6 Kasım 2026

Durumun Özeti

DSÖ Afrika Bölgesi'nde sarıhumma bulaşması devam etmekte olup son salgınlar Batı Afrika'nın bazı bölgelerinde yoğunlaşmakradır. 1 Ocak ile 12 Ekim 2026 tarihleri ​​arasında, bölgedeki dokuz ülkede (Burkina Faso, Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Fildişi Sahili, Gana, Gine, Liberya, Nijerya ve Togo) 18 ölüm de dahil olmak üzere 67 doğrulanmış vaka kaydedilmiştir. En son salgınlar, uluslararası sınırlara yakın bölgeler de dahil olmak üzere Burkina Faso, Fildişi Sahili, Gana ve Liberya'da yoğunlaşmıştır. Ormanlık alanlarda veya yakınlarında çalışma, madencilik faaliyetleri ve diğer açık havada icra edilen meslekler de dahil olmak üzere mesleki ve çevresel maruziyetler, sarıhumma enfeksiyonu için önemli risk faktörleridir. Sık sınır ötesi nüfus hareketi, ilgili sivrisinek vektörlerinin varlığı ve düzensiz aşılama kapsamı, daha fazla bulaşma ve coğrafi yayılma riskini artırmaktadır. Bölgedeki ülkeler, DSÖ ve ortaklarının desteğiyle, etkilenen ve risk altındaki bölgelerde gelişmiş sürveyans ve vaka incelemesi, laboratuvar testleri, aktif vaka tespiti, risk iletişimi ve topluluk katılımı ile aşılama faaliyetleri de dahil olmak üzere müdahale faaliyetlerini uygulamaktadır. 27 Ekim 2026'da DSÖ, mevcut sarıhumma durumuyla ilişkili genel halk sağlığı riskini bölgesel düzeyde orta olarak değerlendirmiştir. Küresel risk düşük kalmaktadır.

Durumun Tanımı

Sarıhumma bulaşması 2026 yılı boyunca DSÖ Afrika Bölgesi genelinde devam etmiş olup, son salgın faaliyetleri uluslararası sınırlara yakın bölgeler de dahil olmak üzere Batı Afrika'nın bazı bölgelerinde yoğunlaşmıştır.

1 Ocak ile 12 Ekim 2026 tarihleri ​​arasında dokuz ülkede 18 ölüm de dahil olmak üzere 67 doğrulanmış vaka kaydedilmiştir. En son salgın faaliyetleri Burkina Faso, Fildişi Sahili, Gana ve Liberya'da yoğunlaşmıştır.

Burkina Faso'da, 23 Ağustos 2026'da sona eren hafta itibariyle üç ölüm de dahil olmak üzere 15 doğrulanmış vaka bildirilmiş olup, bu da %20'lik bir vaka ölüm oranına karşılık gelmektedir.

Fildişi Sahili'nde ise 23 Eylül 2026 itibariyle 10 ölüm de dahil olmak üzere 30 doğrulanmış vaka bildirilmiş olup, bu da %33'lük bir vaka ölüm oranına karşılık gelmektedir. Yedi vaka plak azaltma nötralizasyon testi (PRNT) ile, 23 vaka ise polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) ile doğrulanmıştır. Yedi bölgedeki dokuz ilçe etkilenmiş olup, 30 doğrulanmış vakanın 18'i Bounkani Bölgesi'nde kaydedilmiştir.

Gana'da, 2 Eylül 2026 itibarıyla PCR ile doğrulanan dört vaka ve üç ölüm bildirilmiştir.

Liberya'da ise 23 Eylül 2026 itibarıyla laboratuvar tarafından doğrulanan bir vaka rapor edilmiştir.

Kamerun'da (bir ölüm dahil dokuz vaka), Nijerya'da (bir ölüm dahil dört vaka), Orta Afrika Cumhuriyeti'nde (iki vaka), Gine'de (bir vaka) ve Togo'da (bir vaka) da doğrulanan vakalar bildirilmiştir. Orta Afrika Cumhuriyeti, Gine veya Togo'da doğrulanan vakalar arasında ölüm vakası rapor edilmemiştir.

Ülkeye özgü rakamlar, 12 Ekim 2026 itibarıyla DSÖ'nün elindeki en son bilgileri yansıtmaktadır; raporlama son tarihleri ​​ülkeye göre farklılık göstermektedir.

Bu ülkelerde sarıhummanın tespit edilmesi, Batı Afrika'nın bazı bölgelerinde bulaşmanın arttığını göstermektedir. Olaylar arasında epidemiyolojik bağlantılar kurulmamış olsa da, etkilenen bölgelerin birçoğu uluslararası sınırlara yakındır ve ormanlık alanlarda veya yakınlarında önemli nüfus hareketliliği ve mesleki ve çevresel maruziyet söz konusudur. Heterojen popülasyon bağışıklığı ve sivrisinek vektörleri için elverişli ekolojik koşullarla birlikte, bu faktörler etkilenen ülkeler içinde ve ulusal sınırlar ötesinde daha fazla yayılma riskini sürdürmektedir.

(DSÖ Afrika Bölgesi'nde teyit edilen sarıhumma vakaları ve yakın zamanda etkilenen bölgeler, 2026 - 12 Ekim 2026 tarihi itibarıyla veriler)

Epidemiyoloji

Sarıhumma, enfekte sivrisinekler tarafından bulaştırılan akut viral hemorajik bir hastalıktır. Afrika bölgesinde sarıhumma, ormanlık alanlarda sivrisinekler ve insan dışı primatlar arasında dolaşır ve ayrıca kentsel ortamlarda enfekte sivrisinekler aracılığıyla insanlara ve insanlar arasında da yayılabilir. Kuluçka süresi genellikle üç ila altı gündür.

Enfeksiyon asemptomatik olabilir veya başlangıçta ateş, baş ağrısı, vücut ağrıları, bulantı, kusma ve halsizlik ile kendini gösterebilir. Enfekte kişilerin yaklaşık %15'inde tekrarlayan yüksek ateş, sarılık, kanama, şok ve organ yetmezliği gibi ciddi hastalıklar gelişir. Bu ciddi aşamaya giren hastaların yaklaşık yarısı yedi ila on gün içinde ölür.

Erken belirtiler spesifik olmadığından ve sıtma, leptospiroz, viral hepatit, dang humması ve diğer hemorajik ateşlere benzeyebileceğinden tanı koymak zor olabilir. Laboratuvar doğrulaması, enfeksiyonun erken evresinde moleküler testlere ve daha sonraki evrelerde enzim bağlantılı immünosorbent testi (ELISA) veya PRNT dahil olmak üzere serolojik testlere dayanmaktadır.

Sarıhumma için rutin olarak önerilen spesifik bir antiviral tedavi yoktur ve klinik yönetim esas olarak destekleyici niteliktedir. Aşılama, tek doz halinde ömür boyu koruma sağlayan en etkili önleyici tedbirdir.

Halk Sağlığı Yanıtı

Ulusal yetkililer, DSÖ ve ortakları, Afrika Bölgesi'ndeki etkilenen ve risk altındaki ülkelerde sarıhumma faaliyetlerine yanıt vermektedir. Yanıt faaliyetleri arasında gelişmiş sürveyans ve vaka araştırması, laboratuvar testleri ve örnek sevkleri, aktif vaka tespiti, risk iletişimi ve topluluk katılımı ile aşılama faaliyetlerinin planlanması veya uygulanması yer almaktadır.

DSÖ aşağıdakileri gerçekleştirmektedir:

• Sarıhumma epidemiyolojisini, bulaşma modellerini ve risk eğilimlerini yakından izlemekte ve güçlendirilmiş sürveyans, vaka araştırması, laboratuvar teşhisi ve örnek sevkini desteklemektedir;
• Etkilenen ve risk altındaki Üye Devletlerin nüfus bağışıklığını değerlendirmelerine ve uygun önleyici ve reaktif aşılama faaliyetlerini planlamalarına ve uygulamalarına destek vermektedir;
• Klinik vaka yönetimi, enfeksiyon önleme ve kontrolü ve diğer önemli salgın yanıt kapasiteleri için teknik destek sağlamak;
• uygun durumlarda topluluk tabanlı sürveyans da dahil olmak üzere risk iletişimi ve topluluk katılımını desteklemek;
• etkilenen ve risk altındaki ülkeler ve ortaklar arasında sınır ötesi hazırlık, bilgi paylaşımı ve koordinasyonu desteklemek;
• hazırlık ve yanıt için gerekli aşılar ve diğer temel malzemelere erişim de dahil olmak üzere operasyonel hazırlığı desteklemek; ve
• Sarıhumma Salgınlarını Ortadan Kaldırma (EYE) Stratejisinin uygulanmasını güçlendirmek ve koordineli hazırlık ve müdahale faaliyetlerini desteklemek için ortaklarla çalışmaya devam etmek.

DSÖ risk değerlendirmesi

27 Ekim 2026'da DSÖ, devam eden bulaşma olasılığı, coğrafi ve sınır ötesi yayılma potansiyeli, mevcut bağışıklık açıkları ve salgın kontrolünü etkileyen operasyonel kısıtlamalar nedeniyle DSÖ Afrika Bölgesi'ndeki mevcut sarıhumma durumuyla ilişkili genel riski orta düzeyde olarak değerlendirmiştir. Küresel risk düşük kalmaktadır.

Afrika Bölgesi'nde devam eden bulaşma ve ek insan vakalarının muhtemel olduğu düşünülmektedir. Etkilenen bölgelerin birçoğunda daha önce bağışıklık açıkları tespit edilmiştir; bunlar arasında önleyici aşılama uygulanmamış veya önceki aşılama faaliyetlerine rağmen nüfus bağışıklığının yetersiz kaldığı alanlar da yer almaktadır. Aşılanmamış nüfus, özellikle kırsal ve orman kenarı toplulukları, hareketli ve sınır ötesi nüfus ve ormanlık alanlarda, tarımda veya madencilikte çalışan kişiler en yüksek risk altında bulunanlardır.

Uluslararası sınırlara yakın bölgelerde sarıhumma aktivitesinin görülmesi, coğrafi ve sınır ötesi yayılma potansiyelini artırmaktadır. Ticaret, tarım, hayvancılık ve madencilikle bağlantılı sık sınır ötesi seyahat ve hareket, etkilenen ve komşu ülkeler arasında yayılmaya katkıda bulunabilir. Aedes aegypti sivrisineğinin yerleşik olduğu ve nüfus bağışıklığının düşük olduğu yoğun nüfuslu kentsel veya kentsel çevre bölgelerine virüsün girmesi, daha büyük salgınlara yol açabilir ve müdahale kapasiteleri üzerinde ek baskı oluşturabilir.

Bölge, sarıhumma önleme ve yanıt konusunda önemli kapasitelere sahiptir; bunlar arasında kurulu sürveyans sistemleri, bölgesel bir laboratuvar ağı, rutin ve reaktif aşılama mekanizmaları, salgın müdahale deneyimi, uluslararası acil durum aşı stokuna erişim ve kurulu yanıt ve sınır ötesi koordinasyon mekanizmaları yer almaktadır. Ancak, süregelen bağışıklık eksiklikleri, sürveyans ve laboratuvar zorlukları, numune sevk ve doğrulama süreçlerindeki gecikmeler, güvenlik sorunları, erişim kısıtlamaları, sınırlı kaynaklar ve rekabet eden halk sağlığı acil durumları, zamanında tespit, araştırma ve kontrolü etkileyebilir.

DSÖ tavsiyesi

Sarıhummanın önlenmesinde en etkili yöntem aşılamadır. Tek doz sarıhumma aşısı ömür boyu koruma sağlar. Risk altındaki ülkeler, epidemiyolojik risk ve belirlenen bağışıklık eksiklikleri doğrultusunda, rutin aşılama ve uygun önleyici ve salgın yanıt aşılama faaliyetleri yoluyla yüksek nüfus bağışıklığını korumalıdır.

Sürveyans

DSÖ, sarıhumma riski taşıyan bölgelere sahip Üye Devletleri, erken teşhis ve zamanında yanıt sağlamak için güçlü epidemiyolojik sürveyansı sürdürmeye teşvik etmektedir. Sürveyans, şüpheli vakaların sistematik olarak araştırılmasını ve laboratuvar testlerini, etkilenen ve komşu bölgelerde aktif vaka tespitini ve olası enfeksiyon bölgelerinin ve aşılama durumunun değerlendirilmesini içermelidir. Vakaların uluslararası sınırlara yakın yerlerde meydana geldiği durumlarda, sınır ötesi koordinasyon ve zamanında bilgi paylaşımı özellikle önemlidir.

Laboratuvar teşhisi

Uygun örneklerin hızlı bir şekilde toplanması ve yönlendirilmesi ve zamanında laboratuvar onayı, halk sağlığı eylemlerini yönlendirmek için önemlidir. Moleküler yöntemler, enfeksiyonun erken evresinde özellikle yararlıdır, serolojik testler ise hastalığın ilerleyen aşamalarında teşhisi destekleyebilir. Serolojik bulgular, önceki sarıhumma aşısı ve diğer flavivirüslerle olası çapraz reaksiyon bağlamında yorumlanmalıdır.

Aşılama

DSÖ, enfeksiyonu önlemenin başlıca yolu olarak sarıhumma aşısını önermektedir. Aşılama faaliyetleri, risk altındaki popülasyonlara ve belirlenmiş bağışıklık açıkları olan bölgelere öncelik vermelidir. Önleyici ve reaktif kampanyalar, özellikle etkilenen ve yüksek riskli bölgelerde yaşayan veya bu bölgelere seyahat eden popülasyonlara dikkat edilerek, güncel epidemiyolojik ve risk değerlendirmeleriyle yönlendirilmelidir.

Vektör kontrolü ve risk iletişimi

Entegre sivrisinek sürveyansı ve kontrolü, sivrisinek üreme alanlarının azaltılması ve sivrisinek ısırıklarını önlemek için kişisel önlemler aşılamayı tamamlayıcı niteliktedir. Risk iletişimi ve topluluk katılımı, risk altındaki popülasyonlar arasında sarıhumma semptomları, aşılama ve zamanında tıbbi yardım arama konusunda farkındalığı artırmalıdır.

Uluslararası seyahat ve ticaret

Sarıhumma salgınlarından etkilenen ülkeler, uluslararası yayılma riskini azaltmak ve koordineli sınır ötesi yanıt faaliyetlerini kolaylaştırmak için giriş noktalarında ve büyük kara sınır geçişlerinde Uluslararası Sağlık Tüzüğü'nün (UST 2005) uygulanmasını güçlendirmelidir.

DSÖ tarafından tanımlanan sarıhumma bulaşma riski taşıyan bölgelere seyahat eden dokuz ay ve üzeri tüm uluslararası yolcuların aşılanması tavsiye edilir. Uluslararası Sağlık Tüzüğü (2005) uyarınca, ülkeler gelen ve/veya giden yolculardan sarıhumma aşısı belgesi isteyebilir. DSÖ onaylı bir sarıhumma aşısının belgelenmiş tek dozu ömür boyu koruma sağlar ve Uluslararası Aşı veya Profilaksi Sertifikası amaçları için geçerli kabul edilir.

Mevcut bilgilere dayanarak, DSÖ, halk sağlığı olayını yaşayan/yanıtlayan Taraf Devletlere seyahat veya ticaretin kısıtlanmasına karşı tavsiyede bulunur.

Daha fazla bilgi için, aşağıdaki bağlantılara bakınız:

• WHO Rapid Risk Assessment: Yellow fever, WHO African Region, version 1, published 30 October 2026
• WHO Disease Outbreak News 610: Yellow fever – Global, published 24 June 2026 
• WHO Yellow fever fact sheet
• WHO Eliminate Yellow Fever Epidemics (EYE) Strategy 2017–2026
• WHO Yellow fever outbreak toolbox
• WHO recommendations on country vaccination requirements and recommendations for international travellers - WHO country list for yellow fever vaccination requirements and recommendations
• International Coordinating Group on Vaccine Provision: yellow fever - ICG on Vaccine Provision: Yellow fever

Citable reference: World Health Organization (6 November 2026). Disease Outbreak News; Yellow fever in WHO African Region. Available at:  https://www/who.int/emergencies/disease-outbreak.news.item/2026-DON624