Durumun Özeti

4 Nisan 2026 tarihinde, Bangladeş Uluslararası Sağlık Tüzüğü (UST) Ulusal Odak Noktası, Bangladeş’in sekiz idari bölgesinin tamamında 64 ilçeden 58’ini coğrafi olarak etkileyen, ülke genelinde kızamık vakalarında artış olduğunu DSÖ’ye bildirmiştir. 15 Mart ile 14 Nisan 2026 tarihleri arasında toplam 19.161 şüpheli kızamık vakası ve 2.897 laboratuvarla doğrulanmış kızamık vakası bildirilmiştir; bunlara 166 kızamık kaynaklı ölüm de dahildir (CFR %0,9). Bildirilen vakaların çoğunluğu (%79) 5 yaşın altındaki çocuklardır. 5 Nisan'da hedefli bir kızamık-kızamıkçık (MR) aşılama kampanyası başlatılmış olup, vaka tespiti ve bildirimini iyileştirmek amacıyla ülke çapında sürveyans ve epidemiyolojik analizlerin güçlendirilmesi dahil olmak üzere çeşitli salgın yanıt tedbirleri alınmaktadır. Mevcut bilgilere dayanarak, DSÖ, birden fazla bölgede devam eden bulaşma, duyarlı çocukların sayısının fazla olması, belgelenmiş bağışıklık eksiklikleri ve kızamıkla ilişkili olduğu şüphelenilen ölümlerin meydana gelmesi nedeniyle ulusal düzeydeki riski yüksek olarak değerlendirmektedir.

Durumun Tanımlanması

4 Nisan 2026 tarihinde, Bangladeş UST Ulusal  Odak Noktası, ülkedeki sürekli bulaşma nedeniyle kızamık vakalarında önemli bir artış olduğunu DSÖ’ye bildirmiştir. Ocak 2026’dan bu yana Bangladeş’te kızamık vakalarında belirgin bir artış yaşanmaktadır. Coğrafi olarak, vakalar sekiz bölgenin tamamında ve 64 ilçeden 58’inde (ilçelerin %91’i) rapor edilmiş olup, bu durum ülke genelinde yaygın bir bulaşma olduğunu göstermektedir.

15 Mart 2026'dan 14 Nisan'a kadar toplam 19.161 şüpheli kızamık vakası ve 2.973 laboratuvarla doğrulanmış kızamık vakası bildirilmiştir. Ayrıca, 166 şüpheli kızamık kaynaklı ölüm (CFR %0,9) ve 30 doğrulanmış kızamık kaynaklı ölüm (CFR = %1,1) kaydedilmiştir. Toplam 12.318 hastaneye yatış ve 9.772 taburcu vakası da bildirilmiştir.

15 Mart 2026'dan bu yana şüpheli kızamık vakalarının en yüksek kümülatif yükü Dakka (8.263 vaka), Rajshahi (3.747 vaka), Chattogram (2.514 vaka) ve Khulna (1.568 vaka) şehirlerinde bildirilmiştir. Dakka'da vakalar, Demra, Jatrabari, Kamrangirchar, Korail, Mirpur ve Tejgaon sanayi ve gecekondu kümeleri dahil olmak üzere yoğun nüfuslu gayri resmi yerleşim yerlerinde yoğunlaşmaktadır. (HEOC, DGHS, 15 Nisan 2026).

Bildirilen vakaların çoğunluğunu 5 yaşın altındaki çocuklar oluşturmaktadır (%79); bu çocukların içinde 2 yaşın altındaki çocuklar (%66) ve 9 ayın altındaki bebekler (%33) bulunmaktadır. Toplam 166 şüpheli ölüm bildirilmiştir (CFR %1); bu ölümlerin çoğu, aşı yapılmamış 2 yaşın altındaki çocuklarda görülmüştür.

Epidemiyoloji

Kızamık, her yaştan kişiyi etkileyen ve dünya çapında küçük çocuklarda önde gelen ölüm nedenlerinden biri olmaya devam eden, bulaşıcılığı yüksek bir akut viral hastalıktır. Hastalık, havadan veya enfekte kişilerin burun, ağız ya da boğazından çıkan damlacıklar yoluyla bulaşır.

Genellikle enfeksiyondan 10-14 gün sonra (7-23 gün aralığında) ortaya çıkan ilk semptomlar arasında yüksek ateş, genellikle burun akıntısı, kanlı gözler, öksürük ve ağız içinde küçük beyaz lekeler bulunur. Döküntü genellikle maruz kaldıktan 10-14 gün sonra ortaya çıkar ve başından gövdeye ve alt ekstremitelere yayılır. Kişi, döküntünün ortaya çıkmasından dört gün öncesinden dört gün sonrasına kadar bulaşıcıdır. Kızamık için spesifik bir antiviral tedavi yoktur ve çoğu kişi 2-3 hafta içinde iyileşir.

Kızamık genellikle hafif veya orta derecede şiddetli bir hastalıktır. Ancak kızamık, pnömoni, ishal, ikincil kulak enfeksiyonu, beyin iltihabı (ensefalit), körlük ve ölüm gibi komplikasyonlara yol açabilir. Bildirilen her 1.000 vakadan yaklaşık birinde enfeksiyon sonrası ensefalit görülebilir. Bildirilen her 1.000 vakada yaklaşık iki veya üç ölüm meydana gelebilir.

Kızamık içeren aşı ile aşılama güvenli ve etkilidir ve uygun tüm nüfus grupları için kızamık ve komplikasyonlarına karşı koruma sağlar. DSÖ, rutin aşılama programı kapsamında iki doz Kızamık İçeren Aşı (MCV) yapılmasını önermektedir. Bu nedenle, güçlü rutin aşılama sistemleri, kızamık gibi aşı ile önlenebilir hastalıklara karşı yüksek düzeyde topluluk bağışıklığı elde etmek ve bunu sürdürmek için hayati öneme sahip temel unsurlar olarak öne çıkmaktadır.

DSÖ ayrıca, rutin hizmetlerin kapsamı dışında kalmış olabilecek çocuklara aşı ulaştırmak için etkili bir strateji olarak Ek Aşılama Faaliyetleri (SIA) veya toplu aşılama kampanyalarının yürütülmesini önermektedir. Hassas grupları kızamığa karşı korumada, toplu aşılama kampanyaları, nüfus içindeki duyarlı bireylerin sayısını azaltarak topluluk bağışıklığını hızla artırabilir.

Halk Sağlığı Yanıtı

30 Mart 2026 tarihinde Ulusal Aşılama Teknik Danışma Grubu (NITAG) tarafından onaylanan ülke çapındaki kızamık-kızamıkçık (MR) aşılama kampanyası, 6–59 aylık çocukları hedef almakta (6–8 aylık bebekler için kapsam genişletilmiştir) ve 5 Nisan’da 18 öncelikli ilçenin 30 upazilasında (beldede) başlatılmıştır. Ülke çapındaki kampanya ise 20 Nisan’da başlamıştır.

15 Mart 2025 tarihinde ülke genelinde A vitamini kampanyası düzenlenmiştir. Bu salgın yanıtı sırasında, standart tedavi ve vaka yönetiminin temel bir bileşeni olarak tüm şüpheli ve teyit edilmiş kızamık vakalarına A vitamini takviyesi sağlanmaktadır.

İlçe Hızlı Müdahale Ekipleri (RRT'ler) devreye sokulmuş ve Sağlık Bakanlığı tarafından aşı tedariki hızlandırılmıştır. Diğer salgın yanıt eylemleri arasında salgının daha fazla yayılmasını önlemek için rutin aşılamanın güçlendirilmesi, hastanelerin hazırlık durumunun iyileştirilmesi, A vitamini temininin sağlanması, izolasyon kapasitesinin artırılması ve enfeksiyon önleme ve kontrol tedbirlerinin güçlendirilmesi yer almaktadır.

Vaka tespiti ve bildirimini iyileştirmeye yönelik tedbirler de dahil olmak üzere, ülke çapında sürveyans ve epidemiyolojik analizlerin güçlendirilmesi çalışmaları da devam etmektedir. Vaka tespiti ve bildirimini iyileştirmek amacıyla sağlık tesislerinde eğitimler düzenlenmekte ve kanıta dayalı karar almayı desteklemek için haftalık durum raporları hazırlanmaktadır.

Yanıt faaliyetlerine yön vermek amacıyla, aşılama, klinik yönetim, enfeksiyon önleme ve kontrolü, hasta bakım süreçleri ve tedarik konularını içeren ulusal ve bölgesel kılavuzlar yayınlanmıştır.

DSÖ risk değerlendirmesi

Kızamık, her yaştan duyarlı kişileri etkileyen ve dünya çapında küçük çocuklarda önde gelen ölüm nedenlerinden biri olmaya devam eden, bulaşıcılığı yüksek bir viral hastalıktır. Kızamık, 5 yaşın altındaki çocuklar, yetersiz beslenenler (özellikle A vitamini eksikliği olanlar) ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler gibi risk altındaki gruplarda ciddi hastalıklara yol açabilir. Kızamığın komplikasyonları arasında işitme kaybı, ishal, zatürre ve körlük yer alır. Kızamığın ciddi komplikasyonları arasında ensefalit, beyin hasarı ve ölüm yer alır.

Bangladeş'teki mevcut salgın, nüfusun bağışıklığının yetersiz olduğu bir ortamda meydana gelmektedir. Vakaların önemli bir kısmı, aşı olmamış veya kızamık içeren aşıdan sadece bir doz almış çocuklar arasında görülmüştür. Ayrıca, bazı çocuklar 9 aylık aşı uygunluk yaşına gelmeden enfekte olmuştur. Vakaların çoğu (%91) 1 ila 14 yaş arası çocuklarda görülmüştür; bu da bu yaş grubunda önemli bağışıklık eksikliklerine işaret etmektedir.

Bu salgından önce Bangladeş, kızamığın ortadan kaldırılması konusunda önemli ilerleme kaydetmiştir. Kızamık içeren aşının ilk dozuyla ilgili bildirilen kapsama oranı 2000 (%89 - WUENIC) ile 2016 (%118 - WUENIC) arasında önemli ölçüde artarken, ikinci doz aşılama kapsamı da 2012'de ülke çapında uygulamaya konulmasından (%22 - WUENIC) 2024'e (%121 - WUENIC) kadar olan dönemde iyileşmiştir. Aynı dönemde, teyit edilmiş kızamık vakaları keskin bir düşüş göstermiştir. Ancak, 2024-2025 yılları arasında ülke genelinde yaşanan kızamık-kızamıkçık aşısı stok sıkıntısı nedeniyle MR1 ve MR2 aşı kapsamındaki son dönemdeki düşüşler, rutin aşılama eksiklikleri ve 2020 yılından bu yana ülke çapında düzenli olarak yürütülen ek kızamık-kızamıkçık kampanyalarının yapılmaması, aşıya karşı dirençli çocuk sayısını artırmış ve mevcut salgına katkıda bulunmuştur.

Birden fazla bölgede devam eden bulaşma, çok sayıda duyarlı çocuk, belgelenmiş bağışıklık eksiklikleri ve kızamıkla ilişkili olduğu şüphelenilen ölümlerin meydana gelmesi nedeniyle ulusal düzeydeki risk yüksek olarak değerlendirilmektedir. Aşı yapılamayacak kadar küçük bebekler de dahil olmak üzere aşı yapılmamış ve aşı eksikliği olan çocuklar arasında vakaların yoğunlaşması, kesintisiz bulaşmanın devam etmesi ve hastalığın ağır sonuçlara yol açması konusunda endişe yaratmaktadır.

Genel olarak, salgın Bangladeş’in kızamık ortadan kaldırma yolunda kaydettiği ilerlemenin tersine döndüğünü göstermekte ve sürekli bulaşmaya karşı artan savunmasızlığı vurgulamaktadır. Sürveyansı güçlendirmek, vakaları hızla tespit edip müdahale etmek ve yüksek kaliteli aşılama faaliyetleri yoluyla bağışıklık eksikliklerini gidermek için acil önlemler alınmadıkça, yayılmanın devam etmesi muhtemeldir.

Sınır ötesi nüfus hareketlerinin de etkisiyle sınır ötesi yayılma riski oldukça yüksektir. Dakka, Chattogram, Sylhet ve Cox’s Bazar gibi büyük kent merkezleri, önemli uluslararası seyahat ve transit merkezleri olarak, özellikle aşı olmamış veya yetersiz aşılanmış yolcular arasında ulusal ve uluslararası yayılma olasılığını artırmaktadır.

Kızamık, Güneydoğu Asya bölgesinde endemik bir hastalıktır. Risk, bölgesel düzeyde yüksek olarak değerlendirilmektedir.

Bangladeş, Hindistan ve Myanmar ile geniş kara sınırlarına sahiptir ve bu sınırlar üzerinden gerçekleşen nüfus hareketliliği, bulaşmanın devam etmesine yol açabilir. Myanmar'da aşı olmamış çocukların sayısı oldukça fazladır. Devam eden çatışma ve insani kriz nedeniyle, sürveyans ve yanıt kapasiteleri sınırlıdır. Hindistan, yüksek aşılama kapsamına ulaşmış olmasına rağmen, son altı ayda vaka sayısında artış bildirmiştir. Jashore ve Chapainawabganj (tespit edilmiş bir odak nokta) gibi yüksek insidanslı şehirler, Hindistan ile yoğun kara geçiş noktalarını paylaşmaktadır ve bu da sınır ötesi bulaşma riskini artırmaktadır. Bangladeş'in kızamık ortadan kaldırma yolunda kaydettiği ilerlemeye rağmen, mevcut salgın nüfusun savunmasızlığını ortaya koymakta ve aşılama kazanımlarının kırılganlığını vurgulamaktadır.

Nüfusun yüksek hareketliliği, devam eden yaygın kızamık bulaşması ve bağışıklık eksiklikleri nedeniyle küresel düzeydeki risk orta olarak değerlendirilmektedir.

DSÖ Tavsiyesi

DSÖ, tüm belediyelerde kızamık-kızamıkçık aşısının birinci ve ikinci dozlarıyla en az %95’lik sürdürülebilir ve homojen bir aşılama oranının korunmasını ve kamu, özel ve sosyal güvenlik sağlık kurumlarında tüm şüpheli vakaların zamanında tespit edilebilmesi için kızamık ve kızamıkçık konusunda entegre epidemiyolojik sürveyansın güçlendirilmesini tavsiye etmektedir.

DSÖ, yüksek trafikli sınır bölgelerinde epidemiyolojik sürveyansı güçlendirerek, kızamık şüphesi yüksek vakaları hızla tespit etmeyi ve bunlara müdahale etmeyi önermektedir. Bu amaçla eğitilmiş hızlı müdahale ekiplerini harekete geçirerek ve ithal vakalar olduğunda ulusal hızlı müdahale protokollerini uygulayarak, ithal kızamık vakalarına hızlı bir şekilde müdahale etmek ve endemik bulaşmanın yeniden başlamasını önlemek. Hızlı müdahale ekibi devreye sokulduktan sonra, tüm düzeyler arasında kalıcı ve akıcı iletişim kanalları ile ulusal, alt ulusal ve yerel düzeyler arasında sürekli koordinasyon sağlanmalıdır. Salgınlar sırasında, hastane içi bulaşmayı önlemek için uygun hastane vaka yönetimi kurulması, hastaların (herhangi bir bakım düzeyinde) izolasyon odalarına uygun şekilde sevk edilmesi ve bekleme odalarında ve/veya diğer hastane odalarında diğer hastalarla temastan kaçınılması önerilir.

DSÖ, sağlık çalışanları, turizm ve ulaşım sektöründe çalışanlar (oteller, havaalanları, sınır geçiş noktaları, toplu taşıma ve diğerleri) ve uluslararası seyahat edenler gibi risk altındaki grupların (kızamık ve kızamıkçığa karşı aşı veya bağışıklık kanıtı bulunmayanların) aşılanmasını önermektedir. Yoğun trafikli sınır bölgelerinde göçmen nüfusu aşılamak için bir planın uygulanması ve bu belediyelerde hem göçmenler hem de yerleşik nüfus dahil olmak üzere risk altında kabul edilen kişilere öncelik verilmesi, aşı kapsamını artırarak nüfusun bağışıklığını güçlendirir.

Her durumda, risk altında olan ve aşı kontrendikasyonu bulunan kişilere bir doz MCV veya normal insan immünoglobulini (NHIG) (varsa) dahil olmak üzere, maruz kalma sonrası profilaksi (PEP) sağlanması düşünülmelidir. Kaynakları yeterli ortamlarda, duyarlı temaslı kişilere 3 gün içinde MCV verilmelidir. Aşılama kontrendike olan veya maruz kalma sonrası 3 gün içinde aşı yapılamayan temaslı kişiler için, maruz kalma sonrası 6 güne kadar NHIG verilmesi düşünülebilir. Bebekler, hamile kadınlar ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler öncelikli olmalıdır.

DSÖ, ithal (importe) vakaların kontrol altına alınması amacıyla MR ve/veya kızamık, kabakulak, kızamıkçık (MMR) aşıları ile şırınga ve ilgili malzemelerin stoklarının bulundurulmasını tavsiye etmektedir. Ulusal aşı programına uygun olarak, diğer ülkelerden gelenlere veya salgınların devam ettiği ülkelerde geçici faaliyetlerde bulunan aynı ülkeden gelen kişilere; yerinden edilmiş nüfusa; yerli halklara veya diğer savunmasız gruplara aşı hizmetlerine erişimi kolaylaştırılmaktadır. 

DSÖ, söz konusu salgınla ilgili mevcut bilgilere dayanarak seyahat ve ticaretle ilgili herhangi bir kısıtlama getirilmesini önermemektedir. 

Daha fazla bilgi için, aşağıdaki bağlantılara bakınız:

1. World Health Organization. Measles [Internet]. Geneva: World Health Organization; [cited 2026 Apr 6]. Available from: https://www.who.int/health-topics/measles 
2. World Health Organization. Measles fact sheet [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2025 Nov 28 [cited 2026 Apr 6]. Available from:https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/measles  
3. World Health Organization. Immunization dashboard [Internet]. Geneva: World Health Organization; [cited 2026 Apr 6]. Available from: https://immunizationdata.who.int/  
4. World Health Organization. Measles outbreak guide [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2022 Aug 31 [cited 2026 Apr 6]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240052079  
5. Directorate General of Health Services (Bangladesh). Press releases [Internet]. Dhaka; [cited 2026 Apr 6]. Available from: https://dghs.gov.bd/pages/press-releases/  
6. Measles vaccines: WHO position paper – April 2017; https://www.who.int/publications/i/item/who-wer9217-205-227
7. Measles: Vaccine Preventable Diseases Surveillance Standards; https://www.who.int/publications/m/item/vaccine-preventable-diseases-surveillance-standards-measles