24 Ağustos 2026 | Cenevre | Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)

18 Ağustos 2026 tarihinde, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki Ebola Bundibugyo virüsü hastalığı salgınına ilişkin Acil Durum Komitesi, Uluslararası Sağlık Tüzüğü (2005) doğrultusunda durumu yeniden değerlendirmek üzere ikinci kez toplanmıştır.

DSÖ Genel Direktörü, Komitenin tavsiyelerini dikkate alarak Taraf Devletlere yönelik aşağıdaki güncellenmiş geçici tavsiyeleri yayımlamıştır.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ne yönelik tavsiyeler; sürveyans, vaka tespiti ve incelemesi, enfeksiyonların önlenmesi ve kontrolü, klinik bakım, risk iletişimi ve toplum katılımı konularında önceki tavsiyelere kıyasla daha ayrıntılı rehberlik sunmaktadır. Ayrıca sosyal önlemler, kitlesel etkinlikler ve ülke içi hareketliliğe ilişkin yeni bir bölüm eklenmiştir.

Geçici Tavsiyeler

Bu geçici tavsiyeler, DSÖ Genel Direktörü tarafından, Bundibugyo virüsü hastalığı (BVD) salgınıyla ilişkili halk sağlığı risklerine göre farklı Taraf Devlet gruplarına yönelik olarak yayımlanmıştır.

DSÖ'nün güncel geçici teknik rehberlerine DSÖ Ebola sayfasından erişilebilir. Kanıta dayalı rehberler; salgının seyri, güncel bilimsel kanıtlar ve DSÖ risk değerlendirmeleri doğrultusunda güncellenmeye devam edecektir.

Taraf Devletler, geçici tavsiyeleri uygularken UST'nin 3. maddesinde belirtilen ilkeler doğrultusunda kişilerin onuruna, insan haklarına ve temel özgürlüklerine tam olarak saygı göstermelidir.

1. Bundibugyo Virüsünün Toplum İçinde Bulaştığı Taraf Devletler (Demokratik Kongo Cumhuriyeti)

14 Ağustos 2026 itibarıyla DSÖ Sekretaryası, bu gruptaki Taraf Devletler için riski “Çok Yüksek” olarak değerlendirmiştir. Geçici tavsiyelerin yayımlandığı tarihte bu grupta yalnızca Demokratik Kongo Cumhuriyeti bulunmaktadır.

Salgına, Orthoebolavirus cinsine ait Bundibugyo virüsü (BDBV) neden olmaktadır. Ebola virüsü hastalığına neden olan Ebola virüsünden farklı olarak, klinik araştırmalar devam etmekle birlikte BDBV'ye karşı hâlihazırda onaylanmış herhangi bir tedavi veya aşı bulunmamaktadır.

Bundibugyo virüsü hastalığına özgü etkili aşı ve tedavilerin kullanıma sunulması hâlinde, 2013–2016 yıllarında Batı Afrika'da yaşanan Ebola virüsü hastalığı salgınından edinilen deneyimler doğrultusunda bunların bulaşmayı ve ölüm oranlarını azaltmada tamamlayıcı etki göstermesi beklenmektedir. Ancak bu müdahaleler, temel ve etkili halk sağlığı önlemlerinin yerini alamaz.

 

Koordinasyon ve Üst Düzey Katılım

• BDBV salgını, ulusal mevzuata uygun olarak ve gerekli görüldüğünde ulusal veya alt ulusal düzeyde sağlık acil durumu ilan edilmeli ya da mevcut acil durum statüsü sürdürülmelidir.
• Devlet Başkanı veya ilgili hükümet makamının yetkisi altında faaliyet gösteren, etkinleştirilmiş bir acil durum operasyon merkezi dâhil olmak üzere ulusal afet veya sağlık acil durumu yönetim mekanizmaları güçlendirilmelidir. Bu mekanizmalar, kamu sektörleri, idari düzeyler ve paydaşlar arasında müdahale ve hazırlık faaliyetlerinin koordinasyonunu sağlamalıdır
• Tüm kamu kurumları ve müdahaleye katılan paydaşların görev ve sorumluluklarını yansıtan, kapsamlı BVD kontrol önlemlerinin etkili ve verimli şekilde uygulanmasını ve izlenmesini sağlayan tek bir ulusal plan oluşturulmalı ve güncel tutulmalıdır. Bu plan aşağıdaki unsurları içermelidir:
  • Risk iletişimi ve toplum katılımını içeren toplumun korunması,
  • Güçlendirilmiş sürveyans ve vaka tespiti,
  • Temaslı takibi,
  • Laboratuvar tanı testleri,
  • Enfeksiyonların önlenmesi ve kontrolü,
  • Vaka yönetimi,
  • Güvenli ve insan onuruna uygun defin işlemleri,
  • Temel sağlık hizmetlerinin sürekliliği,
  • Lojistik faaliyetler,
  • Sağlık insan gücünün yönetimi ve korunması; maaşların zamanında ödenmesi ve uygun olduğunda risk tazminatı sağlanması.
• Müdahale ekiplerinin, ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin kampları ve diğer insani yardım alanları dâhil olmak üzere etkilenen topluluklara güvenli erişimini sağlamak ve toplumun uygun sağlık hizmetlerine ulaşmasını kolaylaştırmak amacıyla gerektiğinde sınır ötesi güvenlik koridorları oluşturulmalıdır.
• Uluslararası müdahale personelinin ihtiyaçlar doğrultusunda ülkeye zamanında giriş ve çıkışını ve personel rotasyonunu kolaylaştıracak göç ve sınır geçiş prosedürleri oluşturulmalıdır.
• Müdahalenin sürdürülebilmesi için gerekli malzemelerin ithalatını hızlandıracak gümrük, idari ve düzenleyici işlemler oluşturulmalıdır.
• Şüpheli, olası ve doğrulanmış BVD vakaları, DSÖ vaka tanımlarına uygun olarak, DSÖ Bölge Ofisindeki ilgili UST İrtibat Noktası aracılığıyla DSÖ'ye günlük olarak bildirilmelidir.

Risk İletişimi ve Toplum Katılımı

• Müdahale faaliyetlerini koordine etmek üzere belirlenen en alt idari düzeyde risk iletişimi ve toplum katılımı uygulamaları bütünleştirilmelidir. Bu kapsamda toplum ağları, personel kapasitesi, toplumdan bilgi ve geri bildirim toplama sistemleri ile hesap verebilirlik süreçleri yer almalıdır.
• Halk sağlığı önlemlerinin benimsenmesini sağlamak amacıyla yerel liderler, dinî liderler, geleneksel şifacılar ve hastalığı atlatan kişiler gibi güvenilir yerel aktörler ve iletişim kanalları aracılığıyla güven oluşturma ve toplum katılımı güçlendirilmelidir. Erken vaka tespiti, hastaların uygun sağlık kuruluşlarına yönlendirilmesi, temaslı takibi, güvenli ve insan onuruna uygun defin uygulamaları ile koruyucu davranışların benimsenmesi desteklenmelidir.
• Toplumun müdahaleye katılımını engelleyebilecek kültürel normlar ve inanışlar belirlenerek ele alınmalıdır. Özellikle Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin doğu eyaletlerinde devam eden insani kriz koşullarında toplumun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla müdahaleler ve toplum geri bildirimleri genel salgın yanıtına dâhil edilmelidir.
• Toplum sağlığı çalışanları, Kızılhaç gönüllüleri ve diğer güvenilir toplum aktörlerinden oluşan yerel ağlar etkinleştirilmeli ve eğitilmelidir. Bu ağlar; koruyucu davranışları teşvik etmeli, şüpheli vakaların erken tespitini ve yönlendirilmesini kolaylaştırmalı, temaslı takibini desteklemeli ve halk sağlığı önlemlerinin kabulünü artırmak amacıyla toplum geri bildirimlerini toplamalı ve iletmelidir.
• Kontrol önlemleri kapsamında uygulanan hareket kısıtlamalarına uyumu sağlamak amacıyla gıda, su, iletişim, mali ve psikososyal destek sunulmalıdır.

Sürveyans ve Laboratuvar

• Açıklanamayan hastalık veya ölüm kümelenmeleri dâhil olmak üzere BVD ile uyumlu bildirimlerin kayıt altına alındığı ve inceleme durumlarının izlendiği güncel bir kayıt sistemi oluşturulmalıdır.
• Şüpheli, olası ve doğrulanmış BVD vakalarına ilişkin, bulaş zincirlerini de kapsayan güncel vaka listeleri oluşturulmalı ve ulusal düzeyde birleştirilmelidir.
• Tüm doğrulanmış ve olası BVD vakalarının temaslı listeleri oluşturulmalı ve güncel tutulmalıdır. Her temaslı, bilinen son maruziyet tarihinden itibaren 21 gün boyunca günlük olarak izlenmeli ve durumu kayıt altına alınmalıdır. Salgının seyri ve mevcut kaynaklar doğrultusunda temaslıların belirlenmesi ve izlenmesinde risk temelli önceliklendirme tekrarlanabilir.
• Temaslı takibi faaliyetlerinin performans göstergelerini izleyen bir mekanizma oluşturulmalıdır.
• Toplum içi BVD bulaşının görüldüğü bölgelerde ve komşu idari birimlerde sürveyans ve laboratuvar kapasitesi yerel düzeyde güçlendirilmelidir. Bu kapsamda:
  • Her sağlık bölgesinde ve BVD'nin yayılma riski yüksek komşu sağlık bölgelerinde özel sürveyans ve müdahale ekipleri oluşturulmalıdır.
  • Aktif vaka arama ve toplum temelli sürveyans güçlendirilmelidir.
  • Bildirimler tespit edildikten sonraki 24 saat içerisinde araştırılmalıdır.
  • BDBV'nin güvenli, kaliteli ve zamanında tespit edilmesi için yerel RT-PCR laboratuvar kapasiteleri artırılmalıdır. Numune alınması, uygun şekilde sevk edilmesi, taşınması ve test sonuçlarının zamanında iletilmesi sağlanmalı; laboratuvar personeline gerekli eğitim verilmelidir.

Güvenli ve İnsan Onuruna Uygun Defin İşlemleri

• Toplum içi BVD bulaşının görüldüğü tüm bölgelerde ve komşu alanlarda cenaze ve defin işlemlerinin güvenli biçimde yürütülmesini sağlayacak protokoller uygulanmalıdır. Bu işlemler, gerekli kapasite ve eğitime sahip, uygun kişisel koruyucu ekipman (KKE) kullanan personel tarafından gerçekleştirilmelidir. Defin alanlarının güvenli şekilde yönetilmesi ve dezenfeksiyonu sağlanmalı; ailelerin katılımına ve kültürel uygulamalara, ilgili ulusal mevzuat çerçevesinde imkân tanınmalıdır.
• BVD izolasyon ve tedavi merkezleri dışında meydana gelen her ölüm incelenmelidir. Bu incelemelerle ölümün BVD bulaş zincirleriyle ilişkisi araştırılmalı ve toplumun güvenli ve insan onuruna uygun defin uygulamalarını kabul etmekte isteksiz olmasının nedenleri belirlenmelidir.

Hasta Sevk Süreci ve Güvenli, Optimize Edilmiş Yoğun Bakıma Erişim

• Toplum içi BVD bulaşının görüldüğü bölgelerde veya bu bölgelere yakın yerlerde şüpheli, olası ve doğrulanmış vakalara yönelik özel izolasyon ve tedavi merkezleri ya da birimleri kurulmalıdır. Bu merkezlerde optimize edilmiş yoğun destek tedavisini uygulayabilecek eğitimli ve donanımlı yeterli sayıda personel bulunmalıdır.
• Şüpheli BVD hastalarının erken tespit edilerek insani ve hasta odaklı bir yaklaşımla izolasyon, değerlendirme ve tedavi amacıyla uygun sağlık kuruluşlarına güvenli şekilde nakledilmesini sağlayan protokoller oluşturulmalıdır. Bu protokoller; eğitimli ambulans ekiplerini, hastayı kabul edecek sağlık kuruluşuna önceden bildirim yapılmasını, nakil sırasında enfeksiyon önleme ve kontrol tedbirlerinin uygulanmasını ve araç ile ekipmanın dekontaminasyonunu kapsamalıdır.
• Tıbbi atıkların yönetimi ve bertarafına ilişkin protokoller oluşturulmalıdır. Bu protokoller; atıkların oluştuğu yerde ayrıştırılması, güvenli toplanması ve depolanması ile nihai bertaraf öncesinde otoklavlama veya yakma yoluyla dekontaminasyonunu kapsamalıdır.
• Hastalığı atlatan kişilere yönelik danışmanlık, psikososyal destek, damgalanmayı azaltma programları, klinik bakım, cinsel sağlık danışmanlığı ve uygun durumlarda semen testi ile kondom teminini içeren takip programları oluşturulmalıdır.
• Sağlık çalışanlarının korunmasına yönelik enfeksiyon önleme ve kontrol tedbirleri uygulanarak temel sağlık hizmetlerinin sürekliliği sağlanmalı ve hizmetlerde meydana gelebilecek aksaklıklar izlenmelidir. Temel sağlık hizmetleri en azından sıtma tanı ve tedavisini ve anne-çocuk sağlığı hizmetlerini içermelidir.

Sağlık Kuruluşlarında ve Toplumda Enfeksiyonların Önlenmesi ve Kontrolü

• Sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonların önlenmesine yönelik tedbirler güçlendirilmelidir. BVD izolasyon ve tedavi merkezi olmayan kamu ve özel sağlık kuruluşlarının sistematik olarak belirlenmesi ve değerlendirilmesi; tarama, triyaj, izolasyon, hedefe yönelik enfeksiyon önleme ve kontrol müdahaleleri ile sürekli izleme ve denetimi içeren standart ve bulaşma temelli önlemlere ilişkin protokollerin oluşturulması, duyurulması ve uygulanması sağlanmalıdır.
• Sağlık çalışanlarına enfeksiyon önleme ve kontrol konusunda düzenli eğitim verilmeli ve KKE'lerin doğru kullanımına ilişkin değerlendirmeler yapılmalıdır. Bu süreçler sağlık kuruluşlarında görevlendirilen enfeksiyon kontrol sorumluları ve DSÖ enfeksiyon önleme ve kontrol değerlendirme araçları gibi standart denetim kontrol listeleriyle desteklenmelidir.
• Sağlık kuruluşlarında KKE ve güvenli enjeksiyon ekipmanı dâhil olmak üzere yeterli ve kesintisiz malzeme temini sağlanmalı, stok tükenme oranları izlenmelidir.
• Sağlık çalışanlarının maruziyet sonrasında bildirimde bulunabileceği ve değerlendirilebileceği mekanizmalar oluşturulmalıdır. Psikososyal destek ve mümkün olduğunda insani kullanım kapsamında veya klinik araştırmalar yoluyla maruziyet sonrası profilaksiye erişimleri sağlanmalıdır. Sağlık çalışanları arasında görülen tüm BVD vakaları, sağlık kuruluşlarında gerekli düzeltici önlemlerin ve toplum düzeyinde uygun risk azaltıcı müdahalelerin zamanında uygulanabilmesi amacıyla hızla araştırılmalıdır.
• Toplum liderlerine eğitim verilerek toplum düzeyinde enfeksiyon önleme ve kontrol kapasitesi geliştirilmelidir. El hijyeninin yalnızca BVD salgınının kontrolüne değil, aynı bölgelerde görülen diğer bulaşıcı hastalıkların yayılma riskinin azaltılmasına da katkı sağladığı vurgulanmalıdır. Okullar, ibadethaneler, barlar, pazarlar, toplu buluşma alanları ve ülkeye giriş noktaları gibi kritik yerlerde el hijyeni olanakları sağlanmalıdır.

Sosyal Önlemler, Kitlesel Etkinlikler ve Ülke İçi Hareketlilik [Yeni]

• Toplum içi BVD bulaşının devam ettiği bölgelerde kitlesel etkinlikler ertelenmelidir. Diğer bölgelerde planlanan kitlesel etkinliklerin gerçekleştirilmesine ilişkin kararlar etkinliğe özgü risk değerlendirmesine dayanmalıdır.
• Yiyecek ve içecek hizmeti sunan işletmelerde ve gece kulüplerinde kalabalıklaşmayı azaltacak önlemler alınmalı ve uygulanmalıdır.
• Motosikletlerde yolcu sayısını bir kişiyle sınırlandıran önlemler alınmalı ve uygulanmalıdır.
• Okulların güvenli şekilde açılmasına yönelik önlemler alınmalı ve uygulanmalıdır.
• Nüfus hareketliliği örüntülerinin analizine dayanarak toplum içi BVD bulaşının görüldüğü bölgeler ile hastalığın yayılma riski yüksek olarak değerlendirilen bölgeleri birbirine bağlayan karayolları üzerinde 7 gün 24 saat hizmet veren sağlık kontrol noktaları oluşturulmalıdır.
• Toplum içi BVD bulaşının görüldüğü bölgeler ile başkent Kinşasa dâhil büyük kent merkezlerini birbirine bağlayan iç su yollarında seyreden gemilerde BVD sürveyansı oluşturulmalıdır.

Uluslararası Seyahat ve Sınır Sağlığı

• Toplum içi BVD bulaşının yaşandığı bölgelere komşu olan ve yoğun sınır ötesi insan hareketliliği ile ticari faaliyetlerin bulunduğu Taraf Devletlerle düzenlemeler yapılarak kara sınır geçiş noktalarında ve sınır bölgelerinde sürveyans güçlendirilmelidir. Bu kapsamda sınırı geçmiş veya geçmiş olabilecek temaslılara ilişkin bilgilerin paylaşılmasını sağlayan koordinasyon mekanizmaları kurulmalıdır. Böylece temaslı takibinin sürekliliği ve bir BVD vakasının tespit edilmesinin ardından temaslıların belirlenmesi ve izlenmesi sağlanmalıdır.
• Şüpheli, olası ve doğrulanmış BVD vakalarının ve maruziyet değerlendirmesine göre bu vakaların temaslılarının, uygun bir tıbbi tahliye kapsamında olmadıkları sürece uluslararası seyahat etmelerini önlemeye yönelik tedbirler ulusal mevzuata uygun olarak uygulanmalıdır.
• Şüpheli, olası veya doğrulanmış BVD nedeniyle hayatını kaybeden kişilerin cenazelerinin sınır ötesine taşınması, ikili anlaşmalar kapsamında izin verilmedikçe engellenmelidir.
• Havalimanları, limanlar ve kara sınır geçişleri dâhil olmak üzere tüm ülkeye giriş noktalarında çıkış taraması uygulanmalıdır. Tarama en azından BVD'ye olası maruziyet öyküsünü içeren bir anketi ve vücut sıcaklığı ölçümünü kapsamalıdır. Ateş tespit edilmesi durumunda, yeterli eğitim almış ve uygun KKE ile donatılmış personel tarafından ayrıntılı BVD risk değerlendirmesi yapılmalıdır.
• Uluslararası trafiğe ilişkin alınan her türlü önlemin uygulanması, DSÖ Bölge Ofisindeki ilgili UST İrtibat Noktası aracılığıyla DSÖ'ye bildirilmelidir.

Operasyonlar, Tedarik ve Lojistik

• Uluslararası trafiğe ilişkin alınan önlemlerin uygulanması, DSÖ Bölge Ofisindeki ilgili UST İrtibat Noktası aracılığıyla DSÖ'ye bildirilmelidir.
• KKE, tanı kitleri, tedaviler, enfeksiyon önleme ve kontrol malzemeleri, tıbbi sarf malzemeleri ve temel tıbbi olmayan ekipman dâhil olmak üzere gerekli tüm ürün ve karşı önlemlerin ihtiyaç temelli tahminini, satın alınmasını, ithalatını, depolanmasını, taşınmasını ve dağıtımını sağlayan zamanında işleyen, güçlü ve izlenebilir uçtan uca acil durum tedarik zinciri oluşturulmalı ve sürdürülmelidir. Stoklar, tedarik süreçleri, tüketim ve olası eksiklikler takip edilebilir olmalıdır.
• İzolasyon ve tedavi tesisleri ile diğer sağlık altyapısının hızla inşa edilmesi, iyileştirilmesi, donatılması ve bakımının yapılmasına yönelik kapasite oluşturulmalı ve koordine edilmelidir. Tesislerin uluslararası enfeksiyon önleme ve kontrol ile vaka yönetimi standartlarına uygun biçimde güvenli ve işlevsel çalışması sağlanmalıdır.
• Sağlık ürünlerine ilişkin ihtiyaçlar, stoklar ve paydaşların tedarik planları hakkında ortak bilgi sağlayan ulusal bir sağlık lojistiği paydaş koordinasyon birimi kurulmalı ve işletilmelidir. Bu birim eksiklikleri, darboğazları ve mükerrer faaliyetleri belirlemeli; ulusal müdahale önceliklerine uygun olarak lojistik kaynakların önceliklendirilmesini ve harekete geçirilmesini kolaylaştırmalıdır.

Tıbbi Karşı Önlemlerin Araştırılması ve Geliştirilmesi

Uygun olduğunda araştırma ortakları ve uluslararası kuruluşlarla iş birliği yapılarak:

• Güçlü bir laboratuvar stratejisi tanımlanmalı; sahada hâlihazırda kullanılan PCR platformları ile kullanıma sunulması beklenen diğer ürünlerin geçerliliğinin değerlendirilmesi amacıyla doğrudan karşılaştırmalı çalışmalar acilen yürütülmelidir.
• Evde bakım, hastane bakımı, geleneksel şifacılara başvuru, iğnelerin yeniden kullanımı ve hayvan popülasyonlarıyla temas gibi belirli ortamlardaki BDBV bulaş dinamiklerini ve bulaş yollarını belirlemek ve tanımlamak amacıyla ayrıntılı araştırmalar yürütülmelidir.
• Aday tedavilerin, maruziyet sonrası profilaksi seçeneklerinin ve aday aşıların geliştirilmesi ve kullanılmasını ilerletmek amacıyla etik onaylı ve bilimsel açıdan güçlü klinik araştırmalar gerçekleştirilmelidir.
• Araştırmaları desteklemek amacıyla ulusal düzenleyici ve etik inceleme süreçleri hızlandırılmalı ve etkinleştirilmelidir. Toplum katılımı, gerektiğinde farmakovijilans, veri paylaşımı ve hakkaniyetli erişim düzenlemeleri oluşturulmalıdır.

Geçici Tavsiyelerin Uygulanmasına İlişkin Raporlama

Geçici tavsiyelerin uygulanma durumu ve karşılaşılan güçlükler, DSÖ tarafından sağlanacak standart araç ve kanallar kullanılarak aylık olarak DSÖ'ye raporlanmalıdır. Bu raporlama, ilerlemenin izlenmesine ve ulusal müdahaledeki eksikliklerin belirlenmesine de olanak sağlamalıdır.

2. Toplum İçi BVD Bulaşının Görüldüğü Taraf Devletlerle Kara Sınırı Bulunan Taraf Devletler

14 Ağustos 2026 itibarıyla DSÖ Sekretaryası bölgesel riski “Yüksek” olarak değerlendirmiştir.

Geçici tavsiyelerin yayımlandığı tarihte bu gruptaki ülkeler şunlardır: Angola, Burundi, Orta Afrika Cumhuriyeti, Kongo Cumhuriyeti, Ruanda, Güney Sudan, Tanzanya, Uganda ve Zambiya.

Ulusal Koordinasyon ve Hazırlık

• Alt ulusal düzeylerle bağlantılı bir ulusal koordinasyon mekanizması oluşturulmalı veya mevcut mekanizma sürdürülmelidir.
• BVD'ye özgü hazırlık değerlendirmelerinde belirlenen eksikliklere odaklanılarak vakalara müdahale için operasyonel hazırlık düzeyi artırılmalı ve sürdürülmelidir. Bu kapsamda aşağıdaki faaliyetler gerçekleştirilmelidir:
  • BVD vakalarının ülkeye giriş riskinin en yüksek olduğu bölgelerin belirlenmesi,
  • Toplumun BVD konusunda farkındalığının artırılması,
  • Sağlık çalışanlarının BVD konusunda bilgilendirilmesi,
  • Açıklanamayan ölüm kümelenmelerine ilişkin toplum temelli sürveyansın ve incelemelerin güçlendirilmesi,
  • Sağlık kuruluşlarında şüpheli BVD vakaları için haftalık sıfır vaka bildirimi sisteminin oluşturulması,
  • Ulusal düzeyde ve gerektiğinde alt ulusal düzeyde BDBV testleri ile ilgili ayırıcı tanı testlerini gerçekleştirebilecek yeterliliğe sahip laboratuvarlara zamanında erişimin sağlanması; dış kalite güvencesi kapsamında laboratuvarlar arası karşılaştırmalar için uluslararası referans laboratuvarlarına numune gönderilmesinin değerlendirilmesi,
  • BVD hastalarının ve temaslılarının araştırılması ve yönetilmesi için hızlı müdahale ekipleri oluşturulması,
  • Temaslıların belirlenmesi ve izlenmesine yönelik mekanizmaların oluşturulması,
  • Sağlık çalışanlarının BVD vakalarının izolasyonu ve tedavisinde standart ve bulaşma temelli önlemler dâhil enfeksiyon önleme ve kontrol uygulamaları konusunda eğitilmesi,
  • Müdahale operasyonlarının hızla genişletilmesi gerektiğinde görevlendirilecek personelin belirlenmesi ve eğitilmesi ile risk tazminatı için kaynakların planlanması,
  • Simülasyon tatbikatlarının gerçekleştirilmesi.
• Halka, BVD salgınının durumu ve maruziyet riskini azaltmaya yönelik önlemler konusunda doğru ve güncel bilgi sağlanmalıdır. Hastalığın ülkeye giriş riskinin yüksek olduğu bölgelerde toplum liderleri, toplum sağlığı çalışanları ve güvenilir yerel aktörlerle iş birliği yapılarak koruyucu davranışlar teşvik edilmeli, sürveyans yürütülmeli, şüpheli vakaların yönlendirilmesi kolaylaştırılmalı ve toplumun geri bildirimleri toplanarak yanıtlanmalıdır.
• Araştırmaların desteklenmesi amacıyla hızlandırılmış ve etkili ulusal düzenleyici ve etik inceleme süreçleri, toplum katılımı, gerektiğinde farmakovijilans, veri paylaşımı ve hakkaniyetli erişim düzenlemeleri oluşturulmalıdır.

Sınır Sağlığı ve Uluslararası Seyahat

• Yolculara BVD salgını ve maruziyet riskini azaltmaya yönelik önlemler hakkında doğru ve güncel bilgi sağlanmalıdır. Toplum içi BVD bulaşının görüldüğü bölgelere seyahat edilmemesi yönünde bilgilendirme yapılmalıdır.
• Toplum içi BVD bulaşının görüldüğü komşu bölgelerle yoğun sınır ötesi insan hareketliliği ve ticari faaliyetlerin bulunduğu Taraf Devletler arasında düzenlemeler yapılarak kara sınır geçiş noktaları ve sınır bölgelerinde sürveyans güçlendirilmelidir. Bu düzenlemeler; nedeni açıklanamayan ateşli hastalığı bulunan yolcuların tespit edilmesi ve değerlendirilmesine yönelik koordinasyon mekanizmalarının kurulmasını ve sınırı geçmiş veya geçmiş olabilecek temaslılara ilişkin bilgilerin zamanında paylaşılmasını kapsamalıdır. Böylece temaslıların izlenmesinin sürekliliği sağlanmalıdır.
• BVD vakalarının ülkeye giriş riskinin en yüksek olduğu sınır bölgeleri ve ülkeye giriş noktalarına öncelik verilerek KKE, diğer enfeksiyon önleme ve kontrol malzemeleri, numune alma kitleri, vaka inceleme formları ve güvenli defin malzemeleri önceden yerleştirilmelidir.
• BVD'nin toplum içinde bulaştığı Taraf Devletlerden gelen ve BVD ile uyumlu belirtiler gösteren yolcuların tespit edilmesi, değerlendirilmesi ve yönetilmesi için havalimanları, limanlar ve kara sınır geçiş noktalarında, taşıt işletmecilerinin de katılımıyla sağlık acil durum planları etkinleştirilmelidir. Bu süreç; eğitimli personel, sevk mekanizmaları ve enfeksiyon önleme ve kontrol önlemlerinin uygulanmasını içermelidir.
• Uluslararası sefer yapan taşıtlarda şüpheli BVD vakalarının varlığının varış öncesinde zamanında bildirilmesini sağlamak ve yolculukla ilişkili temaslıları belirlemek amacıyla taşıt işletmecileriyle koordinasyon kurulmalıdır. Gerektiğinde uluslararası temaslı takibi yürütülmelidir. Bu kapsamda işletmecilerden ilgili bilgiler alınmalı, yolculukla ilişkili temaslılar belirlenmeli ve temaslıların transit geçiş yaptığı veya nihai varış noktası olduğu bilinen Taraf Devletlerle iletişim kurulmalıdır.
• Toplum içi BVD bulaşının görüldüğü Taraf Devletlerle hava yolu veya su yolu ulaşımının durdurulması ya da bu ülkelerden gelen yolcuların ve taşıtların ülkeye girişinin reddedilmesi önerilmemektedir.
• Uluslararası trafiğe ilişkin alınan her türlü önlemin uygulanması, ilgili UST İrtibat Noktası aracılığıyla DSÖ'ye bildirilmelidir.

Vaka Tespiti ve Müdahale

Şüpheli veya doğrulanmış bir BVD vakasının, bu vakayla temas etmiş bir kişinin ya da açıklanamayan ölüm kümelenmesinin tespit edilmesi sağlık acil durumu olarak ele alınmalıdır.

Gerekli veya uygun olduğunda ulusal mevzuata göre resmî sağlık acil durumu ilan edilmelidir.

Bu olaylar 24 saat içerisinde araştırılmalı ve aşağıdaki müdahaleler gerçekleştirilmelidir:

• Vakaların izolasyonu ve yönetimi,
• Kesin tanının konulması,
• Temaslıların belirlenmesi ve izlenmesi.

Şüpheli, olası veya doğrulanmış BVD vakaları, DSÖ vaka tanımlarına uygun olarak DSÖ Bölge Ofisindeki ilgili UST İrtibat Noktası aracılığıyla derhâl DSÖ'ye bildirilmelidir.

Geçici tavsiyelerin uygulanma durumu ve karşılaşılan güçlükler, DSÖ'nün sağlayacağı standart araç ve kanallar kullanılarak üç ayda bir DSÖ'ye raporlanmalıdır. Bu raporlar, ilerlemenin izlenmesini ve ulusal müdahaledeki eksikliklerin belirlenmesini de sağlamalıdır.

Olası veya doğrulanmış BVD vakası görülmesi hâlinde, toplum içi BVD bulaşının görüldüğü Taraf Devletler için belirlenen geçici tavsiyelere uygun önlemler alınmalıdır.

3. Diğer Tüm Taraf Devletler

14 Ağustos 2026 itibarıyla DSÖ Sekretaryası, bu gruptaki Taraf Devletler için riski “Düşük” olarak değerlendirmiştir.

Bu gruptaki ülkelere yönelik geçici tavsiyeler şunlardır:

Vaka Tespiti, Değerlendirme ve Yönetim

Toplum içi BVD bulaşının görüldüğü bölgelerden gelen ve nedeni açıklanamayan ateşli hastalığı bulunan yolcuların tespit edilmesi, değerlendirilmesi, bildirilmesi ve yönetilmesi için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.

Bu düzenlemeler aşağıdakileri kapsamalı, ancak bunlarla sınırlı olmamalıdır:

• BVD salgını ve vaka tanımları hakkında doğru ve güncel bilgilerin; seyahat sağlığı merkezleri, aile hekimleri, kamu ve özel sağlık kuruluşları ile ülkeye giriş noktalarındaki yetkili birimlere iletilmesi,
• BDBV tanı testlerini gerçekleştirebilecek laboratuvarların belirlenmesi,
• Hastaların güvenli şekilde değerlendirilmesine ve klinik bakımına olanak sağlayan izolasyon tesislerinin belirlenmesi.

BVD salgınına müdahale etmek amacıyla uluslararası alanda personel görevlendiren sivil toplum kuruluşlarına ve diğer kurumlara aşağıdaki konularda bilgi sağlanmalıdır:

• BVD ile ilişkili riskler,
• Maruziyet riskini en aza indirmeye yönelik önlemler,
• Olası maruziyet durumunda izlenecek süreçler.

BVD vakalarına maruz kalmış vatandaşların, örneğin sağlık çalışanlarının, tıbbi tahliyesinin ve ülkelerine geri getirilmesinin kolaylaştırılması için hazırlık yapılmalıdır.

Toplumun Bilgilendirilmesi

Halka BVD salgını ve maruziyet riskini azaltmaya yönelik önlemler konusunda doğru ve güncel bilgi sağlanmalıdır.

Toplum içi BVD bulaşının görüldüğü bölgelere seyahat edilmemesi yönünde bilgilendirme yapılmalıdır.

Ülkeye Giriş Noktalarında Alınacak Önlemler

Toplum içi BVD bulaşının görüldüğü bölgelerden gelen yolculara, ülkeye girişlerinden sonraki 21 gün içerisinde BVD ile uyumlu belirtiler geliştirmeleri hâlinde almaları gereken önlemler hakkında bilgi verilmelidir.

Taşıt İşletmecileriyle Koordinasyon ve Uluslararası Temaslı Takibi

Uluslararası sefer yapan taşıtlarda şüpheli BVD vakalarının varlığının varış öncesinde zamanında bildirilmesini ve bu taşıtlarla ilişkili temaslıların belirlenmesini kolaylaştırmak amacıyla taşıt işletmecileriyle koordinasyon sağlanmalıdır.

Gerektiğinde uluslararası temaslı takibi yürütülmelidir. Bu kapsamda:

• Taşıt işletmecilerinden ilgili bilgiler temin edilmelidir.
• Uluslararası yolculuk yapan taşıtlarla ilişkili temaslılar belirlenmelidir.
• Temaslıların transit geçiş yaptığı veya nihai varış noktası olduğu bilinen Taraf Devletlerle iletişim kurulmalıdır.

Uluslararası Seyahat ve Ulaşım Kısıtlamaları

Bu geçici tavsiyelerin yayımlandığı tarihte, toplum içi BVD bulaşının görüldüğü Taraf Devletlerden yapılan uçuşların durdurulması veya bu ülkelerden gelen yolcuların ve taşıtların ülkeye girişinin engellenmesi önerilmemektedir.

DSÖ'ye Bildirim Yükümlülükleri

Uluslararası trafiğe ilişkin alınan her türlü önlemin uygulanması, ilgili UST İrtibat Noktası aracılığıyla DSÖ'ye bildirilmelidir.

Şüpheli, olası veya doğrulanmış BVD vakaları, DSÖ vaka tanımlarına uygun olarak DSÖ Bölge Ofisindeki ilgili UST İrtibat Noktası aracılığıyla derhâl DSÖ'ye bildirilmelidir.

Olası veya doğrulanmış BVD vakası görülmesi hâlinde, toplum içi BVD bulaşının görüldüğü Taraf Devletlere yönelik geçici tavsiyeler doğrultusunda gerekli önlemler alınmalıdır.