MEKSİKA’DA KUŞ GRİBİ-AVİAN İNFLUENZA A(H5N1)

17 Nisan 2024

Özet olarak durum

2 Nisan 2025 tarihinde, Uluslararası Sağlık Tüzüğü (UST) Meksika Ulusal Odak Noktası (UOB), Durango eyaletinde kuş gribi A(H5N1) virüsü ile ülkenin laboratuvar tarafından doğrulanmış ilk insan enfeksiyonunu Dünya Sağlık Örgütü'ne (DSÖ) bildirmiştir. Buna karşılık olarak yerel ve ulusal sağlık yetkilileri durumu izlemek, önlemek ve kontrol altına almak için bir dizi tedbiri uygulamaya koymuştur. Durango'daki kuşlarda A(H5N1) salgınları görüldüğü bildirilmiş olmakla birlikte, bu vakadaki enfeksiyonun kesin kaynağı halen araştırılmaktadır. Bugüne kadar bu vakayla bağlantılı başka bir influenza A(H5N1) insan enfeksiyonu vakası tespit edilmemiştir. UST (2005) uyarınca, yeni bir influenza A virüsü alt tipinin neden olduğu herhangi bir insan enfeksiyonu potansiyel olarak önemli bir halk sağlığı olayı olarak kabul edilir ve DSÖ'ye zorunlu bildirime tabidir. Söz konusu ve önceki vakalarla ilgili mevcut bilgilere dayanarak DSÖ, A(H5N1) virüslerinin genel nüfus için oluşturduğu riski düşük olarak değerlendirmektedir. Bu virüslere mesleki olarak maruz kalan bireyler için enfeksiyon riskinin düşük ila orta düzeyde olduğu düşünülmektedir. Daha fazla bilgi toplandıkça durum değişebilir ve bu nedenle DSÖ bu virüsleri ve küresel epidemiyolojik durumu yakından izlemeye devam etmektedir.

Durumun Tanımı

2 Nisan 2025 tarihinde Meksika UST Ulusal Odak Noktası (NFP), Durango eyaletinde kuş gribi A(H5N1) virüsü ile laboratuvar tarafından doğrulanmış bir insan enfeksiyonunu Dünya Sağlık Örgütü'ne bildirmiştir.

Bu vaka Meksika'da kuş gribi A(H5) ile bildirilen ikinci insan enfeksiyonunu ve ülkede influenza A(H5N1) virüsü ile teyit edilen ilk enfeksiyon vakasını temsil etmektedir.

Vaka, Durango eyaletinden 10 yaşından küçük bir çocuk olup Epidemiyolojik Tanı ve Referans Enstitüsü’nde (İspanyolca kısaltmasıyla InDRE) influenza A(H5N1) testi pozitif çıkmıştır. Vakanın altta yatan herhangi bir tıbbi rahatsızlığının bulunmadığı, mevsimsel grip aşısının olmadığı ve seyahat öyküsünün de olmadığı görülmüştür.

Semptomlar 7 Mart 2025 tarihinde ateş, halsizlik ve kusma ile başlamıştır. Vaka 13 Mart'ta solunum yetmezliği nedeniyle hastaneye kabul edilmiş ve ertesi gün antiviral tedaviye başlanmıştır. Vaka 16 Mart'ta üçüncü basamak bir hastaneye nakledilmiş ve 8 Nisan'da solunum komplikasyonları nedeniyle hayatını kaybetmiştir.

18 Mart'ta nazofarengeal sürüntü alınmış ve örnek gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu (RT-PCR) ile işlenmiştir. Sonuç influenza A için alt sınıflandırma yapılamaz olarak çıkmıştır. Numune, Kuzeybatı Biyomedikal Araştırma Merkezi (İspanyolca kısaltmasıyla CIBIN), IMSS Monterrey'e gönderilmiş ve sonuç influenza A için alt sınıflandırma yapılamaz olarak teyit edilmiş ve eş zamanlı olarak parainfluenza 3 virüsü tespit edilmiştir. 31 Mart'ta numune Epidemiyoloji Merkez Laboratuvarı (İspanyolca kısaltmasıyla LCE) “La Raza ”ya gönderilmiş ve burada moleküler olarak influenza A(H5) olarak tanımlanmıştır. 1 Nisan'da numune InDRE'ye ulaşmış ve burada influenza A(H5N1) için pozitif sonuç RT-PCR ile teyit edilmiştir. Numune, ayrıca avian influenza A(H5N1) clade 2.3.4.4b genotip D1.1 olarak tanımlanmıştır.

Enfeksiyon kaynağı halen araştırılmaktadır. Temaslı takibi sırasında, 21 ev teması, 60 sağlık çalışanı ve bir çocuk bakım merkezinden 10 kişi dahil olmak üzere 91 kişi tespit edilmiştir. Temaslı 49 kişiden alınan farengeal ve nazofarengeal sürüntü örneklerinde influenza A(H5N1) negatif çıkmıştır. Bugüne kadar, bu vakayla bağlantılı influenza A(H5N1) ile başka insan enfeksiyonu vakası tespit edilmemiştir.

Ulusal Tarımsal Gıda Sağlığı, Güvenliği ve Kalitesi Servisi'nden (İspanyolca kısaltmasıyla SENASICA) alınan bilgilere göre, Ocak 2022 ile Ağustos 2024 tarihleri arasında Meksika'nın çeşitli bölgelerinde kümes hayvanlarında 75 A(H5N1) salgını rapor edilmiştir: Aguascalientes (5), Baja California (4), Chiapas (1), Chihuahua (3), Guanajuato (2), Jalisco (17), México City (7), Michoacán (1), Nuevo León (1), Oaxaca (2), Puebla (2), Sonora (8), Tamaulipas (1), Veracruz (1), Yucatán (20). Ocak 2025'in sonunda SENASICA, vakanın yaşadığı eyalet olan Durango'daki Sahuatoba Hayvanat Bahçesi'nde hasta bir akbabada yeni bir yüksek patojeniteli kuş gribi (HPAI) A(H5N1) vakasını doğrulamıştır. Bunu takiben Durango'daki Pena del Aguila barajında nörolojik ve hemorajik semptomlar gösteren bir Kanada kazının öldüğü bildirilmiştir. Toplam 25 hasta kuş rapor edilmiş ve Durango'daki Gomez Palacio'da bulunan bir laboratuvarda HPAI A(H5) varlığı doğrulanmıştır. Las Auras Park'taki bir kuşta da pozitif bir kuş gribi A(H5) vakası kaydedilmiştir.

Hastalığın Epidemiyolojisi

Hayvan influenza virüsleri tipik olarak hayvan popülasyonları içinde dolaşır, ancak bazıları insanları enfekte etme potansiyeline sahiptir. İnsan enfeksiyonları ağırlıklı olarak enfekte hayvanlarla doğrudan temas veya kontamine ortamlara maruz kalma yoluyla edinilir. İnfluenza A virüsleri, asıl konakçı türlerine göre kuş gribi, domuz gribi ve diğer hayvan kökenli influenza alt tipleri olarak kategorize edilebilir.

Kuş gribi virüsleri ile insan enfeksiyonu, hafif üst solunum yolu semptomlarından ciddi ve hayatı tehdit eden durumlara kadar değişen bir hastalık spektrumuna neden olabilir. Klinik bulgular arasında konjonktivit, solunum, gastrointestinal semptomlar, ensefalit ve ensefalopati yer almaktadır. Bazı vakalarda, enfekte hayvanlara ve ortamlara maruz kaldığı bilinen kişilerde A(H5N1) virüsü ile asemptomatik enfeksiyonlar tespit edilmiştir.

İnsan kuş gribi enfeksiyonunun kesin tanısı için laboratuvar onayı gerekmektedir. DSÖ, RT-PCR gibi moleküler tanı yöntemlerini kullanarak zoonotik influenza tespitine ilişkin teknik kılavuzunu düzenli olarak güncellemektedir. Klinik kanıtlar, özellikle nöraminidaz inhibitörleri (örn. oseltamivir, zanamivir) olmak üzere bazı antiviral ajanların viral replikasyon süresini kısalttığını ve bazı vakalarda hasta sonuçlarını iyileştirdiğini göstermektedir.

2003'ten 10 Nisan 2025'e kadar, 24 ülkeden DSÖ'ye 470 ölüm (CFR %48.4) dahil olmak üzere 972 avian influenza A(H5N1) insan enfeksiyonu vakası bildirilmiştir. Bu vakaların neredeyse tamamı enfekte canlı veya ölü kuşlarla veya kontamine ortamlarla yakın temasla ilişkilendirilmiştir.

Halk Sağlığı Yanıtı

Bu tespite cevaben, yerel ve ulusal sağlık yetkilileri tarafından koordine edilen ve hem hayvan hem de çevre sektörlerinin katılımıyla ek soruşturma ve sürveyans faaliyetleri yürütülmektedir. Bu faaliyetler şunları içermektedir:

• Yakın temaslıların sürekli takibi ve izlenmesinin yanı sıra semptomatik hane halkı temaslılarından ve sağlık çalışanlarından solunum numunelerinin toplanması da dahil olmak üzere vaka ve temaslılar hakkında kapsamlı bir epidemiyolojik araştırma yürütülmesi.
• Bölgedeki atipik solunum yolu modellerini veya eğilimlerini belirlemek ve analiz etmek için özellikle influenza virüslerine odaklanarak solunum yolu virüslerinin (influenza benzeri hastalık [ILI] ve şiddetli akut solunum yolu enfeksiyonu [SARI] dahil) sürveyansının güçlendirilmesi.
• Kurumlar arası koordinasyonu sağlamak, potansiyel hayvan sağlığı risklerini değerlendirmek, toplum ve hayvan popülasyonları içindeki olası maruziyetleri değerlendirmek ve Ulusal Epidemiyolojik Sürveyans Komitesini (CONAVE) bilgilendirmek için SENASICA ve ulusal çevre ajanslarını (SEMARNAT ve CONANP) içeren Tek Sağlık/One Health yaklaşımının etkinleştirilmesi.
• Kümes hayvanları ve yabani kuşlardaki HPAI insidansının Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü'ne (WOAH) düzenli olarak bildirilmesi. En son 5 Mart 2025 tarihinde yapılan güncellemede, Durango Eyaleti'nde yakın zamanda tespit edilen bir salgınla birlikte aktif sürveyans ve zamanında salgın bildirimleri rapor edilmiştir. Sonuç olarak, yerel kümes hayvanı çiftçilerine çiftliklerinde ve arka bahçe işletmelerinde biyogüvenlik önlemlerini güçlendirmeleri ve hayvan sağlığında gözlemlenen herhangi bir anormalliği derhal ilgili makamlara bildirmeleri çağrısında bulunulmuştur. Kanatlı üretim birimlerinde, arka bahçelerde, federal olarak denetlenen mezbahalarda, belediye mezbahalarında ve yabani kuş popülasyonlarının ulusal düzeyde izlenmesi yoluyla devam eden epidemiyolojik sürveyans sürdürülmektedir.

DSÖ Risk Değerlendirmesi

Bu vaka, Meksika'da kuş gribi A(H5) ile belgelenmiş ikinci insan enfeksiyonu vakasını ve A(H5N1) influenza virüsü ile doğrulanmış ilk enfeksiyon vakasını temsil etmektedir. Devam eden soruşturmalar enfeksiyon kaynağının tespit edilmesi ve temaslıların izlenmesine odaklanmıştır. Bugüne kadar bu vakayla bağlantılı olarak başka bir A(H5N1) virüsü enfeksiyonu vakası tespit edilmediği gibi rutin influenza sürveyansı yoluyla da herhangi bir vaka tespit edilmemiştir.

Kümes hayvanlarında A(H5N1) dahil HPAI A(H5) virüs salgınları, Ocak 2022'den bu yana Durango eyaleti de dahil olmak üzere Meksika'nın birçok eyaletinde rapor edilmiştir.

Kuş gribi virüsleri kümes hayvanı popülasyonlarında dolaştığında, enfekte kuşlara veya kontamine ortamlara maruz kalma yoluyla insan enfeksiyonu riski vardır. Bu nedenle, sporadik insan vakaları beklenmektedir.

A(H5) virüslerinin insandan insana sınırlı bulaşması 1997 ve 2007 yılları arasında izole olaylarda gözlenmiş olsa da, A(H5) virüslerinin insandan insana sürekli bulaşması belgelenmemiştir. Mevcut epidemiyolojik ve virolojik veriler, önceki salgınlardan kaynaklanan A(H5) virüslerinin sürekli insandan insana bulaşma kapasitesine sahip olmadığını göstermektedir.

Mevcut bilgilere dayanarak DSÖ, A(H5) virüsleriyle ilişkili genel halk sağlığı riskini düşük olarak değerlendirmektedir. Bununla birlikte, mesleki maruziyeti olan bireyler için enfeksiyon riski düşük ila orta düzeyde kabul edilmektedir.

Bu olayla ilgili olarak yeni epidemiyolojik veya virolojik bilgiler ortaya çıktıkça risk değerlendirmesi güncellenecektir.

DSÖ Tavsiyeleri

Bu olay, DSÖ'nün halk sağlığı önlemleri ve influenza sürveyansına ilişkin mevcut tavsiyelerini değiştirmemektedir.

İnfluenza virüslerinin dinamik ve gelişen doğası göz önüne alındığında, DSÖ, insan veya hayvan sağlığı üzerinde etkileri olan yeni ortaya çıkan veya dolaşımda olan influenza suşlarıyla ilişkili virolojik, epidemiyolojik ve klinik değişiklikleri tespit etmek ve izlemek için sağlam küresel sürveyans sistemlerinin kritik öneminin altını çizmektedir. Virüs izolatlarının zamanında paylaşılması, kapsamlı risk değerlendirmeleri için elzem olmaya devam etmektedir.

İnsanların evcil kümes hayvanlarında, yabani kuşlarda veya diğer hayvan türlerinde influenza A virüsü salgınlarına maruz kaldığı durumlarda veya bir insan vakası doğrulandığında veya şüphelenildiğinde, potansiyel olarak maruz kalan popülasyonların gelişmiş sürveyansı derhal başlatılmalıdır.

Sürveyans stratejileri, etkilenen nüfus içindeki sağlık hizmeti arama davranışlarını dikkate almalı ve ILI/SARI sentinel sistemleri aracılığıyla yoğunlaştırılmış vaka bulma, aktif hastane tabanlı tarama ve yüksek riskli meslek grupları arasında hedefli sürveyans gibi aktif ve pasif yöntemlerin bir kombinasyonunu içerebilir. Geleneksel şifacılar, özel sağlık hizmeti sağlayıcıları ve hükümet dışı teşhis laboratuvarları dahil olmak üzere ek veri kaynakları da sürveyansın kapsamlılığını artırmak için uygun olan yerlerde entegre edilmelidir.

Kümes hayvanları, yabani kuşlar ve belirli memeli türleri arasında kuş gribi virüslerinin yaygın olarak tespit edildiği göz önünde bulundurularak, halkın hasta veya ölmüş hayvanlarla doğrudan temastan kaçınması tavsiye edilmektedir. Şüpheli ölü kuşlar ya da memeliler ve bunların ortadan kaldırılmasına yönelik talepler, güvenli bir şekilde ele alınmaları ve test edilmeleri için ilgili yerel veterinerlik ya da yaban hayatı yetkililerine bildirilmelidir.

Yumurta ve et dahil olmak üzere tüm kümes hayvanı ürünleri iyice pişirilmeli ve uygun gıda güvenliği önlemleri alınarak kullanılmalıdır. Potansiyel sağlık riskleri nedeniyle çiğ süt tüketimi önerilmemektedir. DSÖ, pastörize süt tüketilmesini ve pastörize süt mevcut değilse çiğ sütün kaynayana kadar ısıtılarak tüketim için daha güvenli hale getirilmesini tavsiye etmektedir.

Kuş kökenli suşlar da dahil olmak üzere pandemik potansiyele sahip yeni bir influenza A virüsü ile doğrulanmış veya şüphelenilen bir insan enfeksiyonu durumunda, kapsamlı bir epidemiyolojik araştırma başlatılmalıdır. Bu, laboratuvar doğrulamasından önce bile, hayvan maruziyet geçmişinin, seyahat geçmişinin ve yakın temaslıların tanımlanmasının ayrıntılı değerlendirmesini içermelidir. Epidemiyolojik araştırma, yeni virüsün kişiden kişiye bulaştığına işaret edebilecek olağandışı olayların erken tespitini de içermelidir. Doğrulanmış veya şüpheli vakalardan alınan klinik numuneler test edilmeli ve daha ileri virolojik karakterizasyon için bir DSÖ İşbirliği Merkezine sevk edilmelidir. Hayvanlardan, çevreden veya enfeksiyon kaynağı olduğundan şüphelenilen gıdalardan ek numuneler alınmalıdır.

Kanatlı hayvan üretimi ve işleme ortamlarında çalışan bireyler, kuşlarla ve potansiyel olarak kontamine ortamlarla yakın temasları nedeniyle kuş gribi ve diğer zoonotik hastalıklara maruz kalma riski daha yüksek olduğundan ek sağlık önlemleri almalıdır.

Avian influenza A(H5) virüsü ile enfekte veya kontamine olmuş hayvanlarla veya materyallerle doğrudan veya yakın teması olan çiftlik çalışanları, maruz kalma risklerini en aza indirmek için uygun kişisel koruyucu ekipman (KKE) kullanmalıdır.

Şu anda, insanlarda influenza A(H5) virüsü enfeksiyonunu önlemek için lisanslı birkaç aşı bulunmaktadır, ancak bunların bulunabilirliği sınırlıdır. Pandemiye hazırlık için aday aşı virüsleri, dolaşımdaki suşlara dayalı olarak insanlarda A(H5) hastalığına karşı koruma sağlamak üzere seçilmiştir. Mevcut mevsimsel influenza aşılarının, mevcut verilere dayanarak kuş gribi A(H5) virüslerine karşı koruma sağlaması olası değildir.

Bununla birlikte, enfekte veya potansiyel olarak enfekte kuşlara veya diğer hayvanlara sık sık maruz kalabilecek bireylerin mevsimsel influenza aşısı yaptırması önemlidir, çünkü bu, birlikte enfeksiyon riskini ve pandemik potansiyele sahip yeni suşlarla sonuçlanabilecek kuş ve insan virüslerinin olası genomik rekombinasyonunu azaltmaya katkıda bulunacaktır. Epidemiyolojik, klinik ve virolojik durumun yakından izlenmesi, son insan, kümes hayvanları ve diğer hayvan influenza virüslerinin daha fazla karakterizasyonu ve serolojik araştırmalar, riskin değerlendirilmesi ve risk yönetimi önlemlerinin gerektiği gibi ayarlanması için gerekli olmaya devam etmektedir.

DSÖ, hayvan gribi salgınlarının yaşandığı bölgelere seyahat edenlere canlı hayvan pazarları, çiftlikler, kesim alanları veya hayvan dışkısı ile kontaminasyon potansiyeli olan ortamlarla temastan kaçınmalarını tavsiye etmektedir. El hijyeni ve güvenli gıda işleme uygulamalarına uyulması şiddetle tavsiye edilmektedir. Enfekte bireylerin uluslararası seyahat etmesi durumunda, seyahat sırasında veya varışta rutin sağlık taraması yoluyla tespit edilebilir. Bununla birlikte, bu virüs henüz insanlar arasında kolayca bulaşma yeteneği kazanmadığından, toplum düzeyinde daha fazla yayılma olasılığının düşük olduğu düşünülmektedir. 

Yeni bir influenza A virüsü alt tipinin neden olduğu tüm insan enfeksiyonları Uluslararası Sağlık Tüzüğü (UST 2005) kapsamında bildirime tabidir ve UST'ye Taraf Devletlerin, bir pandemiye neden olma potansiyeli nedeniyle, bir influenza A virüsünün neden olduğu yeni bir insan enfeksiyonunun laboratuvar tarafından doğrulanmış herhangi bir vakasını 24 saat içinde derhal DSÖ'ye bildirmeleri gerekmektedir. Bu rapor için hastalık kanıtı gerekli değildir. DSÖ, influenza A(H5) doğrulanmış vaka tanımını DSÖ web sitesinde güncellemiştir.

DSÖ, insan-hayvan arayüzündeki influenza virüslerinin mevcut durumu nedeniyle giriş noktalarında özel yolcu taraması veya diğer kısıtlamaları önermemektedir.

Ayrıntılı bilgi için aşağıdaki bağlantılara bakınız:

1. WHO Global influenza programme, human-animal interface
2. World Health Organization. (‎2025)‎. Surveillance for human infections with avian influenza A(‎H5)‎ viruses: objectives, case definitions, testing and reporting.
3. WHO (12 September 2024). Clinical practice guidelines for influenza
4. WHO Risk assessments and summaries of influenza at the human-animal interface
5. Zoonotic influenza candidate vaccine viruses and potency testing reagents
6. WHO Practical interim guidance to reduce the risk of infection in people exposed to avian influenza viruses
7. Surveillance for respiratory viruses of epidemic and pandemic potential
8. Protocol to investigate non-seasonal influenza and other emerging acute respiratory diseases
9. WHO case definition for human infections with avian influenza A(H5) virus requiring notification under IHR (2005)
10. World Health Organization. Cumulative number of confirmed human cases of avian influenza A(H5N1) reported to WHO. Geneva: WHO; 2024
11. Centers for Disease Control and Prevention. Recommended composition of influenza virus vaccines for use in the southern hemisphere 2025 influenza season and development of candidate vaccine viruses for pandemic preparedness. Atlanta: CDC; 2025
12. Pan American Health Organization / World Health Organization. Epidemiological Alert - Human infections caused by avian influenza A(H5N1) in the Region of the Americas - 5 June 2024. Washington, D.C.: PAHO/WHO; 2024
13. Public Health Risk Assessment associated with the spread of zoonotic avian influenza A(H5N1) clade 2.3.4.4b in the Region of the Americas - 12 July 2024
14. World Health Organization. Mosaic Respiratory Surveillance Framework. Geneva: WHO; 2024
15. World Health Organization. Practical interim guidance to reduce the risk of infection in people exposed to avian influenza viruses. Geneva: WHO; 2024.
16. World Health Organization. WHO case definition for human infections with avian influenza A(H5) virus requiring notification under IHR (2005) Geneva: WHO; 2024
17. World Health Organization. Case definitions for the four diseases requiring notification in all circumstances under the International Health Regulations (2005). Geneva: WHO; 2024
18. WOAH report Mexico - Influenza A viruses of high pathogenicity (Inf. with) (non-poultry including wild birds) (2017-) - Follow up report 7
19. Pan American Health Organization / World Health Organization. Technical note: Laboratory Diagnosis of Human Infection with Influenza A/H5
20. Pan American Health Organization / World Health Organization. Samples from patients suspected of Influenza A/H5 LABORATORY TESTING ALGORITHM
21. Pan American Health Organization / World Health Organization. Technical note: Laboratory Diagnosis of Human Infection with Influenza A/H5
22. Current technical information including monthly risk assessments at the Human-Animal Interface
23. WHO. Zoonotic Influenza Outbreak Toolbox
24. WHO. International Health Regulations (2005)
25. Terms of Reference for National Influenza Centers of the Global Influenza Surveillance and Response System
26. Pan American Health Organization / World Health Organization. Epidemiological Update: Avian Influenza A(H5N1) in the Americas Region, 15 November 2024. Washington, D.C.: PAHO/WHO; 2024
27. Pan American Health Organization / World Health Organization. Report of the Regional Consultation for the Strengthening of Intersectoral Work in the Human-Animal Interface of Influenza. 22 March 2023. Washington, D.C.: PAHO/WHO; 2023
28. Pan American Health Organization / World Health Organization. Strengthening the intersectoral work for Influenza at the Human Animal Interface in the Region of the Americas: Technical Questions and Answers. 19 May 2023. Washington, D.C.: PAHO/WHO; 2023
29. Pan American Health Organization / World Organization. Epidemiological Update: Avian Influenza A(H5N1) in the Americas Region, 4 March 2025. Washington, D.C.: PAHO/WHO; 2025