüs Evrimi Teknik Danışma Grubu'nun (TAG-VE) tavsiyesiyle DSÖ, XBB.1.5 için küresel hızlı risk değerlendirmesini güncellemiştir (bkz. Ek 4). XBB.1.5, iki BA.2 soyunun rekombinantı olan XBB'nin soyundan gelen bir soydur. Küresel olarak, 22 Ekim 2022'den 23 Ocak 2023'e kadar, 54 ülkeden Omicron XBB.1.5 varyantının 8931 sekansı rapor edilmiştir (düşük kapsama sekansları hariç). Bildirilen dizilerin çoğu Amerika Birleşik Devletleri'ndendir (%75.0). XBB.1.5 bildiren diğer ülkeler arasında Birleşik Krallık (%9,9), Kanada (%3,0), Danimarka (%2,0), Almanya (%1,5), Avusturya (%1,3) ve İrlanda (%1,3) bulunmaktadır.

DSÖ'nün XBB.1.5'in ilk hızlı risk değerlendirmesini yayınladığı Ocak 2023'ün başına kıyasla, daha fazla ülke XBB.1.5 prevalansında artış bildirmiştir. XBB.1.5 varyantı, Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık ve Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi'nden (ECDC) Avrupa’daki çeşitli ülkelerde XBB.1.5'i değerlendiren raporlara dayalı olarak, dolaşımdaki diğer Omicron soyundan gelen soylara kıyasla bir büyüme avantajına sahiptir. Laboratuvara dayalı ön antikor kaçış çalışmaları, nötralizasyon iki değerlikli bir hatırlatma dozuyla yeniden sağlanmış olsa da, XBB.1.5'in üç doz mRNA aşısı ile aşılanmış bireylerde XBB'den önceki Omicron soyundan gelen soylara göre daha yüksek bağışıklık kaçışına sahip olduğunu göstermektedir.(12) Bu bulguların aşı etkililik çalışmalarında doğrulanması beklenmektedir. Birkaç ülkenin raporlarından, şiddette erken bir artış sinyali gözlemlenmemiştir, ancak XBB.1.5 ile ilişkili vaka sayısı hala düşüktür, bu nedenle ciddiyeti değerlendirmek zordur.

Ek kaynaklar:

• Tracking SARS-CoV-2 Variants
• TAG-VE statement on Omicron sublineages BQ.1 and XBB
• COVID-19 new variants: Knowledge gaps and research
• Genomic sequencing of SARS-CoV-2: a guide to implementation for maximum impact on public health
• VIEW-hub: repository for the most relevant and recent vaccine data

 

DSÖ BÖLGELERİNE GÖRE DURUM

 

Epidemiyolojik Hafta ( 9-15 Ocak 2023)

 

Afrika Bölgesi

 

Afrika Bölgesi, bir önceki haftaya göre %41 düşüşle 4160'ın üzerinde yeni vaka bildirmiştir. Verilerin mevcut olduğu 50 ülkeden üçü (%6) yeni vakalarda %20 veya daha fazla artış rapor etmiş olup en yüksek orantılı artışlar Komorlar (beş yeni vakaya karşı bir yeni vaka; +%400), Fildişi Sahilleri (beşe karşı üç yeni vaka; +%67) ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde (127'ye karşı 90 yeni vaka; +%41) gözlenmiştir. En yüksek yeni vaka sayıları Güney Afrika (1740 yeni vaka; 100.000'de 2,9 yeni vaka; +%16), Reunion (995 yeni vaka; 100.000'de 111.1 yeni vaka; -%18) ve Zambiya'dan (818 yeni vaka; 100 000'de 4,4 yeni vaka; -%60) bildirilmiştir.

Bölgede haftalık yeni ölüm vakası sayısı bir önceki haftaya göre %65 azalmış ve yedi yeni ölüm vakası bildirilmiştir. En yüksek yeni ölüm vakası sayıları Zambiya'dan (üç yeni ölüm; 100.000'de <1 yeni ölüm; -%70) ve Kongo Cumhuriyeti'nden (iki yeni ölüm; 100.000'de <1 yeni ölüm; önceki hafta ölüm bildirilmemiştir) rapor edilmiştir.

DSÖ Afrika Bölge Ofisi: https://www.afro.who.int/health-topics/coronavirus-covid-19

Amerika Bölgesi

 

Amerika Bölgesi, bir önceki haftaya göre %21 düşüşle 540.000'den fazla yeni vaka bildirmiştir. Verilerin mevcut olduğu 56 ülkeden beşi (%9) yeni vakalarda %20 veya daha fazla artış rapor etmiş olup en yüksek orantılı artışlar Paraguay (4045'e karşı 779 yeni vaka; +%419), Venezuela (323'e karşı 165 yeni vaka; +%96) ve Curaçao’da (21'e karşı 11 yeni vaka; +%91) gözlenmiştir. En yüksek yeni vaka sayıları Amerika Birleşik Devletleri (323.721 yeni vaka; 100.000'de 97.8 yeni vaka; -%25), Brezilya (114.916 yeni vaka; 100.000'de 54.1 yeni vaka; -%5) ve Meksika’dan (20.226 yeni vaka; 100.000'de 15.7 yeni vaka; -%26) rapor edilmiştir.

 

Bölgede haftalık yeni ölüm vakalarının sayısı, bildirilen 5.857 yeni ölüm vakasıyla bir önceki haftaya göre sabit kalmıştır (+%1). En yüksek yeni ölüm vakası sayıları Amerika Birleşik Devletleri (3922 yeni ölüm; 100.000'de 1,2 yeni ölüm; -%8), Brezilya (952 yeni ölüm; 100.000'de <1 yeni ölüm; +%108), ve Kanada’dan (225 yeni ölüm; 100.000'de <1 yeni ölüm; -%23) bildirilmiştir.

DSÖ Amerika Bölge Ofisi: https://www.paho.org/en/topics/coronavirus-infections/coronavirus-disease-covid-19-pandemic

Doğu Akdeniz Bölgesi

 

Doğu Akdeniz Bölgesi, bir önceki haftaya göre %54 artışla 6.730'un üzerinde yeni vaka bildirmiştir. Verilerin mevcut olduğu 22 ülkeden biri (%5) yeni vakalarda %20 veya daha fazla artış bildirmiştir: Libya (dört yeni vakaya karşı bir yeni vaka; +%300). En yüksek yeni vaka sayıları Lübnan (1490 yeni vaka; 100.000'de 21.8 yeni vaka; -%3), İran (778 yeni vaka; 100.000'de <1 yeni vaka; +%13) ve Suudi Arabistan’dan (206 yeni vaka; 100.000'de <1 yeni vaka; +%13) rapor edilmiştir.

 

Bölgede haftalık yeni ölüm vakası sayısı bir önceki haftaya göre %24 artmış olup 62 yeni ölüm vakası bildirilmiştir. En yüksek yeni ölüm vakası sayıları Afganistan (15 yeni ölüm; 100.000'de <1 yeni ölüm; +%275), Lübnan (13 yeni ölüm; 100.000'de <1 yeni ölüm; +%86) ve Suudi Arabistan’dan (13 yeni ölüm; 100 000'de <1 yeni ölüm; önceki haftaya benzer) bildirilmiştir.

 

DSÖ Doğu Akdeniz Bölge Ofisi: http://www.emro.who.int/health-topics/corona-virus/index.html

 

Avrupa Bölgesi

 

Avrupa Bölgesi, bir önceki haftaya göre %33 düşüşle 264.000'den fazla yeni vaka bildirmiştir. Verilerin mevcut olduğu 61 ülkeden ikisi (%3) yeni vakalarda %20 veya daha fazla artış rapor etmiştir: Rusya Federasyonu (37.544'e karşı 29.631 yeni vaka; +%27) ve Moldova Cumhuriyeti (382'ye karşı 302) yeni vakalar; +%26). En yüksek yeni vaka sayıları Almanya (57 439 yeni vaka; 100.000'de 69.1 yeni vaka; -%36), Rusya Federasyonu (37.544 yeni vaka; 100.000'de 25.7 yeni vaka; +%27) ve İtalya’dan (34.742 yeni vaka; 100.000'de 58.3 yeni vaka; -%56) bildirilmiştir.

 

Bölgede haftalık yeni ölüm vakası sayısı bir önceki haftaya göre %42 azalmış olup 2.546 yeni ölüm vakası bildirilmiştir. En yüksek yeni ölüm vakası sayıları İspanya (424 yeni ölüm; 100.000'de <1 yeni ölüm; +%21), Fransa (373 yeni ölüm; 100.000'de <1 yeni ölüm; -%31) ve İtalya'dan ( 330 yeni ölüm; 100.000'de <1 yeni ölüm; -%47) rapor edilmiştir.

 

 

DSÖ Avrupa Bölge Ofisi: https://www.euro.who.int/en/health-topics/health-emergencies/coronavirus-covid-19.

Güneydoğu Asya Bölgesi

 

Güneydoğu Asya Bölgesi, bir önceki haftaya göre %24 düşüşle 3680'den fazla yeni vaka bildirmiştir. Verilerin mevcut olduğu 10 ülkeden ikisi (%20) yeni vakalarda %20 veya daha fazla artış rapor etmiştir: Doğu Timor (beşe karşı iki yeni vaka; +%150) ve Myanmar (51'e karşı 33 yeni vaka; +55) %). En yüksek yeni vaka sayıları Endonezya (1979 yeni vaka; 100.000'de <1 yeni vaka; -%22), Hindistan (881 yeni vaka; 100.000'de <1 yeni vaka; -%21) ve Tayland'dan ( 627 yeni vaka; 100 000'de <1 yeni vaka; -%35) bildirilmiştir.

 

Bölgede haftalık yeni ölüm vakası sayısı bir önceki haftaya göre %12 azalmış olup 107 yeni ölüm vakası bildirildmiştir. En yüksek yeni ölüm vaksı sayıları Endonezya (54 yeni ölüm; 100.000'de <1 yeni ölüm; +%23), Tayland (44 yeni ölüm; 100.000'de <1 yeni ölüm; -%32) ve Hindistan'dan ( yedi yeni ölüm, <100 000'de 1 yeni ölüm; %17) rapor edilmiştir.

 

 

DSÖ Güney Doğu Asya Bölge Ofisi: https://www.who.int/southeastasia/outbreaks-and-emergencies/novel-coronavirus-2019.

Batı Pasifik Bölgesi

Pasifik Bölgesi, bir önceki haftaya göre %39 düşüşle bir milyondan fazla yeni vaka bildirmiştir. Verilerin mevcut olduğu 35 ülkeden biri (%3) yeni vakalarda %20 veya daha fazla artış rapor etmiştir: Palau (altıya karşı dört yeni vaka; +%50). En yüksek yeni vaka sayıları Japonya (672.526 yeni vaka; 100.000'de 531.7 yeni vaka; -%34), Güney Kore  (192.638 yeni vaka; 100.000'de 375.7 yeni vaka; -%33) ve Çin’den (142.066 yeni vaka; 100.000'de 9.7 yeni vaka; -%25) bildirilmiştir.

ölgede haftalık yeni ölüm vakası sayısı bir önceki haftaya göre %16 azalmış olup 4165 yeni ölüm vakası rapor edilmiştir. En yüksek yeni ölüm vakası sayıları Japonya (2779 yeni ölüm; 100.000'de 2,2 yeni ölüm; -%2), Çin (617 yeni ölüm; 100.000'de <1 yeni ölüm; -%23) ve Avustralya'dan (310) bildirildi. yeni ölümler; 100 000'de 1,2 yeni ölüm; -%58) bildirilmiştir.

Aşağıdaki rakam, 8 Aralık 2022 - 19 Ocak 2023 dönemi için Çin tarafından açıklanan (Hong Kong özel idari bölgesi (SAR), Makao ÖİB ve Tayvan hariç) 72.596 COVID-19 ile ilişkili hastane ölüm vakalarını henüz içermemektedir.

 

DSÖ Batı Pasifik Bölge Ofisi: https://www.who.int/westernpacific/emergencies/covid-19

Hastaneye kaldırılan ve Yoğun Bakıma alınan vakalar

Küresel düzeyde, epidemiyolojik 2. haftada (9 - 15 Ocak 2023), toplam 15.062 hastaneye yeni  yatış ve 880  yoğun bakım ünitesine (YBÜ) yeni yatış bildirilmiştir. Sunulan hastaneye yatış verileri başlangıç niteliğindedir ve yeni veriler kullanıma sunuldukça değişebilir. Ayrıca, hastaneye yatış verileri raporlama gecikmelerine tabidir. Bu veriler, hem rastlantısal SARS-CoV-2 enfeksiyonu vakaları ile hem de COVID-19 hastalığı nedeniyle hastaneye yatışları da içerebilir.

 

Küresel olarak, 2. haftada 30 (%13) ülke DSÖ'ye hastaneye yeni yatışlar hakkında veri bildirdi. Hastaneye yeni  yatışlarla ilgili veri bildiren ülke oranının en yüksek olduğu bölge Avrupa Bölgesi (17 ülke; %28) olmuş olup onu Doğu Akdeniz Bölgesi (üç ülke; %14), Güneydoğu Asya Bölgesi (bir ülke; %9) izledi. ), Batı Pasifik Bölgesi (üç ülke; %9), Afrika Bölgesi (üç ülke; %6) ve Amerika Bölgesi (üç ülke; %5) takip etmiştir.

Altı DSÖ bölgesinde, 2. haftada toplam 23 (%10) ülke DSÖ'ye YBÜ yeni kabulleri hakkında veri bildirdi. Yoğun bakım ünitesi yeni kabullerine ilişkin veri bildiren ülke oranının en yüksek olduğu bölge Avrupa Bölgesi (13 ülke; %21) olmuş olup onu Doğu Akdeniz Bölgesi (beş ülke; %23) ve Batı Pasifik Bölgesi (iki ülke; %6), Amerika Bölgesi (iki ülke; %4) ve Afrika Bölgesi (bir ülke; %2) izlemiştir. Şimdiye kadar, Güneydoğu Asya Bölgesindeki hiçbir ülke 2. hafta boyunca yeni yoğun bakım ünitesi kabullerine ilişkin veri rapor etmemiştir.

 

50'den fazla hastaneye yeni yatış bildiren 17 ülke arasında üç ülke bir önceki haftaya göre artış eğilimi göstermiştir: Ukrayna (2406'ya karşı 1600 hastaneye yeni yatış; +%50), Belçika (1400'e karşı 1285 hastaneye yeni yatış; +%9), ve Yunanistan (1748'e karşı 1632 hastaneye yeni yatış; +%7).

 

10'dan fazla yeni yoğun bakım ünitesi başvurusu bildiren 12 ülke arasında üç ülke önceki haftaya göre artış eğilimi göstermiştir: Meksika (19'a karşı 11 yoğun bakım ünitesine yeni kabul; +%73), Yunanistan (63'e karşı 51 yoğun bakım ünitesine yeni kabul; +24) %) ve İrlanda (11'e karşılık dokuz yoğun bakım ünitesine yeni kabul; +%22).

 

 

Şekil 4. 15 Ocak 2023 itibarıyla DSÖ'ye haftalık olarak bildirilen COVID-19 vakaları, ölüm vakaları, hastane ve yoğun bakım ünitesine yatışlar

 

 

Not: Son haftalar raporlama gecikmelerine tabidir ve düşüş eğilimi olarak yorumlanmamalıdır. Kaynak: DSÖ Ayrıntılı Gözetim Panosu

 

Ek 1. Veri, tablo ve şekil notları

 

Sunulan veriler, ülkelerden/bölgelerden DSÖ'ye bildirilen, büyük ölçüde DSÖ vaka tanımlarına ve sürveyans klavuzuna dayanan resmi laboratuvar onaylı COVID-19 vaka ve ölümlerine dayanmaktadır. Doğruluk ve güvenilirliği sağlamak için adımlar atılırken, tüm veriler sürekli doğrulama ve değişikliğe tabidir; ve bu verileri yorumlarken, gerçek vaka ve ölüm oranı insidansının olduğundan düşük tahmin edilmesi ve bu verileri küresel düzeyde yansıtmada değişken gecikmeler gibi, sunulan sayıları etkileyen birkaç faktör nedeniyle dikkatli olunmalıdır. Vaka tespiti, dahil etme kriterleri, test stratejileri, raporlama uygulamaları ve veri kesme ve gecikme süreleri ülkeler/bölgeler arasında farklılık göstermektedir. Az sayıda ülke/bölge, şüpheli ve laboratuvar onaylı vakaları birlikte rapor etmektedir. DSÖ, ulusal halk sağlığı yetkilileri ve diğer kaynaklar tarafından yayınlanan bilgi ürünleri arasında farklılıklar olması beklenmektedir. epi-data-support@who.int adresine e-posta gönderilerek yapılan geçmiş veri düzenlemesinin bir kaydı talep edilebilmektedir. Talep ederken lütfen ilgilendiğiniz ülke (ler)i, süreyi ve talep / kullanım amacını belirtiniz. Önceki durum raporları düzenlenmeyecektir; en güncel veriler için https://covid19.who.int/ adresine bakınız. Ülkeler, bölgeler ve alanlar ve DSÖ Bölgeleri (önceki sayılarda rapor edilmiştir) tarafından son yedi gün içinde bildirilen doğrulanmış COVID-19 vakaları ve ölümleri  “https://covid19.who.int/table” adresinde mevcuttur.

 

Ülkeler', benzer statüdeki ülkeleri, bölgeleri, alanları veya diğer yargı yetkilerini ifade edebilmektedir. Kullanılan isimler ve bu yayındaki materyalin sunumu, DSÖ tarafından herhangi bir ülkenin, bölgenin, şehrin veya otoritenin yasal statüsü, yetkileri veya hudutlarının sınırlandırılması ile ilgili herhangi bir fikrin ifade edildiği anlamına gelmemektedir. Haritalardaki noktalı ve kesik çizgiler, henüz tam olarak anlaşmaya varılamayan yaklaşık sınır çizgilerini temsil etmektedir.

Ülkeler, bölgeler ve alanlar, DSÖ yönetim bölgesi altında düzenlenmiştir. Belirli şirketlerin veya üreticilerin ürünlerinden bahsedilmesi, DSÖ tarafından onaylandığını veya söz konusu https://www.who.int/publications/m/item/weekly-epidemiological-update-on-covid-19---14-september-2022benzer nitelikteki diğer ürünlerin yerine önerildiğini ima etmemektedir. Hatalar ve eksiklikler hariç olmak üzere, tescilli ürünlerin isimleri, baş harfleri büyük olacak şekilde ayırt edilmektedir.

 

[1]  Kosova'ya yapılan tüm atıflar Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 1244 (1999) sayılı kararı bağlamında anlaşılmalıdır. Haritada Sırbistan ve Kosova vakalarının sayısı (UNSCR 1244, 1999) görselleştirme amacıyla hazırlanmıştır.

[2]  Arjantin ile Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı hükümetleri arasında Falkland Adaları (Malvinas) üzerindeki egemenlik konusunda bir anlaşmazlık bulunmaktadır.

 

Kuzey Kore’deki COVID-19 salgınına ilişkin güncellemeler, laboratuvar tarafından doğrulanmış COVID 19 vakalarının sayısı bildirilmediğinden bu rapora dahil edilmemiştir.

 

Ek 2. Çin Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi tarafından 25 Ocak 2023'te yayınlanan COVID-19 durumuyla ilgili güncellemenin özeti

 

25 Ocak'ta Çin Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi, ülkedeki COVID-19 durumu hakkında bir güncelleme (4) yayınlamıştır (daha sonradan Çin'e yapılan tüm referanslarda, Hong Kong ÖİB, Makao ÖİB ve Tayvan hariç tutulmaktadır). Aşağıda bildirilenlerin bir özeti bulunmaktadır. Bu genel bakışı destekleyen verilere erişimimiz olmadığı için DSÖ, Çin'deki COVID-19 pandemik durumu hakkında henüz bağımsız bir analiz gerçekleştirmemiştir.

 

Ateş kliniklerinde konsültasyonlar: Çin'deki sağlık yetkilileri, COVID-19'un yükünü değerlendirmek için temsili göstergeler kullanarak, ülke genelindeki birinci ve ikinci basamak sağlık tesislerinde kurulan ateş kliniklerine ayakta hasta ziyaretlerini izlediklerini bildirmiştir.

 

Ateş kliniklerindeki konsültasyonlar 22 Aralık 2022'de 2.867 milyon ziyaretle zirveye ulaşmış olup o zamandan beri hem kırsal hem de kentsel alanlarda 23 Ocak 2023'te 63.000'e (zirvenin %97,8'i) düşmüştür (Şekil 5).

 

Şekil 5. 9 Aralık 2022'den 23 Ocak 2023'e kadar Çin'de günlük ateş kliniği ziyaretlerinin sayısındaki eğilim. (4)

 

 

COVID-19 ile hastaneye yatışlar: Çin tarafından yayınlanan analize göre, COVID-19 ile hastaneye yatışların sayısı 5 Ocak 2023'te ülke çapında 1.625 milyon ile zirveye ulaştı ve geçen ay boyunca istikrarlı bir düşüşle 248.000'e düştü (zirveden %85 düşüş) ) 23 Ocak'ta (Şekil 6). Ayrıca, 27 Aralık 2022'den 3 Ocak 2023'e kadar, 'ağır' olarak sınıflandırılan yeni hastaneye kaldırılan SARS-CoV-2 pozitif hastaların sayısı hızla arttı ve 5 Ocak'ta 128.000 ile zirveye ulaştı. Şiddetli COVID-19 hastalarının sayısı 23 Ocak 2023'te 36.000'e (zirveden %72 azalma) düşmüştür.

 

(4) China CDC

 

Şekil 6. 9 Aralık 2022'den 23 Ocak 2023'e kadar Çin'de günlük COVID 19 nedeniyle hastaneye yatış sayısındaki eğilim. (4)

 

COVID-19'a bağlı ölümler: Güncellemede, Çin'deki sağlık yetkilileri, hastanelerde günlük yeni COVID-19 ile ilişkili ölümlerin sayısının 4 Ocak 2023'te 4273 ile zirveye ulaştığını ve 23 Ocak'ta istikrarlı bir şekilde 896'ya düştüğünü belirtiyor (Şekil 7).(4)  13-19 Ocak arasında 12.658 yeni COVID-19 bağlantılı ölüm meydana gelmiştir (COVID 19'a bağlı solunum yetmezliğinden kaynaklanan 681 ölüm).

 

Şekil 7. 9 Aralık 2022'den 23 Ocak 2023'e kadar Çin'de hastaneye kaldırılan vakalar arasında günlük COVID-19 kaynaklı ölüm sayısındaki eğilim. (41)

 

SARS-CoV-2 varyantları: Çinli yetkililerin güncellemesine göre 26 Eylül 2022'den 23 Ocak 2023'e kadar ülke genelinde 18.906 sekans analiz edilmiştir. Alt varyantların prevalansı Şekil 8'de gösterilmektedir. BA.5.2 (%70,8) ve BF.7 (%23,4) dolaşımdaki en yaygın alt varyantlar olmuştur. Bölgesel farklılıklarla ilgili olarak, mevcut verilere dayalı olarak, Pekin ve Tianjin'de BF.7 baskındır ve diğer birçok ilde BA.5.2 baskındır.

 

Şekil 8. 26 Eylül 2022'den 20 Ocak 2023'e kadar Çin'deki dizilerdeki COVID-19 varyantlarının sayısı. (4)

 

COVID-19 aşısı: 20 Ocak 2023 itibarıyla Çinli yetkililer, ülkede 3.488 milyar doz COVID-19 aşısının uygulandığını bildirmiştir. Nüfusun yaklaşık %90,5'i birincil COVID-19 aşı serisini olmuştur. Ayrıca, 60 yaş üstü nüfusta, birincil aşılama serisini tamamlayanların %92'si ayrıca bir rapel doz almıştır. Birincil aşılama serisini tamamlayan veya rapel doz alan 60 yaş üstü tüm popülasyonun yüzdesi hakkında hiçbir bilgi mevcut değildir.

 

Şekil 9. Çin'de Aralık 2020'den Ocak 2023'e kadar ilk doz ve tam aşılamayla (Birincil seriler) ilgili olarak COVID-19 aşılama kapsamındaki aylık eğilim. (4)

 

 

Ek 3. SARS-CoV-2 varyantlarının değerlendirilmesi ve sınıflandırılması

 

DSÖ, ulusal makamlar, kurumlar ve araştırmacılarla işbirliği içinde, SARSCoV-2 varyantlarının bulaşmayı veya hastalık özelliklerini değiştirip değiştirmediğini veya hastalığın yayılmasını kontrol etmek için uygulanan aşıların, terapötiklerin, teşhislerin veya halk sağlığı ve sosyal önlemlerin (PHSM) etkinliğini etkileyip etkilemediğini rutin olarak değerlendirmektedir. Potansiyel endişe verici varyantları (VOC'ler), önemli varyantları (VOI'ler) veya izleme altındaki varyantları (VUM'ler), küresel halk sağlığına yönelik risk temelinde düzenli olarak değerlendirilir.

 

Varyantların sınıflandırmaları, dolaşımdaki varyantların sürekli gelişimini ve bunların değişen epidemiyolojisini yansıtmak için gerektiğinde revize edilecektir. Varyant sınıflandırması için kriterler ve şu anda dolaşımda olan ve daha önce dolaşımda olan VOC'ler, VOI'ler ve VUM'ların listeleri, DSÖ SARS-CoV-2 varyantlarını İzleme web sitesinde mevcuttur. Ulusal makamlar başka varyantları belirlemeyi seçebilir ve yeni ortaya çıkan varyantları ve bunların etkilerini araştırmak ve raporlamak için şiddetle teşvik edilir.

 

DSÖ, yaygınlık ve viral özelliklerdeki değişiklikleri izlemek için VOC'lerin soyundan gelenler de dahil olmak üzere SARS-CoV-2 varyantlarını izlemeye devam etmektedir. Omicron soyundan gelen soyların dolaşımını açıklayan mevcut eğilimler, COVID-19 sürveyans sistemlerinin sınırlamaları dikkate alınarak yorumlanmalıdır. Bunlar, ülkeler arasındaki dizileme kapasitesi ve örnekleme stratejilerindeki farklılıkları, örnekleme stratejilerinde zaman içinde meydana gelen değişiklikleri, ülkeler tarafından yürütülen testlerde ve paylaşılan dizilerdeki azalmaları ve dizi verilerinin GISAID'e yüklenmesindeki gecikmeleri içerir. (5)

 

Ek 4. XBB.1.5 hızlı risk değerlendirmesi, 25 Ocak 2023

 

23 Ocak 2023'teki TAG-VE toplantısının ardından, DSÖ, XBB.1.5 için risk değerlendirmesinin güven düzeyini "Düşük"ten (11 Ocak 2023'te değerlendirildi) "Orta"ya (25 Ocak 2023) revize etti ve ek raporlar kullandı. ülkelerden prevalans ve büyüme avantajı ve laboratuvar temelli çalışmalar.

 

XBB.1.5, iki BA.2 soyunun rekombinantı olan XBB'nin soyundan gelen soydur. 22 Ekim 2022'den 23 Ocak 2023'e kadar, 54 ülkeden Omicron XBB.1.5 varyantının 8931 sekansı rapor edilmiştir (düşük kapsama sekansları hariç). Bu dizilerin çoğu Amerika Birleşik Devletleri'ndendir (%75.0); Yaygınlığın >%1 olduğu ülkeler Birleşik Krallık (%9,9), Kanada (%3,0), Danimarka (%2,0), Almanya (%1,5), İrlanda (%1,3) ve Avusturya'dır (%1,3).

 

Genetik özelliklerine ve büyüme oranı tahminlerine dayanarak, XBB.1.5'in küresel olarak vaka insidansındaki artışlara katkıda bulunması muhtemeldir. Artan bulaşma riski ve bağışıklıktan kaçış için orta düzeyde güçlü kanıtlar vardır. Birkaç ülkenin raporlarından, şiddette bir artışa dair erken bir işaret gözlemlenmemiştir. XBB.1.5 ile ilişkili vakaların sayısı hala düşüktür ve bu nedenle ciddiyeti henüz güvenle değerlendirilemez. Birlikte ele alındığında, XBB.1.5'in diğer Omicron soyundan gelen soylara göre ek halk sağlığı riskine sahip olduğu görülmemektedir.

 

DSÖ ve TAG-VE, XBB.1.5'in büyüme avantajı, antikor kaçışı ve ciddiyeti ile ilgili belirsizlikleri daha iyi ele almak için Üye Devletlerin aşağıdaki çalışmalara öncelik vermesini önermektedir. Önerilen zaman çizelgeleri gösterge niteliğindedir ve ulusal kapasitelere bağlı olarak bir ülkeden diğerine değişiklik gösterecektir:

 

• Etkilenen topluluk(lar)ı temsil eden insan serumu ve XBB.1.5 canlı virüs izolatları kullanılarak nötralizasyon testleri (2-4 hafta)

 

• Değişken veya geçici şiddet göstergelerindeki değişiklikleri saptamak için karşılaştırmalı değerlendirme (aşağıdaki tabloya bakın, 4-12 hafta)

 

Aşağıdaki hızlı risk değerlendirmesi şu anda mevcut kanıtlara dayanmaktadır ve ek ülkelerden daha fazla kanıt ve veri elde edildikçe düzenli olarak revize edilecektir.

 

	Gösterge	Değerlendirmenin Güvenilirliği
Büyüme Avantajı	Amerika Birleşik Devletleri'nde XBB1.5 birçok bölgede artmaktadır (bazı bölgelerde XBB.1.5 yaygınlığının %80, diğerlerinde ise %20-50 olduğu tahmin edilmektedir). Birleşik Krallık'ta, BQ.1.1'e göre büyüme avantajının %38,9 olduğu tahmin ediliyor, az sayıda sıralı XBB.1.5 vakası nedeniyle yüksek belirsizlik var. (6,7) Ayrıca ECDC, 2023'ün 2. haftasında %8,7'ye yükseldiği İzlanda da dahil olmak üzere birçok ülkede XBB.1.5'le ilgili büyüme bildirmiştir.(8)   Ek olarak, in silico (bilgisayar ortamında) analizi, S:F486S mutasyonunun (XBB.1'de mevcut) ACE-2 ile lokal hidrofobik etkileşimi ortadan kaldırırken 486P'nin (XBB.1.5'te mevcut) onu  onardığını bildirmiştir. 486P'ye amino asit değişikliği, daha yüksek ACE-2 bağlanma afinitesine katkıda bulunmakta olup  bu da XBB.1.5'in ana soy XBB.1.9 ile karşılaştırıldığında daha yüksek bir büyüme avantajına sahip olmasına yol açan bir mekanizmayı akla getirmektedir.	Orta
Antikordan kaçış	Psödotiplenmiş virüs nötralizasyon deneyleri kullanılarak, XBB.1.5'in, bugüne kadarki en yüksek bağışıklık kaçışına sahip Omicron alt varyantlarından biri olan XBB.1 kadar bağışıklıktan kaçtığı gösterilmiştir. (9-13) XBB.1'e karşı antikor titreleri, endeks aşısı (2-4 doz) ile aşılama öyküsü olan kişilerde çoğunlukla yoktu, yakın zamanda iki değerlikli (BA.5) bir hatırlatma aşısı olanlarda daha yüksek ve hibrit bağışıklığı olan kişilerde en yüksek olduğu görülmüştür. (10,11) Şu anda ciddi hastalık veya ölüme karşı gerçek dünya aşı etkinliğine dair hiçbir veri yoktur.	Orta
Hastalık Şiddeti ve Klinik Değrlendirmeler	İnsan popülasyonlarında hastalığın şiddetiyle ilgili  değerlendirmeler devam etmektedir. XBB.1.5 ile ilişkili vakaların sayısı hala düşüktür ve bu nedenle hastalığın klinik şiddeti henüz güvenle değerlendirileme-mektedir. XBB.1.5, hastalık şiddetindeki potansiyel değişikliklerle (S:P681R gibi) ilişkili bilinen herhangi bir mutasyon(lar) taşımaz.14,15	Düşük
Risk Değerlendirmesi	Genetik özelliklerine ve büyüme oranı tahminlerine dayanarak, XBB.1.5'in küresel olarak vaka insidansındaki artışlara katkıda bulunması muhtemeldir. Artan bulaşma riski ve bağışıklıktan kaçış için orta düzeyde güçlü kanıtlar vardır. Birkaç ülkenin raporlarından, hastalık şiddetinde bir artışa dair herhangi bir erken sinyal gözlemlenmemiştir. XBB.1.5 ile ilişkili vakaların sayısı hala düşüktür ve bu nedenle hastalık şiddeti güvenle değerlendirilememektedir. Birlikte ele alındığında, mevcut bilgiler XBB.1.5'in şu anda dolaşımda olan diğer Omicron soyundan gelen soylara göre ek halk sağlığı risklerine sahip olduğunu göstermez.

 

 

Mevcut kanıtlar göz önüne alındığında risk ve güveni değerlendirmek için kullanılan risk değerlendirme çerçevesi ve göstergeleri

 

	Hızlı Göstergeler: 0-4 hafta	Değerlendirmenin Güvenilirliği
		DÜŞÜK	ORTA	YÜKSEK
Büyüme Avantajı	Küresel hakimiyete yol açması muhtemel bir büyüme avantajının kanıtı A. Değişkene özgü Rt'de bir artış B. Lojistik büyüme (şu anda dolaşımda olan değişkene kıyasla) (Ülke altı sınırlı büyümeye sahip Nb varyantları değerlendirilmez).	Bir ülkeden elde edilen tüm veriler	En az iki model; yakın seyahatle bağlantılı olmayan iki ülkeden gelen veriler	İki haftadan uzun bir süre boyunca üç bölgede en az iki model ve en az üç ülke
Bağışıklıktan Kaçış	• Genomik (tahmini) ve yapısal biyoloji değerlendirmesi • Aşılanan serumlar veya önceden depolanmış popülasyon sero araştırmaları kullanılarak psödovirüs nötralizasyonu • Bir kohort çalışması veya sürveyans sistemi yoluyla yeniden enfeksiyon oranı • Salgın araştırmalarından elde edilen işaretler (Hızlı VE 28 güne kadar olası değildir, bu nedenle hızlı RA yüksek güvenilirliğe ulaşamaz).	Bir gösterge (yeniden enfeksiyon, nötralizasyon veya yapısal model)	Nötralizasyon verilerini içeren iki gösterge[hızlı VE]	[hızlı Aşı Etkinliği -VE]
Hastalık Şiddeti ve Klinik Değerlendirmeler	• Varyanttaki artışla senkronize edilen hastalık şiddeti için hareketli bir sürveyans ölçü birimindeki  değişiklik, örn. • Enfeksiyon nedeniyle hastaneye yatış oranı • Gözcü hastane ağından göstergeler (örn. ciddi akut solunum yolu enfeksiyonlarının gözetimi) • Kabul eğilimlerinin önceki varyantlarla karşılaştırılması • Hastaneye başvuranların demografik profilindeki değişiklik •Klinik fenotipte değişiklik •Önemli testler/terapötik sorunlar	Bir ölçü birimi (metrik), bir ülke	Birden çok ölçü birimi (metrik), bir ülke VEYA birden çok ülkede aynı yöntem	Birden çok ölçü birimi (metrik), birden çok bölgede birden çok ülke
Risk Değerlendirmesi	Birden çok ölçü birimi ( metrik), birden çok bölgede birden çok ülke

 

 

Kaynaklar: