Dış Durum Raporu-53

Temel Rakamlar
Raporlama Dönemi: 1 Ocak 2022 – 30 Nisan 2025
Bölge	Rapor edilen doğrulanmış vaka sayısı		Doğrulanmış vakalar içindeki ölüm vakası sayısı	Raporlayan ülke sayısı
Küresel	142.151		328	133
Raporlama Dönemi: 1 Ocak 2024 – 18 Mayıs 2025
Bölge	Rapor edilen doğrulanmış vaka sayısı		Doğrulanmış vakalar içindeki ölüm vakası sayısı (1)
	2024	2025	2024	2025
Afrika	19.117	17.193	51	72
Kongo Demokratik Cumhuriyeti (2)	14.176	8.084	27	22
Uganda	1.352	4.972	13	28
Sierra Leone	0	2.648	0	14
Burundi	2.946	988	1	0
Raporlama Dönemi: Son altı hafta, 7 Nisan-18 Mayıs 2025
Afrika	5.618		16
Kongo Demokratik Cumhuriyeti	1.598		0
Uganda	1.171		1
Sierra Leone	2.511		12
Burundi	183		0

Önemli Olaylar

• Afrika'daki on ülke, son altı haftada Ib maymun çiçeği virüsü (MPXV) nedeniyle toplumda mpox bulaştığını bildirmiştir.
• Kongo Demokratik Cumhuriyeti, 2025 yılında Afrika'daki en yüksek doğrulanmış mpox vakası sayısını bildirmekte olup kısmen test ve doğrulama kapasitesindeki azalma nedeniyle önemli bilgiler ve raporlama boşlukları ortaya çıkmaktadır. Ia ve Ib MPXV kladları ülkede dolaşımdadır.
• Son haftalarda Uganda'da doğrulanmış vakalarda düşüş eğilimi bildirilmiştir. Ancak ülke, haftada yaklaşık 200 yeni doğrulanmış vaka bildirerek büyük bir salgın yaşamaktadır.
• Burundi, salgının zirvesinde haftada 200'den fazla doğrulanmış vakadan düşerek haftada 50'den az yeni doğrulanmış vaka gözlemlemeye devam etmektedir.
• Sierra Leone, son altı haftada gözlemlenen doğrulanmış mpox vakası sayısında artış bildirmektedir ve son haftada 600'den fazla yeni doğrulanmış vaka bildirilmiş olup bu da ülkedeki artan bulaşı vurgulamaktadır. Mevcut veriler salgının büyük ölçüde kentsel bağlamlarda genç yetişkinler arasında, Freetown ve çevresinde yoğunlaştığını göstermektedir. Bu artıştan önce, yalnızca IIb klad MPXV tespit edilmiştir, ancak daha yeni örnekler için genomik dizileme analizi yapma çabaları devam etmektedir. Salgın yanıtını güçlendirmek için bir DSÖ misyonu yürütülmektedir.
• Avustralya, Tayland'a seyahatle bağlantılı olan Ib MPXV kladından kaynaklanan ilk mpox vakasını bildirmiştir. Tayland şimdiye kadar yalnızca Ib MPXV kladından kaynaklanan seyahatle ilgili mpox vakaları rapor etmiştir.
• Bu rapor, Afrika Bölgesi ülkelerinde mpox aşılamasına genel bir bakış sunmaktadır. Bu ülkelerde bugüne kadar 720.000'den fazla doz MVA-BN aşısı uygulanmıştır. Tüm dozların %81'i, sınırlı aşı tedarikinin hedefli aşılama stratejileriyle kullanımını optimize etmek için mikro planlamanın devam ettiği Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde uygulanmıştır.

1 Ölümlere ilişkin verilerin rutin gözden geçirme ve uyumlaştırma süreçleri, ölümlerin zaman içinde dağılım şeklini değiştirebilir ve bu da bu raporun önceki baskılarından küçük farklılıklara neden olabilir.

2 Kongo Demokratik Cumhuriyeti için belirtilen ulusal düzeydeki vaka sayıları, mpox için ulusal laboratuvar veri tabanına dayanmaktadır.

Bu baskıda aşağıdaki konular yer almaktadır:

• Bağlamsal açıklama

• Epidemiyolojik güncelleme

• Küresel maymun çiçeği virüsü (MPXV) dağılımı

• Virüs kladına göre mpox salgınlarına genel bakış

• Küresel eğilimler

• Afrika'da laboratuvar onaylı vakalar bildirilmiştir

• Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ne odaklanma (klad Ia ve Ib MPXV)

• Klad I MPXV nedeniyle mpox vakaları bildiren diğer ülkeler

• Avustralya'da klad Ib MPXV nedeniyle ilk mpox vakası bildirilmiştir

• Afrika Bölgesi'nde mpox aşılaması

• Küresel operasyonel güncellemeler

• Acil durum koordinasyonu

• İşbirlikçi gözetim

• Toplum koruması

• Güvenli ve ölçeklenebilir bakım

• Karşı önlemlere erişim ve bunların sunumu

• Mpox kaynakları

• Ek 1. Şubat 2025'in En Son Hızlı Risk Değerlendirmesi

Bağlamsal Açıklama

Bu rapor şu konularda bir güncelleme sunmaktadır:

• 30 Nisan 2025 itibarıyla mpox için küresel epidemiyolojik durum;
• 18 Mayıs 2025 itibarıyla verilerle Afrika'daki mpox için epidemiyolojik durum (DSÖ Afrika Bölgesi'ndeki ülkeler ve DSÖ Doğu Akdeniz Bölgesi'ndeki bazı ülkeler dahil);
• 21 Mayıs 2025 itibarıyla klad I MPXV nedeniyle ithal mpox vakalarına ilişkin güncellemeler;
• 23 Mayıs 2025 itibarıyla operasyonel yanıt güncellemeleri.

En son mpox güncellemeleri ayrıca DSÖ mpox sürveyans raporunda da bulunabilir.

Raporun epidemiyolojik içeriği, 2022 yılında kurulan küresel mpox göstergesine dayalı sürveyanstan alınan bilgilere dayanmaktadır. Bu sürveyans sistemi, Üye Devletler tarafından DSÖ’ye bildirilen veya resmi Üye Devlet kaynakları (web sayfaları, sürveyans panoları ve epidemiyolojik ve durum raporları) aracılığıyla kamuoyuna bildirilen doğrulanmış ve olası mpox vakaları ve ölümleri hakkında veri toplar. Bazı ortamlarda, özellikle Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde, şüpheli vakaların Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR) testine sınırlı erişim göz önüne alındığında, DSÖ ayrıca 14 Ağustos 2024'te uluslararası endişe verici halk sağlığı acil durumu (PHEIC) ilanından bu yana ülkenin şüpheli mpox için ulusal klinik vaka tanımını karşılayan şüpheli (klinik olarak uyumlu) mpox vakalarını da bildirmektedir.

 

Şüpheli vakaların göstergesi dikkatli bir şekilde yorumlanmalıdır, çünkü test edilen şüpheli vakalar, test sonuçlarından bağımsız olarak şüpheli vakaların genel sayısından çıkarılmamaktadır. Daha ayrıntılı bilginin bulunmaması nedeniyle, şu anda bildirilen toplam şüpheli vaka sayısından doğru vakaları çıkarmak mümkün değildir; bu nedenle, doğrulanmış vakalar şüpheli vakaların bir alt kümesini temsil eder. Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ndeki şüpheli mpox vaka tanımına  buradan erişebilirsiniz.

Operasyonel güncellemelerle ilgili bilgiler, DSÖ genel merkezindeki küresel mpox olay yönetimi destek ekibi tarafından sağlanmıştır ve ithal vakalarla ilgili bilgiler, DSÖ'nün Uluslararası Sağlık Tüzüğü (2005) hükümleri uyarınca Üye Devletlerden aldığı bildirimlere dayanmaktadır.

 

Referans amaçlı olarak, Şubat 2025'te gerçekleştirilen en son DSÖ küresel mpox hızlı risk değerlendirmesinin bir özeti Ek 1'de bulunabilir.

Epidemiyolojik güncelleme ³٬⁴

Küresel maymun çiçeği virüsü (MPXV) dağılımı

18 Mayıs 2025 itibarıyla, tespit edilen ülkeye göre bildirilen MPXV kladlarının dağılımı Şekil 1'de gösterilmiştir. Bu bilgiler, açık erişimli veri tabanları, hakemli yayınlar, raporlar ve Virüs Evrimi Teknik Danışma Grubu (TAG-VE) dahil olmak üzere DSÖ'ye doğrudan iletişim dahil olmak üzere farklı kaynaklar aracılığıyla yürütülen ve bildirilen genom dizilemesinden derlenmiştir.

Eylül 2023'teki ilk tespitinden bu yana, Ib MPXV kladı 30 ülkede tespit edilmiştir (Şekil 1). Bu ülkelerden on sekizi yalnızca seyahatle ilgili vakalar, yani Orta veya Doğu Afrika'da Ib MPXV kladında toplum bulaşımı olan ülkelerde maruz kalan veya bu bölgelerden dönen gezginlerin temasları olan kişilerdeki enfeksiyonlar bildirmiştir. On iki ülke bu kladda toplum bulaşımı bildirmiştir ve bunlardan 10 ülke son altı haftadır hala toplum bulaşımı yaşamaktadır.

Şekil 1. DSÖ'ye 1 Ocak 2022 - 18 Mayıs 2025 tarihleri arasında bildirilen MPXV kladlarının ülkelere göre coğrafi dağılımı (5).

Son altı hafta içinde klad Ib MPXV bulaşmasının durumuna bağlı olarak, bir ülke aşağıdaki özelliklere sahip olarak sınıflandırılır:

Son altı hafta içinde bildirilen en az bir vakanın seyahatle veya mpox bulaştığı bilinen bir ülkeden gelen bir yolcuyla temasla epidemiyolojik bir bağlantısı yoksa toplum bulaşması. Bu sınıflandırma, bildirilen toplam vaka sayısına bakılmaksızın geçerlidir.

Son altı hafta içinde, bildirilen tüm vakalar ya: mpox bulaştığı bilinen bir ülkeye seyahat eden, muhtemelen orada maruz kalan ve dönüşte veya varışta teşhis konulan bireyler VEYA kendileri seyahat etmeyen ancak maruziyetin muhtemelen gerçekleştiği etkilenen bir ülkeye seyahat eden biriyle doğrudan teması olan bireyler ise seyahatle bağlantılı vakalar.

Önceki bulaşma sınıflandırmasına bakılmaksızın, son vakadan bu yana altı haftadan uzun bir süre boyunca klad Ib MPXV'ye bağlı yeni bir mpox vakası bildirilmemişse, daha önce bildirilmiş vakalar.  Bulaşma kontrol aşamasındadır 6.

Vakaların toplumdan bulaşmaya mı yoksa seyahatle mi bağlantılı olduğunu belirlemek için yeterli bilgi mevcut değilse, bilinmeyen bulaşma dinamikleri.

(3) Afrika kıtasında DSÖ Afrika Bölgesinde 47 ve Doğu Akdeniz Bölgesinde yedi Üye Devlet bulunmaktadır.

(4) Farklı raporlama tarihleri nedeniyle bu rapor ile DSÖ Afrika Bölge Ofisi, Bölgesel Mpox Bülteni arasında epidemiyolojik verilerde küçük farklılıklar olması beklenmektedir. Bölgesel Mpox Bültenine aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz: Mpox (maymun çiçeği) | DSÖ | Afrika Bölge Ofisi

(5)Gösterilen MPXV kladlarının coğrafi dağılımı, doğrulanmış mpox vakalarının klinik örneklerinden elde edilen sekanslara dayanmaktadır. Atık su ve çevresel örneklerden elde edilen diziler bu analizin dışında tutulmuştur.

Şekil 2, bugüne kadar clade Ib MPXV'ye bağlı mpox vakaları bildiren tüm ülkelerdeki clade Ib MPXV bulaşma durumuna genel bir bakış sunmaktadır.

Klad Ib MPXV'nin ortaya çıktığı Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde 10 ilde vakalar bildirilmiştir: Güney Kivu, Kuzey Kivu, Kinshasa, Kasai, Tshopo, Tanganyika, Haut Katanga, Mai-Ndombe, Lomami ve Kongo-Central. Afrika'da son altı hafta içerisinde Burundi, Kenya, Malavi, Kongo Cumhuriyeti, Ruanda, Güney Sudan, Uganda, Tanzanya ve Zambiya'da da klad Ib MPXV'nin toplumdan bulaştığı rapor edilmiştir.

Afrika dışında, 17 ülke Ib MPXV kladından kaynaklanan mpox vakaları bildirmiştir: Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı (12 vaka), Almanya (10 vaka), Hindistan (10 vaka), Çin (yedi vaka), Belçika (beş vaka), Katar (beş vaka), Tayland (beş vaka), Amerika Birleşik Devletleri (dört vaka), Fransa (üç vaka), Birleşik Arap Emirlikleri (iki vaka), Avustralya, Brezilya, Kanada, Umman, Pakistan, İsveç ve İsviçre (her birinde bir vaka). Son altı haftada Afrika dışında yalnızca seyahatle ilgili vakalar bildirilmiştir. Daha fazla ayrıntı için lütfen Ib MPXV kladından kaynaklanan mpox vakalarını bildiren diğer ülkeler bölümüne bakınız.

Şekil 2. 15 Mayıs 2025 itibarıyla son altı haftadaki ülkelere göre Ib MPXV klad bulaşma durumu.

(6) Daha fazla bilgi için lütfen mpox'un önlenmesi ve kontrolünün geliştirilmesine yönelik stratejik çerçeveye-2024-2027(2024) bakınız, söz konusu dökümana  aşağıdaki adresten erişebilirsiniz: https://www.who.int/publications/i/item/9789240092907

Virüs kladlarına göre mpox salgınlarına genel bakış

Bu bölüm, MPXV alt kladlarına göre mpox salgınlarına genel bir bakış sağlar. Tüm ortamlardaki salgınların kapsamlı bir listesi olması amaçlanmamıştır; bunun yerine, bazı salgınların ve etkilenen popülasyonların temel özelliklerini vurgular. Şu ana kadar farklı MPXV suşlarının doğal bulaşıcılığında belgelenmiş bir fark olmasa da, farklı ortamlarda farklı popülasyonları etkileyerek farklı salgın dinamiklerine yol açmaktadır.

Klad Ia MPXV

Clade Ia MPXV, öncelikle endemik illeri etkilediği Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde bulunur ve 2023'ten bu yana başkent Kinşasa da dahil olmak üzere son yıllarda daha önce etkilenmemiş illerde giderek daha fazla bulunmuştur. Komşu Orta Afrika Cumhuriyeti ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde sporadik vakalar rapor edilmeye devam etmektedir. Kongo Cumhuriyeti ve Orta Afrika Cumhuriyeti vakalar arasında çocukların oranının daha yüksek olduğunu bildirirken, Kongo Cumhuriyeti'nde vakaların çoğu yetişkinlerden oluşmaktadır.

Daha önce, genomik dizileme analizi, klad Ia MPXV'nin tipik olarak zoonotik maruziyet yoluyla insan popülasyonlarında ortaya çıktığını ve sınırlı insandan insana bulaşmaya yol açtığını göstermiştiR. Epidemiyolojik veriler ve filogenetik analizler, endemik bölgelerde klad Ia MPXV'den kaynaklanan birçok mpox salgınının, ikincil insandan insana bulaşma ile zoonotik taşmadan kaynaklandığını hala öne sürmektedir. Ancak, Kinşasa'da, esas olarak cinsel temas yoluyla, 2024'ten itibaren klad Ia MPXV'nin bir soyunun insandan insana sürekli bulaşmasının arttığına dair ortaya çıkan kanıtlar bulunmaktadır. Ülkedeki en az üç başka eyalet (Kongo-Merkez, Kwilu ve Kwango) bu soyu tespit etmiş olup, ülkede yayılmanın devam ettiğini göstermektedir ve yakın zamanda İrlanda'da (bir vaka) ve Çin'de (iki vaka) üç ithal vaka bulunmuştur. Klad Ia MPXV'nin sürekli insandan insana bulaşması Orta Afrika Cumhuriyeti'nde veya Kongo Cumhuriyeti'nde henüz belgelenmemiştir.

Klad Ib MPXV

Clade Ib MPXV şu anda ağırlıklı olarak Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve komşu ülkelerinde yayılmaktadır. Rapor edildiği diğer ülkelerde vakalar öncelikle uluslararası seyahatlerle ilişkilendirimektedir (Şekil 2). Bugüne kadar, clade Ib MPXV'ye bağlı hiçbir mpox insan vakasının hayvan maruziyetinden kaynaklandığı doğrulanmamıştır. Genomik dizileme verileri, bugüne kadar tespit edilen tüm vakaların, 2023'te Güney Kivu'da ilk kez tespit edilen suşa genomik olarak bağlı olduğunu gösteriyor. Bu nedenle mevcut kanıtlar, bu virüs alt kladı için yalnızca insandan insana temas yoluyla bulaşma olduğunu gösteriyor.

İthal mpox, kuluçka döneminde veya erken semptomlarla seyahat eden ve bildirim yapan ülkeye vardıklarında teşhis edilen yetişkinler arasında doğrulanmıştır. Bu kişiler, seyahatleri sırasında sıklıkla mpox'a sahip olduğu bilinen veya şüphelenilen kişilerle cinsel temas bildirdiler.

(7) Bu genel bakışta açıklanan MPXV kladlarının coğrafi dağılımı, doğrulanmış mpox vakalarının klinik örneklerinden alınan dizilere dayanmaktadır. Atık su ve çevresel örneklerden alınan diziler bu genel bakıştan hariç tutulmuştur.

Genellikle bağlantılı cinsel ağlar arasındaki cinsel temas yoluyla yeni ortamlara getirilen clade Ib MPXV tanıtımları, haneler içinde yayılma dahil olmak üzere daha geniş salgınlara ve evrimleşen bulaşma modellerine yol açabilir. Bu durum, vakaların yaş ve cinsiyet dağılımında kademeli bir değişime yol açmış, vakaların giderek daha fazla oranda çocuklarda görülmesine ve en yüksek insidansın küçük çocuklar ve genç yetişkinler arasında gözlendiği bimodal bir dağılıma neden olmuştur.

Klad IIa MPXV

IIa klad MPXV'nin insan popülasyonlarında salgınları endişe verici bir gelişmedir, çünkü bu klad esas olarak hayvanlarda tespit edilmiştir, bunlara Amerika Birleşik Devletleri'nde ithal edilen küçük memelilerle bağlantılı 2003 salgını ve Fildişi Sahili'ndeki Tayland milli parkında maymunlar arasında daha yakın zamanda gerçekleşen salgın dahildir. 2024'ten bu yana, Fildişi Sahili, Gana, Gine ve Liberya gibi ülkeler, başkentleri de dahil olmak üzere farklı yerlerde IIa klad MPXV'den kaynaklanan mpox'un insan vakalarını bildirmiştir.

Bu ülkelerde, yetişkinlerde ve çocuklarda, birçoğunun bilinen bir epidemiyolojik bağlantısı olmayan, klad IIa MPXV ile bağlantılı mpox bildirilmiştir. Sınırlı epidemiyolojik araştırma, bu salgınlardaki bulaşma biçimlerinin anlaşılmasını kısıtlamıştır. İnsanlarda klad IIa MPXV enfeksiyonu, bilimsel literatürde en az tanımlanan enfeksiyon olmaya devam etmektedir. Bununla birlikte, genomik dizileme analizinden elde edilen ön bulgular ve etkilenen ülkelerdeki farklı coğrafi bölgelerdeki vaka sayısındaki sürekli artış, çoğunlukla yetişkinler arasında, tekrarlayan zoonotik taşma olaylarının ve ardından sınırlı ikincil insandan insana bulaşmanın meydana geldiğini göstermektedir. Bu suş için cinsel temas yoluyla bulaşma belgelenmemiş olsa da, diğer MPXV suşlarında olduğu gibi, her türlü yakın temasın yayılmasına katkıda bulunması muhtemeldir.

Klad IIa ve klad IIb MPXV'nin eş dolaşımı ilk olarak 2024 yılında Fildişi Sahili, Gana ve Liberya'da bildirilmiştir.

Klad IIb MPXV

Afrika'nın diğer bölgelerinde ve diğer kıtalarda görülen mpox salgınlarının çoğu, 2022'de başlayan birden fazla ülkede görülen salgının devamı olan IIb MPXV kladından kaynaklanmaktadır. Çoğu bölgede IIb kladı B.1 soyunun dolaşımı bildirilirken, A.1 soyu Nijerya'da ve DSÖ Doğu Akdeniz Bölgesi'ndeki bazı ülkelerde dolaşmaya devam etmektedir. Düşük seviyelerde bulaşmanın bildirildiği Afrika dışındaki en çok etkilenen nüfus, öncelikle cinsel temas yoluyla maruz kalan erkeklerle seks yapan erkekler olmaya devam etmektedir. Kadınlar ve çocuklar gibi başkalarının da etkilendiği durumlarda, bu durum sürekli bulaşmaya yol açmamıştır. Batı Afrika'da vakalar farklı yaş gruplarında bildirilmekte ve erkekler ile kadınları içermekte olup, tam olarak anlaşılmayan potansiyel olarak farklı bulaşma dinamiklerini vurgulamaktadır.

2022'de başlayan ve IIb klad MPXV tarafından yönlendirilen çok sayıda ülkeyi etkileyen mpox salgını, cinsel temasın MPXV'nin toplum içinde uzun süreler boyunca bulaşmasını sağlayabileceğini göstermiştir. Benzer şekilde, Ia ve Ib alt kladlarının da cinsel temas yoluyla yayıldığı ve bulaşmalarının farklı ortamlarda sürdürüldüğü gösterilmiştir. Tüm kladlar için cinsel olmayan doğrudan fiziksel temas yoluyla bulaşmanın bulaşabilirliği ve sürdürülebilirliği hakkında anlaşılması gereken çok şey vardır. İnsandan insana bulaşmanın devam ettiği ortamlarda, muhtemelen cinsel, ev içi ve toplum temasının bir kombinasyonu tarafından yönlendirilmektedir.

Küresel eğilimler

Bu bölüm, Nisan 2025 sonu itibarıyla mpox küresel sürveyans sisteminden alınan en son eksiksiz bilgilere dayalı olarak küresel epidemiyolojik durumun aylık bir güncellemesidir. Küresel eğilimler hakkında daha fazla ayrıntı, çevrimiçi DSÖ panosunda bulunabilir.

1 Ocak 2022'den 30 Nisan 2025'e kadar, 328 ölüm de dahil olmak üzere toplam 142.151 doğrulanmış mpox vakası, altı DSÖ Bölgesi'nin hepsinde 133 ülke/bölge/alandan (bundan sonra 'ülkeler') DSÖ’ye bildirilmiştir (Tablo 1). Bu dönemde doğrulanmış vakalar arasındaki küresel CFR %0,2'dir.

Nisan 2025'te toplam 3915 yeni doğrulanmış vaka bildirilmiştir; bu, bir önceki aya göre %12,5'lik bir düşüş anlamına gelmektedir. Nisan 2025'teki vakaların çoğu Afrika Bölgesi'nden (%88,7) bildirilmiştir, bunu Avrupa Bölgesi (%7,5) ve Amerika Bölgesi (%2,3) izlemiştir. Güneydoğu Asya Bölgesi ve Avrupa Bölgesi, Mart 2025'e kıyasla Nisan 2025'te vakalarda sırasıyla %83 ve %1,7 artışla aylık bir artış bildirmiştir. Öte yandan, Amerika Bölgesi, Doğu Akdeniz Bölgesi, Batı Pasifik Bölgesi ve Afrika Bölgesi, Nisan 2025'te vakalarda sırasıyla %72, %57, %48 ve %7,7 oranında düşüş bildirmiştir.

Tablo 1. 1 Ocak 2022'den 30 Nisan 2025'e kadar DSÖ Bölgesine göre DSÖ’ye bildirilen kümülatif doğrulanmış mpox vakaları ve ölümlerinin sayısı (8)

Şekil 3, son 12 ayda (1 Mayıs 2024 - 30 Nisan 2025) DSÖ Afrika Bölgesi'nde aylık olarak bildirilen doğrulanmış mpox vakası sayısının son altı ayda istikrarlı bir şekilde sabitlendiğini göstermektedir. Doğu Akdeniz ve Güneydoğu Asya Bölgeleri en düşük vaka sayısını bildirirken, ilki 2025'in başlarında, esas olarak Körfez ülkeleri tarafından yönlendirilen bir artış eğilimi gözlemlemiştir. Avrupa Bölgesi'nde, eğilim son aylarda nispeten istikrarlı olmuştur ve son iki ayda bildirilen vaka sayısında bir artış olmuştur.

Amerika Bölgesi ve Batı Pasifik'te, 2024'ün başlarında artan eğilimleri, son aylarda vakalarda bir düşüş izlemiştir. Tüm bölgelerdeki eğilimler gözetim ve raporlama önyargılarına eğilimli olabilir.

Son 12 ayda, ayda yaklaşık 3.253 doğrulanmış mpox vakası küresel ortalama olarak bildirilmiştir. Bunların çoğu Afrika Bölgesi'nden (28.973 doğrulanmış vaka) bildirildi, ardından Amerika Bölgesi (4.891 doğrulanmış vaka) ve Batı Pasifik (2.355 doğrulanmış vaka) gelmiştir. Afrika dışında, İspanya Nisan 2025'te en yüksek doğrulanmış vaka sayısını bildirmiştir (93 doğrulanmış vaka).

(8) Aylık olarak bildirilen veriler gecikmelere ve eksikliğe maruz kalabilir ve bu nedenle daha fazla veri mevcut oldukça zaman içinde geriye dönük  düzeltmelere tabidir.

Şekil 3. 1 Mayıs 2024 - 30 Nisan 2025 tarihleri ​​arasında DSÖ'ye bildirilen doğrulanmış mpox vakalarının aylık toplam sayısının salgın eğrileri.*

*Her bölgedeki eğilimin daha iyi görülebilmesi için bölgesel salgın eğrilerinde farklı Y ekseni ölçeklerinin kullanıldığını lütfen unutmayınız.

Afrika'da bildirilmiş olan laboratuvarca doğrulanmış vakalar

 Afrika'da, 30 Aralık 2024'ten 18 Mayıs 2025'e kadar, 19 ülke tarafından 72 ölüm (CFR-%0,4) dahil olmak üzere 17.193 doğrulanmış mpox vakası bildirilmiştir. En çok etkilenen ülke Kongo Demokratik Cumhuriyeti (22 ölüm dahil 8084 teyit edilmiş vaka) (9) olmaya devam ederken, onu Uganda (28 ölüm dahil 4972 teyit edilmiş vaka)(10), Sierra Leone (2.648 teyit edilmiş vaka ve 14 ölüm) ve Burundi (988 teyit edilmiş vaka, ölüm yok) takip etmektedir (Şekil 4).

Son haftalarda bildirilen teyit edilmiş vakalara göre Sierra Leone, Kongo Demokratik Cumhuriyeti (11) ve Uganda büyük mpox salgınları yaşamaya devam etmektedir; Sierra Leone son altı hafta içinde en fazla teyit edilmiş vaka bildiren ülke olurken (2.511 teyit edilmiş vaka), onu Kongo Demokratik Cumhuriyeti (1.598 teyit edilmiş vaka) ve Uganda (1.171 teyit edilmiş vaka) takip etmiştir. Öte yandan, 2024'ün ilk yarısı ve 2025'in başlarında büyük bir mpox salgını yaşayan Burundi, Şubat 2025'ten bu yana haftada 50'den az vaka bildirmektedir ve salgının zirvesinde haftada 200 vaka bildirmiştir.

Bu, Sierra Leone'nin son altı hafta içinde ilk kez en yüksek sayıda teyit edilmiş vaka bildirdiğine işaret etmektedir. Bu raporun son baskısında bildirilen ülkedeki teyit edilmiş vakalardaki ani artış altıncı haftasında da devam etmiş ve sadece geçen hafta 600'den fazla yeni teyit edilmiş vaka bildirilmiştir. Bu dalgalanmadan önce sadece klad IIb MPXV tespit edilmiştir, ancak daha yeni numuneler için genomik dizileme analizi gerçekleştirme çabaları devam etmektedir. Mevcut veriler, salgının büyük ölçüde Freetown ve çevresinde yoğunlaşan kentsel bağlamlarda genç yetişkinler arasında meydana geldiğini göstermektedir.

Şekil 4. Afrika'da son 12 ayda ülkelere göre teyit edilmiş mpox vakaları, 11 Mayıs 2024-18 Mayıs 2025.

(9) Kongo Demokratik Cumhuriyeti için burada belirtilen ulusal düzeydeki vaka sayıları, mpox için ulusal laboratuvar veri tabanına dayanmaktadır.

(10) Ölüm verilerine ilişkin rutin gözden geçirme ve uyumlaştırma süreçleri, ölümlerin zaman içinde dağılım şeklini değiştirebilir, bu da bu raporun önceki baskılarından küçük farklılıklara neden olabilir.

(11) Ocak 2025'in sonundan bu yana ülkedeki test ve doğrulama kapasitesindeki azalma göz önünde bulundurulduğunda bu veriler dikkatle yorumlanmalıdır. Bu konu bir sonraki bölümde daha ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ne odaklanın (klad Ia & Ib MPXV)

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ndeki Mpox salgınları hem klad Ia hem de Ib MPXV suşları tarafından yönlendirilmeye devam etmektedir (Şekil 4). Sıralanan numunelerin çoğu 1 Ekim 2023 ile 21 Nisan 202512 tarihleri arasında Kinşasa ve Güney Kivu illerinden alınmıştır. Ülkedeki tüm iller bu dönemde doğrulanmış mpox vakaları bildirmiş olsa da, üç ilden gelen numuneler için sekanslama yapılmamıştır: Haut-Lomami, Ituri ve Kasai Oriental. Şimdiye kadar, klad Ib MPXV 10 ilde tespit edilmiştir ve bunların beşinde klad Ia MPXV ile birlikte dolaşmaktadır (Şekil 5). Kinshasa salgınından elde edilen dizileme verileri, yüksek APOBEC3 kaynaklı mutasyon oranlarıyla klad Ia MPXV'nin insandan insana bulaşmasının giderek arttığını ortaya koymuştur. Ancak, klad Ia MPXV'nin dolaşımda olduğu diğer illerde şu ana kadar böyle bir bulguya rastlanmamıştır.

Dizileme için mevcut strateji, Kinşasa'ya ulaşan PCR-pozitif örneklere öncelik verilen bir kolayda örnekleme yaklaşımı izlemektedir. Bu, Kinşasa'daki ve daha iyi numune taşıma sistemlerine sahip illerdeki durumun iyi bir şekilde görülebilmesini sağlar, ancak virüs suşlarının illere göre gözlemlenen dağılımını saptırabilir.

Şekil 5. Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde klad Ia ve Ib MPXV'nin illere göre coğrafi dağılımı,1 Ekim 2023'ten 21 Nisan 2025'e kadar (13)

(12) Bu, alt ulusal genomik dizileme verilerinin mevcut olduğu en son tam epidemiyolojik haftadır.

(13) Bu, alt ulusal genomik dizileme verilerinin mevcut olduğu en son tam epidemiyolojik haftadır.

Bildirilen şüpheli mpox vakalarının salgın eğiliminin analizi (solda, Şekil 6), 2024'ün ikinci yarısında kayda değer bir artış eğilimi olduğunu ve o zamandan bu yana haftada bildirilen şüpheli vaka sayısının haftada 2000 - 3000 vaka arasında değişen yüksek bir seviyede kaldığını göstermektedir. Bildirilen teyit edilmiş vakalardaki eğilimler (sağda, Şekil 6), 2024'te yükselen bir trendin ardından 2025'in başından bu yana bir düşüşe işaret etmektedir. Ülkedeki test ve teyit işlemlerine erişimden büyük ölçüde etkilendiği için (üstte, Şekil 7) bu sonuncusunun dikkatle yorumlanması gerekmektedir.

Şekil 6. Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde bildirilen şüpheli (solda) ve doğrulanmış (sağda) mpox vakalarının salgın eğrileri, 1 Ocak 2024 - 11 Mayıs 2025 (14)

Şekil 7'de örnekleme oranı, klinik numunelerin alındığı vaka sayısının (ulusal laboratuvar sıralama listesinde kaydedildiği gibi) sendromik sürveyans sistemi aracılığıyla bildirilen şüpheli vaka sayısına bölünmesiyle hesaplanmaktadır. Bu metrik iki farklı kaynaktan gelen verileri birleştirir ve yalnızca test faaliyetini tahmin etmek için kullanılır. İki veri tabanı arasındaki olası tarih uyumsuzlukları ve diğer tutarsızlıklar nedeniyle, bu tahminler haftadan haftaya değişebilir ve dikkatle yorumlanmalıdır. Test pozitifliği, her bir coğrafi bölge için yapılan toplam test sayısı içinde pozitif PCR sonuçlarının oranı olarak hesaplanmıştır. Teyit edilmiş vaka sayısı 2025 yılı boyunca genel olarak düşüş eğiliminde olsa da (sağda, Şekil 6), test pozitifliği aynı dönemde yaklaşık %50 oranında sabit kalmıştır (altta, Şekil 7). Bu durum, son haftalarda bildirilen teyit edilmiş vakalarda gözlenen düşüş eğiliminin, test pozitifliğinde düşüşe neden olacak mpox insidansındaki gerçek bir düşüşten ziyade, teste erişimin azalmasının bir sonucu olabileceğini düşündürmektedir (vakalarda gerçek bir düşüş olması durumunda, şüpheli vakaların daha yüksek bir oranının negatif bir testin ardından atılması beklenir). Bu nedenle, teyit edilmiş vakalarda zaman içindeki eğilimlerin yorumlanmasında, şüpheli vakalardaki eğilimler, test edilen şüpheli vakaların oranı ve zaman içindeki test pozitifliği dikkate alınmalıdır.

(149 Bu, alt ulusal verilerin mevcut olduğu en son tam epidemiyolojik haftadır.

Şekil 7. Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde numune alınan şüpheli vakaların oranı (üstte) ve laboratuvar testine tabi tutulanlar arasında teyit edilen vakaların oranı (altta), haftaya göre, 1 Ocak 2024 - 11 Mayıs 2025 (15, 16)

Ayrıca, ulusal eğilimler, alt ulusal düzeyde değişen salgın dinamikleri ışığında yorumlanmalıdır. Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde en çok etkilenen 16 ilde bildirilen şüpheli mpox vakalarının salgın eğiliminin analizi, bu illerin farklı salgın boyutlarına sahip olduğunu, ancak çoğu için son haftalarda bildirilen vaka sayısının nispeten istikrarlı olduğunu göstermektedir (Şekil 8).

Yalnızca klon Ib MPXV bildiren iller arasında Güney Kivu, ülkedeki şüpheli vakaların çoğunu oluşturmaya devam etmekte ve halen tipik olarak haftada yaklaşık 400 şüpheli vaka bildirmektedir. Rapor edilen haftalık şüpheli vaka sayısı Güney Kivu'da Ekim 2024 ortasından bu yana düşmeye devam etmiştir, ancak Şubat 2025'ten sonra rapor edilen vakalardaki düşüş, bu süre zarfında eyalette çatışmaların tırmanmasının sürveyans ve müdahale faaliyetleri üzerindeki etkisi göz önünde bulundurularak ihtiyatla yorumlanmalıdır. Kuzey Kivu ile ilgili olarak, 2025'in ilk haftalarında ilde rapor edilen vakalarda gözlenen ani artış, ilin raporlama uygulamalarındaki bir değişikliğe bağlanmıştır. 2024'te genel şüpheli vaka sayımının yalnızca test edilmemiş şüpheli vakaları içerdiği durumun aksine, artık hem test edilmiş hem de test edilmemiş şüpheli vakalar genel şüpheli vaka sayımına dahil edilmiştir. Bu durum, Kuzey Kivu'daki sendromik sürveyansı diğer illerdekiyle daha karşılaştırılabilir hale getirmektedir.

Sadece klon Ia MPXV'nin tespit edildiği iller arasında Sankuru, son haftalarda artan sayıda vaka bildirmektedir. Sankuru'da, şüpheli vakalardaki son artış, yoğunlaştırılmış sürveyans ve aktif vaka arama faaliyetleri bağlamında meydana gelmiş olup, bu faaliyetlerden önce vakaların muhtemelen eksik tespit edildiğini düşündürmektedir. Ülkede tarihsel olarak mpox'tan en çok etkilenen Equateur eyaletinde, Ocak 2024'teki önemli bir salgından bu yana eğilim zaman içinde yavaşça azalmaktadır ve son haftalarda haftada 100'den az şüpheli vaka bildirilmiştir.

(15) Test pozitifliği tahminleri yalnızca ulusal laboratuvar sıra listesi verilerine dayanmaktadır. Daha geniş güven aralıkları daha küçük örneklem büyüklüklerini veya daha değişken pozitifliği göstermektedir.

(16) Bu, alt ulusal verilerin mevcut olduğu en son tam epidemiyolojik haftadır.

Kinshasa vilayeti de dahil olmak üzere, klad Ia ve klad Ib MPXV'nin tespit edildiği vilayetler arasında, her hafta bildirilen şüpheli vaka sayısı son haftalarda nispeten sabit kalmıştır.

Ülkedeki epidemiyolojik durum endişe verici olmaya devam etmektedir, zira virüsün dolaşımı ülke çapında devam etmekte ve birkaç yerel bulaşmada bir parlama görülmektedir.

Şekil 8. Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin en çok etkilenen illerinde rapor edilen şüpheli mpox vakalarının salgın eğrisi, 1 Ocak 2024-11 Mayıs 2025 (17)

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde son altı hafta içinde bildirilen şüpheli mpox vakalarının iller arası coğrafi dağılımı incelendiğinde (Şekil 9), vakaların geniş bir dağılım gösterdiği ve farklı sağlık bölgeleri arasında farklılıklar olduğu görülmektedir. Mpoksun tarihsel olarak endemik olduğu ülkenin kuzeybatısındaki iller yüksek sayıda şüpheli vaka bildirmeye devam etmektedir ve virüs doğu ve güneydoğu illerinde de geniş alanları etkilemektedir.

(17) Bu, alt ulusal verilerin mevcut olduğu en son tam epidemiyolojik haftadır.

Şekil 9. Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde son altı hafta içinde görülen şüpheli mpox vakalarının sağlık bölgelerine göre coğrafi dağılımı, 31 Mart - 11 Mayıs 2025 (18)

(18) Bu, alt ulusal verilerin mevcut olduğu en son tam epidemiyolojik haftadır.

Aktif klad Ib MPXV bulaşmasını rapor eden diğer ülkeler

Raporun bu bölümü, son altı hafta içinde klad Ib MPXV'nin toplumda bulaştığını veya klad Ib MPXV'ye bağlı seyahatle ilişkili mpox vakaları bildiren ve bu nedenle aktif klad Ib MPXV bulaşması olduğu düşünülen ülkeleri içermektedir (Tablo 1). Klad Ib MPXV'ye bağlı mpox vakası bildiren toplam 29 ülkeden geriye kalan 13 ülke dahil edilmemiştir ve sürveyansın yeterli olduğu kabul edilirse salgınlarının kontrol aşamasında olduğu düşünülebilir.

Tablo . DSÖ'ye bildirilen doğrulanmış vakalara göre, 21 Mayıs 2025 itibariyle aktif klad Ib MPXV salgınları bildiren ülkeler

Ülke	Ocak 2024 itibariyle vakalar	Son 6 haftada görülen vakalar	Bulaş durumu	Ek notlar
Kongo Demokratik Cumhuriyeti	22.260	1.598	Toplum içinde bulaşma	-
Uganda	6.324	1.171	Toplum içinde bulaşma	-
Burundi	3.934	183	Toplum içinde bulaşma	-
Ruanda	119	5	Toplum içinde bulaşma	-
Kenya	113	43	Toplum içinde bulaşma	-
Zambiya	76	40	Toplum içinde bulaşma	-
Kongo	60	3	Toplum içinde bulaşma	-
Tanzanya	43	9	Toplum içinde bulaşma	-
Güney Sudan	14	6	Toplum içinde bulaşma	-
Malavi	10	10	Toplum içinde bulaşma	-
Birleşik Krallık	12	1	Seyahatle bağlantılı vakalar	-
Almanya	10	2	Seyahatle bağlantılı vakalar	-
Tayland	5	1	Seyahatle bağlantılı vakalar	-
Fransa	3	1	Seyahatle bağlantılı vakalar	-
Birleşik Arap Emirlikleri	2	1	Seyahatle bağlantılı vakalar	-
İsviçre	1	1	Seyahatle bağlantılı vakalar	-
Avustralya	1	1	Seyahatle bağlantılı vakalar	-

 

Not:

• İmporte vakalar 18 Mayıs 2025 tarihi itibariyle güncellenirken, toplumdan bulaş olarak sınıflandırılan ülkeler için vaka sayıları 21 Mayıs 2025 tarihi itibariyle güncellenmiştir.
• Seyahatle bağlantılı vakalar olarak sınıflandırılan ülkeler için yalnızca Ib klad MPXV'ye bağlı mpox vakaları dahil edilmiştir. Bu ülkelerdeki klad ve alt klad sınıflandırması belirlenmemiş veya beklemede olan vakalar dahil edilmemiştir.
• Seyahatle bağlantılı vakaların görüldüğü ülkeler, bir ila iki kuşak ileriye doğru bulaşmanın rapor edildiği ve indeks vakalarla ilişkilendirildiği örnekleri de içermektedir.
• Kongo Cumhuriyeti ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde bildirilen vakaların klad Ia ve klad Ib MPXV'nin bir karışımı olduğu bilinmektedir.

 

 

Hindistan'da Klad Ib MPXV'ye bağlı bildirilen ilk mpox vakaları

15 Mayıs 2025 tarihinde Avustralya, ülkede tespit edilen klad Ib MPXV'ye bağlı ilk doğrulanmış mpox vakasını DSÖ'ye bildirmiştir. Vaka, yakın zamanda Tayland'a seyahat öyküsü olan ve muhtemelen enfeksiyona yol açan yüksek riskli cinsel maruziyet yaşadığını bildiren yetişkin bir erkektir.

Avustralya'ya döndükten sonra mpox ile uyumlu semptomlar geliştirmiş ve tıbbi yardım istemiştir. Alınan laboratuvar numunelerinin test edilmesi MPXV enfeksiyonunu doğrulamış ve genomik dizileme analizi klad Ib MPXV'yi ortaya çıkarmıştır.

Doğrulama üzerine, yerel halk sağlığı yetkilileri hastaya evde izole olmasını tavsiye etmiş ve düzenli takip ve izlemeyi sürdürmüştür. Bunu takip eden vaka incelemesinde Avustralya'da yakın temaslı tespit edilmemiştir.

Hızla başlatılan sürveyans ve müdahale önlemleri ve vaka incelemelerinin bulguları göz önüne alındığında, bu vakayla ilgili olarak daha fazla yerel ve uluslararası yayılmanın olası olmadığı düşünülmektedir.

Bununla birlikte, Tayland'da şimdiye kadar bildirilen beş teyit edilmiş vakanın tümü seyahatle ilişkili olduğundan, bu durum Tayland'daki yüksek riskli cinsel ağlarda potansiyel tespit edilmemiş klad Ib MPXV bulaşmasına işaret etmektedir. Avustralya halk sağlığı yetkilileri Tayland'ı bilgilendirmiştir. Avustralya halk sağlığı yetkilileri Tayland halk sağlığı yetkililerini bilgilendirmiş olup enfeksiyonun kaynağını tespit etmek üzere Tayland'da incelemeler devam etmektedir.

Afrika Bölgesinde Mpox aşılaması

20 Mayıs 2025 itibariyle, mevcut salgın müdahalesi sırasında yedi Afrika ülkesinde MVA-BN aşısı kullanılarak mpox aşılaması başlatılmıştır. Bu dozların %81'inin en fazla vakanın görüldüğü ülke olan Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde uygulanmış olması dikkat çekicidir.

Afrika'daki mevcut salgınların arz kısıtlı bağlamı göz önüne alındığında, DSÖ, MVA-BN aşısının tek doz veya intradermal fraksiyonel dozunun endikasyon dışı kullanımını önermektedir. DSÖ Bağışıklama Stratejik Uzmanlar Danışma Grubu (SAGE), Mart 2025'teki toplantısında, salgın yanıt durumlarında aşı kıtlığı zamanlarında aşı dozlarının idareli kullanılması stratejilerinin önemini yeniden vurgulamıştır. Bu yaklaşım, mpox için yakın zamanda güncellenen Stratejik Hazırlık ve Yanıt Planına (SPRP) da yansıtılmıştır.

Aşağıda mpox aşılamasına başlayan ülkeler, bugüne kadar uygulanan doz sayısı ve hedef popülasyonların bir özeti yer almaktadır:

• Demokratik Kongo Cumhuriyeti: Aşılama 5 Ekim 2024 tarihinde başlamış ve bugüne kadar 586 199 doz uygulanmıştır. Aşama 1 sırasında (Ekim 2024 - 21 Şubat 2025), sağlık ve ön saflarda çalışanları, mpox vakalarının temaslılarını ve seks işçileri, erkeklerle seks yapan erkekler, avcılar ve eko-koruyucular/yaban hayatı koruyucuları dahil olmak üzere kilit popülasyonları hedef alan 18 yaş ve üstü bireylere iki dozluk bir rejim uygulanmıştır. 2. aşamada (22 Şubat 2025'ten itibaren), ülke 1 yaş ve üzeri bireyler için tek doz stratejisine geçmiştir; bu strateji Kinşasa'daki 35 sağlık bölgesinin beşinde en çok etkilenen 15 sağlık bölgesinde (422'sinde) uygulanırken, vakaların temaslıları da bu bölgelerin dışında aşılanmıştır. Halihazırda ülkedeki aşıların sınırlı bulunabilirliği göz önüne alındığında, mpox aşılama stratejisi bağlama daha da uyarlanmakta ve birkaç ilde mikro planlama devam etmektedir. Nisan 2025'te Kongo Ulusal Farmakovijilans Merkezi (CNPV), ülkeye uyarlanmış bir DSÖ kohort olay izleme protokolü kullanarak MVA-BN aşı güvenliği izleme çalışmalarını yürütecek olan kayıt görevlilerinin eğitimini gerçekleştirmiştir.
• Uganda: 2 Şubat 2025'ten bu yana toplam 72 060 aşı dozu uygulanmıştır. Tek doz MVA-BN ile aşılama, aşağıdaki gruplardan 12 yaş ve üzeri bireylere odaklanmıştır: kilit popülasyonlar (seks işçileri, erkeklerle seks yapan erkekler, uyuşturucu enjekte eden kişiler, biseksüel, transseksüel, queer bireyler), uzun yol şoförleri, balıkçılar, sağlık çalışanları ve vakaların temaslıları.
• Ruanda: 17 Eylül 2024'ten bu yana 12.518 doz uygulanmıştır. Hedef popülasyonlar arasında sağlık çalışanları, vakaların temaslıları ve diğer yüksek riskli gruplar arasında 18 yaş ve üstü bireyler yer almıştır.
• Nijerya: 25 Kasım 2024'ten bu yana altı eyalette 7959 doz (4.329 birinci doz ve 3.630 ikinci doz) uygulanmıştır. Aşılama, sağlık çalışanları, vakaların temaslıları ve bağışıklık sistemi baskılanmış bireyler gibi ciddi hastalık riski taşıyan gruplar da dahil olmak üzere 18 yaş ve üstü bireyleri hedeflemektedir. Halihazırda, faaliyetlere devam etmek için fon bulunması beklendiğinden aşılama askıya alınmıştır.
• Sierra Leone: 27 Mart 2025'ten bu yana tek doz stratejisi kullanılarak 39.655 doz uygulanmıştır. Hedef gruplar arasında sağlık ve ön saflarda çalışanlar, seks işçileri, vakaların temaslıları ve diğer yüksek riskli popülasyonlar (HIV ile yaşayan insanlar gibi) arasında 12 yaş ve üstü bireyler yer almaktadır.
• Liberya: 16 Nisan 2025'ten bu yana 2.155 doz uygulanmıştır. Hedef gruplar arasında sağlık çalışanları, vakaların temaslıları ve diğer yüksek riskli kilit popülasyonlar dahil olmak üzere 18 yaş ve üstü bireyler yer almaktadır.
• Orta Afrika Cumhuriyeti: 18 Ocak 2025'ten bu yana, öncelikle teyit edilmiş vakaların temaslılarına olmak üzere 100 doz uygulanmıştır. Son haftalarda herhangi bir vaka bildirilmediği için aşılama faaliyetlerine ara verilmiştir. Afrika Bölgesindeki diğer ülkelerin önümüzdeki haftalarda mpox aşılamasına başlaması beklenmektedir.

Küresel operasyonel güncellemeler

DSÖ sağlık acil durum önleme, hazırlık, yanıt ve dayanıklılık (HEPR) çerçevesi, hem mpox'un önlenmesi ve kontrolünün artırılmasına yönelik Stratejik Çerçeve'nin (2024-2027) hem de mpox Uluslararası Endişe Verici Halk Sağlığı Acil Durumu'na (PHEIC) yönelik mevcut acil yanıtın temelini oluşturmaktadır.

HEPR çerçevesiyle uyumlu olarak, mpox için DSÖ Küresel Stratejik Hazırlık ve Yanıt Planı (SPRP), beş temel bileşeni güçlendirmeye odaklanmaktadır: 5C’ler:

1. Acil durum koordinasyonu: Zamanında kriz müdahalesi için etkili koordinasyon.

2. İşbirlikçi sürveyans: Erken tehdit tespiti için gerçek zamanlı veri entegrasyonu.

3. Toplulukların koruması: Önleme ve dayanıklılık oluşturma önlemlerine toplulukları dahil etme.

4. Güvenli ve ölçeklenebilir bakım: Sağlık sistemlerini ölçeklenebilir kapasiteyle temel bakımı sağlayacak şekilde donatma.

5. Karşı önlemlere erişim ve bunların sunumu: Tıbbi karşı önlemlerin eşit şekilde dağıtılmasını sağlama.

Bu bölüm, 8 Mayıs 2025 itibarıyla DSÖ küresel mpox yanıtına ilişkin güncellemeleri sağlamaktadır.

1.Acil durum koordinasyonu

• Afrika'da mpox yanıtı için DSÖ ve Afrika CDC koordinasyonu, Kıta Olay Yönetimi Destek Ekibi aracılığıyla devam etmektedir.
• Uluslararası Sağlık Tüzüğü (2005) Acil Durum Komitesi'nin 5 Haziran 2025'te yapılması planlanan mpox artışına ilişkin dördüncü toplantısı için hazırlıklar devam etmektedir.
• DSÖ'nün sağlık acil durumlarındaki çalışmaları ve UST'nin uygulanmasına ilişkin bir rapor (Genel Direktörün mpox ile ilgili daimi tavsiyeleri de dahil olmak üzere) 19-29 Mayıs 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilmesi planlanan Yetmiş sekizinci Dünya Sağlık Asamblesi'nde görüşülecektir.

2. İşbirlikçi sürveyansı

• Afrika'daki mpox epidemiyolojik verilerine ilişkin güncellemeler haftalık olarak, küresel epidemiyolojik verilere ilişkin güncellemeler ise aylık olarak devam etmektedir ve her ikisine de çevrimiçi DSÖ gösterge tablosundan erişilebilir.
• Afrika kıtası Olay Yönetimi Destek Ekibinin laboratuvar müdahale ayağı ve aylık teşhis konsorsiyumu toplantıları aracılığıyla ülkeleri destekleyen tüm ortaklar ve DSÖ'nün üç seviyesi arasında laboratuvar teşhisi için koordinasyon devam etmektedir.
• Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde DSÖ'nün desteğiyle mpox için altı antijen hızlı tanı testinin (RDT) saha değerlendirmesi devam etmektedir. Katılımcı alımı tamamlandıktan sonra RDT'lerin test edilmesine başlanacaktır.
• Seçilen PCR kitlerinin performans değerlendirmesinin, tespit sınırlarını belirlemek ve şu anda dünyanın farklı bölgelerinde dolaşan tüm kladları tanımlama yeteneğini değerlendirmek için Mayıs 2025'te Robert Koch Enstitüsü'nde (Berlin), DSÖ Yeni Ortaya Çıkan Enfeksiyonlar ve Biyolojik Tehditler İşbirliği Merkezi'nde başlaması planlanmaktadır.

3. Toplulukların korunması

• Risk iletişimi ve toplum katılımı, infodemi yönetimi, toplum temelli enfeksiyon önleme ve kontrolü dahil olmak üzere birçok teknik alanda devam eden koordinasyon. Toplum hizmeti sunumu, halk sağlığı ve sosyal önlemler, sınır sağlığı ve kitlesel toplantılar, hayvan insan arayüzü ve sosyal ve ekonomik koruma için çok sektörlü eylem, kilit çalışma alanlarıdır.
• DSÖ, mpox halk sağlığı yanıtında sağlık kararlarının alınmasında toplum verilerinin ve kanıtlarının kullanımını araştırmak üzere Üye Devletler, operasyonel ortaklar, sivil toplum ve akademisyenleri bir araya getiren ikinci bir uygulama topluluğu çağrısı düzenlemiştir.

4. Güvenli ve ölçeklenebilir bakım

• Tüm etkilenen ülkelerde tedavi tesislerinin güçlendirilmesi devam etmekte olup gerekli ilaçların ve temel malzemelerin mevcut olması ve hastalara ulaşması sağlanıyor, buna IPC/WASH da dahildir.
• Tedavi merkezlerinin tasarımı, kurulumu ve bağlantısı dahil olmak üzere, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ne klinik bakım konusunda teknik destek.
• DSÖ ve Afrika CDC, 20 Mayıs 2025 tarihinde mpox destekleyici bakımın geleceğini şekillendirmeye odaklanan ortak bir web semineri düzenlemiştir. Webinar, mpox hastaları için destekleyici vaka ile ilgili olarak neyin işe yarayıp neyin yaramadığına dair içgörüler sağlamış ve optimize edilmiş mpox destekleyici bakım için kanıtlardaki boşlukları kapatmak için neler yapılması gerektiğini araştırmıştır. Web semineri katılımcıları, mpox için klinik yönetim kılavuzlarının bir sonraki aşamasında nelere öncelik verilmesi gerektiği konusunda geri bildirimde bulunmuştur.
• DSÖ Küresel Klinik Platformunu kullanarak mpox klinik karakterizasyonunu kolaylaştırmak için veri toplama araçlarının alımına yönelik desteğin sürdürülmesi. Bunlar arasında Araştırma Elektronik Veri Yakalama (REDCap) ve Açık Veri Kiti (ODK) veri platformlarında geliştirilen açık araçlar bulunmaktadır. Bunlar Afrika'da, özellikle Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Sierra Leone ve Uganda'da salgını anlamak için kullanılmaktadır.

5. Karşı önlemlere erişim ve bunların teslimi

Erişim ve Tahsis Mekanizması (AAM)

Teşhis Cihazları:

• 21 Mayıs 2025 itibariyle, UStar Biotechnologies Ltd tarafından üretilen EasyNAT Monkeypox Virus Assay ve PortNAT Monkeypox Virus Test olmak üzere iki ilave MPXV teşhisi, monkeypox virüsü in vitro teşhis / nükleik asit amplifikasyon testi için Acil Kullanım Listesine dahil edilmiştir. MPXV teşhisleri için DSÖ Acil Kullanım Listeleme prosedürü kapsamında 28 Ağustos 2024 tarihinde yapılan niyet beyanı çağrısından bu yana 71 üretici DSÖ ile iletişime geçmiş ve 41 ön başvuru çağrısı planlanmıştır. Toplam 14 üretici 16 nükleik asit amplifikasyon tahlili için başvurularını sunmaya davet edilmiştir.
• DSÖ bugüne kadar altı ürünü Acil Kullanım Listeleme prosedürü kapsamında listelemiştir ve dokuz ürün şu anda değerlendirme aşamasındadır. Temmuz 2025'te bir başvuru yapılması beklenmektedir.
• DSÖ, 19 Mayıs 2025 tarihinde in vitro diagnostikler için DSÖ ön yeterlilik sonrası ve Acil Kullanım Listesi sonrası listeleme değişikliği başvurularına ilişkin yeni kılavuzu bilgilendirmek üzere bir web semineri düzenlemiştir. Revize edilmiş kılavuz, değişiklikleri bildirmek için başvuru formu ve web semineri kaydı PQ IVD web sayfasında kullanıma sunulmuştur.

Aşılar

• DSÖ, Afrika kıtasındaki mpox vakalarındaki artışın kontrol altına alınmasını desteklemek amacıyla, etkilenen ülkelerde risk altındaki kişilere yönelik mpox aşılamasının uygulanmasını ve yaygınlaştırılmasını hızlandırmak için stratejik, rehberlik ve teknik destek sağlamaya devam etmektedir.
• Ocak 2025'te Japonya'dan Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ne 50.000 doz LC16m8 aşısı da dahil olmak üzere bugüne kadar on bir ülkeye 1.332.280 doz aşı teslim edilmiştir.

• Aşılama faaliyetleri yedi ülkede (Orta Afrika Cumhuriyeti, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Liberya, Nijerya, Ruanda, Sierra Leone ve Uganda) başlamış olup, bu ülkelerin birçoğu tek doz stratejisi uygulamaktadır. Aşı tahsisi isteyen diğer ülkeler ulusal mpox aşılama planları hazırlamaktadır.
• DSÖ, LC16m8 aşı dozlarının dağıtımının planlanmasında Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ni desteklemek amacıyla LC16m8 aşısı ve eğitim modüllerinin kullanımına ilişkin geçici bir kılavuz yayınlamıştır.
• DSÖ, UNICEF ve Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Dernekleri Federasyonu (IFRC), salgın ortamlarında mpox aşılamasının yüksek alımının nasıl sağlanacağı ve sürdürüleceğine ilişkin bir kılavuz yayınlamıştır.
• AAM ortakları, ülkelerin ulusal aşılama planlarının uygulanmasına yönelik operasyonel fonları alabilmeleri için rehberlik almalarını sağlamak üzere birlikte çalışmaya devam etmektedir. 

​​​​​​​

 

Mpox kaynakları

Stratejik planlama ve küresel destek

 

Uluslararası Sağlık Tüzüğü Acil Durum Komitesi, Gözden Geçirme Komitesi ve Genel Müdürün Geçici Tavsiyeleri

Bölgesel bilgi ürünleri

Sürveyans

 

Laboratuvar ve Tanı

Klinik Yönetim Enfeksiyon Önleme ve Kontrol

Aşılama

Toplum koruma halk sağlığı tavsiyeleri ve risk iletişimi ve toplum katılımı (RCCE) kaynakları

One Health (Tek Sağlık) ve Hayvan Sağlığı

Eğitim ve Öğretim

Açıklama: Sunulan tüm veriler yorumlanırken dikkatli olunmalıdır ve DSÖ, ulusal halk sağlığı yetkilileri ve verilerle ilgili olarak farklı veri ekleme kriterleri ve farklı veri kesme süreleri kullanan diğer kaynaklar tarafından yayınlanan bilgi ürünleri arasında farklılıklar olması beklenir. Doğruluk ve güvenilirliği sağlamak için adımlar atılırken, tüm veriler sürekli doğrulama ve değişime tabidir. Tüm sayımlar, ülkeler, eyaletler ve bölgeler arasında vaka tespiti, tanımlar, laboratuvar testleri ve raporlama stratejilerindeki değişikliklere tabidir.

Ek 1. Şubat 2025'teki Son Hızlı Risk Değerlendirmesi

DSÖ en son küresel mpox hızlı risk değerlendirmesini Şubat 2025'te gerçekleştirmiştir. Bu risk değerlendirmesi sırasında mevcut olan bilgilere dayanarak, mpox'un oluşturduğu genel halk sağlığı riski aşağıdaki gibi değerlendirilmiştir:

*Epidemiyoloji, bulaşma şekilleri, ciddi hastalık için risk faktörleri, viral kökenler ve evrim ile önleme ve kontrol için strateji ve karşı önlemlerin uygunluğu hakkında kapsamlı bir anlayış kazanmak için tüm mpox salgınları kendi yerel bağlamlarında ele alınmalıdır.

**Ancak Kinşasa'daki durum özel bir dikkat gerektirmektedir. Buradaki klad Ia MPXV salgınıyla ilişkili risk, klad Ia MPXV'nin endemik olduğu bölgelere kıyasla daha yüksek kabul edilmektedir ve şu anda Kinshasa bağlamında  klad Ia MPXV ve klad Ib MPXV'nin13 epidemiyolojik olarak farklı olduğunu gösteren hiçbir kanıt bulunmamaktadır.

*** Bu grup, çeşitli sağlık sistemlerine ve farklı müdahale kapasitelerine sahip ülkeleri ve bölgeleri kapsayan çok geniş bir coğrafi alanı temsil etmektedir. Bu gruptaki bazı ülkelerde veya bölgesel bloklarda risk değişebilir ve/veya düşük olarak değerlendirilebilir.

Risk gruplarıyla ilgili olarak ayrıntılı açıklama aşağıda yer almaktadır:

• • • • Klad Ib MPXV - Çoğunlukla Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve komşu ülkelerdeki mpox için endemik olmayan bölgeleri etkilemektedir ve mpox esas olarak cinsel temas da dahil olmak üzere insandan insana yakın fiziksel temas yoluyla yayılmaktadır. Uluslararası yayılım ağırlıklı olarak cinsel temasla bağlantılıdır: Yüksek.
      • Klad Ia MPXV - Çoğunlukla Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ndeki mpox endemik bölgeleri etkilemekte olup, diğer Orta ve Doğu Afrika ülkelerinde de sporadik vakalar bildirilmiştir; burada mpox zoonotik yayılma olayları ve cinsel temas da dahil olmak üzere esas olarak yakın fiziksel temas yoluyla insandan insana bulaşma ile bağlantılıdır: Orta.
      • Klad II MPXV (tarihsel olarak endemik bölgeler) - Nijerya ve mpoksun endemik olduğu, çocukları ve yetişkinleri etkilediği ve zoonotik yayılma olaylarının yanı sıra cinsel temas da dahil olmak üzere yakın fiziksel temas yoluyla insandan insana bulaşmayla bağlantılı olduğu Batı ve Orta Afrika ülkeleri: Orta.
      • Klad IIb MPXV**** - Salgınların ağırlıklı olarak erkeklerle seks yapan yetişkin erkekleri etkilediği ve ağırlıklı olarak cinsel temas yoluyla yayıldığı küresel risk: orta.

Mevcut ve yeni MPXV suşlarının ortaya çıkmaya ve insan popülasyonları içinde yayılmaya devam etme olasılığının yüksek olması ve potansiyel sonuçları göz önüne alındığında, küresel düzeyde genel halk sağlığı riski orta düzeyde olarak değerlendirilmektedir.

(19)Daha fazla ayrıntı için lütfen Birden Fazla Ülkede Görülen  mpox Salgını, Dış Durum Raporu #48'e bakınız

****Bu grup, çok çeşitli sağlık sistemlerine ve yanıt kapasitelerine sahip ülkeler ve bölgelerle çok geniş bir coğrafi alanı temsil etmektedir ve bu gruptaki seçili ülkelerde veya bölgesel bloklarda risk değişebilir ve/veya düşük olarak değerlendirilebilir.

Bireysel düzeydeki risk, coğrafi alan, epidemiyolojik bağlam, biyolojik cinsiyet, cinsiyet kimliği veya cinsel yönelimden bağımsız olarak büyük ölçüde maruz kalma riski ve bağışıklık durumu gibi bireysel faktörlere bağlıdır.

Bu hızlı risk değerlendirmesinde, halk sağlığı riski, etkilenen bölgelerde ve bu bölgelerden insan sağlığı riski, daha fazla yayılma riski ve yetersiz yanıt kapasiteleri riskinin birleşimine dayanarak tahmin edilir. Bu risk tahminlerinin sunulma şekli, Ocak 2025'te yayınlanan ve virüslerin bulaşıcılık, bağışıklık kaçışı, şiddet ve klinik/tanısal hususlar gibi karşılaştırmalı özelliklerini daha geniş ve daha genel bir bağlamda ele alan klad Ia ve klad Ib MPXV için risk değerlendirmelerinden farklı olabilir.

 

Kaynak: https://www.who.int/publications/m/item/multi-country-outbreak-of-mpox--external-situation-report--53---29-may-2025