NIJERYA: MADENCILIK FAALIYETLERI SONUCU ZAMFARA STATE’DE TOPLU KURSUN ZEHIRLENMELERI – 1. GÜNCELLEME

11 Kasim 2011

2010 Mart ayinda ortaya çikarilan ve Nijerya’da yer alan Zamfara State’de gerçeklestirilen madencilik faaliyetlerinden kaynaklanan toplu kursun zehirlenmeleri 3 Yerel Yönetim Alanlari’nda (Anka, Bukkuyum ve Maru) yasayan köylüleri etkilemeye devam etmektedir.

Problem tam ölçekli olarak halen tanimlanmamis olup Nijerya Federal Saglik Bakanligi’nin talebi üzerine bir inceleme gerçeklestiren ABD Hastalik Kontrol ve Korunma Merkezi (US CDC) Zamfara State’de bulunan 43 köyde kursundan zehirlenmis teyit edilmis vakalarin bulundugunu ortaya koymustur (kandaki kursun orani >10 μg/dL). Söz konusu köylerden en az 7’sinde selasyon (chelation) tedavisi görmesi gereken çocuklar bulunmaktadir ( Kandaki Kursun Orani >45 μg/dL). Bu vakalar simdilerde rehabilite edilmis 7 köyden ayridir.     

Kursuna maruz kalmanin engellenmesi, selasyon ve diger destekleyici tedavilerin ortak etkisi olarak rehabilite edilmis 7 köyde yasayan ve kursundan etkilenmis olan çocuklarda görülen ölüm orani 2010 yilinda %43 iken 2011 yilinda %1‘e gerilemistir.   

Gerçeklestirilen eylemler

DSÖ ve birden fazla ortak, yerel ve federal idarelere çevrenin kursunla kontamine olmasini engellemek için madencilik uygulamalarinda kalici degisikliklerin yapilmadan çözülemeyecek olan durumu kontrol altina alabilmeleri için yardim etmistir. Bu yardimlara cevher isleme faaliyetlerinin yerinin degistirilmesi ve cevher materyallerinin köyden uzak bir yerde depolanmasi, daha az toz olusumu saglayan yeni maden isleme yöntemlerinin kabul edilmesi ve eve gitmeden önce ellerin yikanmasi ve kontamine olan elbiselerin çikartilmasi gibi hijyen önlemleri de dahildir.      

DSÖ Nijerya Hükümetiyle birlikte bu probleme dikkat çekilmesini saglamak ve Zamfara’da yasayan  çocuk neslinde kursun zehirlenmesinin ciddi ve hayat boyu süren sonuçlarini önlemek üzere sürdürülebilir eylemi gelistirmek için destegini sürdürmektedir.   

Zamfara’da yasanan toplu kursun zehirlenmelerine yanit çalismalarinda bulunan kurumlar: DSÖ, Birlesmis Milletler Çocuk Fonu (UNICEF), Birlesmis Milletler Gelisim Programi (UNDP), Birlesmis Milletler Çevre Programi (UNEP) – Insani Iliskiler Koordinasyon Ofisi (OCHA), Birlesik Çevre Birimi, Sinir Tanimayan Doktorlar Örgütü (MSF), US CDC, Blacksmith Enstitüsü, TerraGraphics Çevre Mühendisligi Sirketi ve Artisanal Gold Konseyi toplumsal, yerel ve federal düzeyde yetkililerle ve liderlerle birlikte çalismaktadir. 

Birlesmis Milletler Acil Yanit Fonu (CERF) tarafindan DSÖ ve UNICEFE aktarilan 1,9 milyon ABD Dolari ile asagidaki eylemler gerçeklestirilmistir:

• 5 köyün rehabilitasyonu  (Abare, Tungar Guru, Tungar Daji, Sunke ve Duza);
• Toplumun kursunun zararlari ve daha güvenli madencilik ve altin çikarma islemlerinin de dahil oldugu kursuna maruz kalmaktan korunmayi içeren yerel toplumlari bilgilendirmeyei amaçlayan  sosyal seferberlik ve toplum farkindaliginin artirilmasina yönelik eylemler;
• Yerel ve federal yetkililerle ve toplum liderleriyle destekleyici faaliyetler;
• Zamfara State’de kursun zehirlenmesinin erken tespiti için bir sürveyans sistemi tesis edilmesi;
• Toprakta bulunan kursun oraninin hizli ölçümünün yapilabilmesi için elle tutulan x-isini floresans cihazlarinin temini;
• Kanda bulunan kursun oraninin hizli ölçümünün yapilabilmesi için dört nokta bakim analizörleri (four point-of-care analyzers)  ve bunlarin kitlerinin temini;
•  Kursun ölçümlerinin yapilabilmesi için bir basvuru laboratuarinin tesis edilmesi için Atomik firin grafik absorpsiyon spektrometresi (graphite furnace atomic absorption spectrometer), yardimci ekipmanlarin ve reaktiflerin saglanmasi ve teknik tavsiyelerin verilmesi; 
• Gusau’da yapilmasi planlanan kursun tedavi merkezinde doktorlar, hemsireler ve laboratuar çalisanlari için kursun zehirlenmesinin tani ve tedavisi üzerine egitim;
• Kursun zehirlemesi tedavisi için panzehir ajanlarinin temini;
• Yanit çalismalarinda bulunan ortaklarin koordinasyonu.

Rehabilitasyon çalismalari Zamfara State yetkilileri ve yerel  müteahhitlerle çalisilarak  Blacksmith Enstitüsü ve TerraGraphics Çevre Mühendisligi Sirketi tarafindan organize edilmistir. Rehabilitasyon çalismalari arasinda köyde kontamine olmus bölgelerin belirlenmesi, kontamine olmus topragin tamaminin baska bir yere nakli, söz konusu topragin güvenli bir yerde ortadan kaldirilmasi ve yerine temiz topragin konmasi yer almaktadir.  Ayrica duvarlar ve diger yüzeyler temizlenmistir.  Toplamda 7 köy rehabilite edilmis olup bunlardan 2’sinin rehabililtasyonu CERF’den gelen maddi destek ulasmadan tamamlanmistir.  TerraGraphics degerlendirme ve rehabilitasyon süreçleri ile ilgili egitimlerin yerel kurumlar tarafindan sürdürülebilecek sekilde verilmesini saglamistir.  

Sinir Tanimayan Doktorlar Örgütü-MSF dekontamine edilmis köylerde yasayan ve kursundan zehirlenmis çocuklar için selasyon tedavisi saglamayi sürdürmektedir ve hali hazirda 5 yas alti 2.000’den fazla çocuk MSF’nin tedavi programi içerisinde yer almaktadir.

Mevcut sorunlar

Bu ciddi çevresel acil durum hizli bir sekilde çözülemez. Rehabilitasyon zaman alan ve zorlu bir görevdir. Çocuklar tedaviye baslayabilmeleri için evlerinin temizlenmesini beklemek zorundadirlar ve bazi çocuklar da birkaç ay selasyon tedavisi görmeye ihtiyaç duyabilir.    

Insanlara yeni uygulama ve davranislari kabul ettirmek sürekli bir çaba gerektirir. Ayrica kursun zehirlenmesi vakalarinin tanisi ve yönetimiyle ilgili olarak Nijerya’da kapasiteler daha fazla güçlendirmeye ve destege ihtiyaç duymaktadir.  Diger bir sorun ise yeterli selasyon ajaninin satin alinmasidir: bunlar pahali ilaçlar olup jenerik olarak mevcut bulunmamaktadir.  Bu nedenle Nijerya’da toplumsal, yerel ve federal düzeyde liderler ve yetkililer tarafinda oldugu gibi saglik ve çevre çalisanlari, teknik ortak ve bagista bulunanlar tarafinda uzun vadeli bir sorumluluga ihtiyaç duyulmaktadir.

Cevher isleme ve gayri resmi altin ticaret merkezi olan Anka Yerel Yönetim Bölgesi’nde yer alan Bagega kasabasi özellikle kaygi vericidir. Kasabada yer alan birçok ev ve ortak alanlarda toprakta bulunan kursun orani 1.000 ppm’nin üzerindedir (ABD’de çocuklarin bulundugu alanlarda sinir 400 ppm’dir) ve yaklasik 1.500 çocugun kursundan zehirlendigi degerlendirilmektedir.

Bu çocuklarin tedavi edilebilmeleri için öncelikle temiz bir çevre gerekmektedir. Bu nedenle Begage ve diger köylerin acilen dekontamine edilmesine ve selasyon ve diger tedavi yöntemlerinin saglanmasina ihtiyaç duyulmaktadir.   

Çeviri    : Emin Ali BALTACI