Hantavirüsler, Bunyavirales takımında yer alan Hantaviridae ailesine ait virüslerdir. Her hantavirüs türü genellikle belirli bir kemirgen rezervuarıyla ilişkilidir. Bu virüsler, rezervuar konumundaki kemirgenlerde belirgin bir hastalık oluşturmadan uzun süreli enfeksiyona neden olabilir. Dünya genelinde çok sayıda hantavirüs türü tanımlanmış olmakla birlikte, yalnızca sınırlı bir kısmının insanlarda hastalığa neden olduğu bilinmektedir.

İnsandan insana bulaş nadir görülmekle birlikte, Güney Amerika’da bulunan Andes virüsü, sınırlı düzeyde insandan insana bulaşın belgelendiği bilinen tek hantavirüstür.

Hanta virüslerler iki sendroma neden olur. Renal Sendromlu Hemorajik Ateş (HFRS) ve Hantavirüs Kardiyopulmoner Sendromu (HCPS). Amerika'daki hantavirüsler “Yeni Dünya” hantavirüsleri olarak bilinir ve HCPS'ye neden olurlar. “Eski Dünya” hantavirüsleri olarak bilinen diğer hantavirüsler çoğunlukla Avrupa ve Asya'da bulunur ve  HFRS nedenidirler.

Bulaşma

İnsan hantavirüs enfeksiyonu vakaları, genellikle virüsün spesifik kemirgen konakçıları için uygun bir yaşam alanı olan kırsal alanlarda ortaya çıkar. Yerleşim alanları etrafında kemirgenlerin yaşayabileceği evler, ahırlar, barakalar v.b insanların virüse maruz kalabileceği potansiyel yerlerdir. Hantavirüs çeşitli kemirgen türleri vasıtasıyla taşınır.

Hantavirüs hastalığının insanlara bulaşı, enfekte kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya salyasıyla doğrudan temas ve kontamine olmuş materyallerle temas sonucunda gerçekleşmektedir. Nadir görülmekle birlikte kemirgen ısırıklarıyla da bulaş olabilir. Kapalı veya yeterince havalandırılmayan alanların temizlenmesi, tarım faaliyetleri, ormancılık çalışmaları ve kemirgen bulunma durumu olan yerlerde uyuma/ konaklama gibi durumlarda da hava yoluyla soluma bulaş riskini artırmaktadır.

İnsanlar arasında bulaş yalnızca Amerika kıtasındaki Andes virüsü türü için bildirilmiş olup oldukça nadir görülmektedir. Andes virüsü, Güney Amerika’da görülen ve yüksek ölüm oranına sahip Hantavirüs Kardiyopulmoner Sendromu’na (HCPS) neden olan bir hantavirüs türüdür. İnsanlar arası bulaş; özellikle aynı evde yaşayan kişiler veya yakın ve uzun süreli teması olan kişiler arasında görülebildiği bildirilmektedir.  Bulaşın, hastalığın erken döneminde daha olası olduğu düşünülmektedir.

Belirtiler

İnsanlarda semptomlar genellikle virüsün türüne bağlı olarak maruziyetten bir ila sekiz hafta arasında başlar ve genellikle ateş, baş ağrısı, kas ağrıları ve karın ağrısı, bulantı veya kusma gibi gastrointestinal semptomları içerir.

Hantavirüs Kardiyopulmoner Sendromu (HCPS)

Akciğeri etkileyen ciddi ve potansiyel olarak ölümcül bir hastalıktır. Enfekte kemirgenle maruziyetten sonra 1 ila 8 hafta arasında semptomlar gelişebilmektedir. Erken belirtiler; yorgunluk, ateş ve özellikle büyük kas gruplarında (uyluk, kalça, sırt ve bazen omuzlar) görülen kas ağrılarını içerir. Tüm HCPS hastalarının yaklaşık yarısı şu semptomları yaşar; baş ağrısı, baş dönmesi, titreme ve bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı gibi gastrointestinal sorunlar.  Hastalığın ilk aşamasından 4 ila 10 gün sonra, HCPS'nin geç belirtileri ortaya çıkar. HCPS'de hastalık öksürük, nefes darlığı, akciğerlerde sıvı birikimi ve şoka kadar hızla ilerleyebilir ve ölümcül olabilir.

Renal Sendromlu Hemorajik Ateş (HFRS)

HFRS, böbrekleri etkileyen ve bazen ölümcül olabilen ciddi bir hastalıktır. HFRS belirtileri genellikle maruziyetten sonra 1 ila 2 hafta içinde ortaya çıkar. Nadir durumlarda, belirtilerin ortaya çıkması 8 haftaya kadar sürebilir. İlk belirtiler aniden başlar ve şiddetli baş ağrıları, sırt ve karın ağrısı, ateş/titreme, bulantı, bulanık görme gibi belirtiler görülmektedir. Kişilerde yüz kızarması, gözlerde iltihaplanma veya kızarıklık ya da döküntü görülebilir. HFRS'de ilerleyen evrelerde düşük tansiyon, kanama bozukluğu, kan akışının yetersizliği (akut şok),iç kanama (damar kaçağı),akut böbrek yetmezliği görülebilir. HFRS Sendromu vakaların  %5-15’i ölümcül olabilmektedir.

Tanı ve Tedavi

Hantavirüs enfeksiyonu için spesifik bir tedavi veya aşı yoktur. Ateş, kas ağrıları ve yorgunluk gibi erken belirtiler influenza, COVID-19, viral pnömoni, leptospiroz veya dang humması gibi hastalıklarla kolayca karışabildiğinden, yeni enfekte olmuş bir kişide HCPS'yi teşhis etmek zordur. Bununla birlikte, kişide ateş, yorgunluk ve nefes darlığı belirtileri ve potansiyel kemirgen maruziyeti öyküsü varsa, HCPS'yi şiddetle düşündürür. Kişi bu semptomları yaşıyorsa, derhal tıbbi yardım almalı ve potansiyel kemirgen maruziyetinden (seyahat öyküsü ve hantavirüs görülen bölgelerde bilinen vakalarla temas) bahsetmelidir. Daha önce bildirilen HCPS vakalarında iyileşen hastalarda kronik enfeksiyon saptanmamıştır. Bazı hastalarda iyileşme süresi uzayabilmekle birlikte, virüsün kalıcı etkiler bıraktığına ilişkin kanıtlar sınırlıdır.

Tanı; serolojik testlerle hantavirüse özgü IgM antikorlarının veya artan IgG titrelerinin saptanması ve hastalığın akut döneminde RT-PCR gibi moleküler yöntemlerle viral RNA’nın gösterilmesiyle doğrulanabilmektedir. Hantavirüs enfeksiyonu için onaylı spesifik antiviral tedavi veya aşı bulunmamaktadır. Tedavi destekleyici niteliktedir ve solunum, kalp ve böbrek komplikasyonlarının yakından izlenmesi ve yönetimine dayanır. Klinik olarak gerekli durumlarda yoğun bakıma erken erişim, özellikle HCPS gelişen hastalarda klinik sonuçları iyileştirebilir.

Yolcular için Risk

Coğrafi dağılım kemirgenlerde dünya çapında görülmektedir. Tüm yolcuların hastalığa yakalanma riski çok az olsa da kemirgenlerin çokça bulunduğu ortamlarda bulunan ve bunlarla temasın olduğu durumlarda yolcular risk altındadır.

Korunma

Hastalıktan korunmanın en etkili yolu insanların kemirgenlerle ve bu hayvanların ifrazatlarıyla (dışkı, salgı ve idrar gibi)  temasını azaltmaktır.

Riskin azaltılması için ev ve iş yerlerinin temiz tutulması, kemirgenlerin binalara girişine izin veren açıklıkların kapatılması, gıdaların güvenli şekilde saklanması ve kemirgenlerle kontamine alanlarda güvenli temizlik uygulamalarının yapılması önem taşımaktadır. Kemirgen dışkılarının kuru şekilde süpürülmemesi veya vakumlanmaması, temizlik öncesinde kontamine alanların nemlendirilmesi ve el hijyenine dikkat edilmesi önerilmektedir.

Ayrıca endemik bölgelere seyahat edenler, kamp yapanlar ve mesleği gereği kemirgenlerle temas riski bulunan kişilerin; çadır ve konaklama alanlarını kemirgenlerden koruyacak önlemler almaları, yiyeceklerini uygun şekilde muhafaza etmeleri ve olası kontaminasyondan kaçınmaları gerekmektedir.

Seyahat Dönüşü Öneriler

Hantavirüs enfeksiyonlarında erken tanı ve uygun tıbbi müdahale, hastalığın seyrini olumlu yönde etkileyebilir. Bu nedenle seyahat dönüşünde ateş, halsizlik, baş ağrısı, kas ağrısı, mide-bağırsak yakınmaları, öksürük veya nefes darlığı gibi belirtiler gelişmesi halinde sağlık kuruluşuna başvurunuz.

Başvurunuz sırasında seyahat ettiğiniz ülkeler, kırsal alanlarda bulunma durumunuz, kemirgenlerle veya kemirgen idrarı, dışkısı ya da salyası ile kirlenmiş olabilecek ortamlarla temasınız hakkında sağlık personeline mutlaka bilgi veriniz.

Hantavirüs'ün bir alt tipi olan Andes virüsünün görüldüğü bölgelerden dönen veya bu bölgelerde bulunmuş kişilerle yakın ve uzun süreli teması olan bireylerde de benzer belirtiler gelişmesi halinde sağlık kuruluşuna başvurulması önemlidir.

Hastalık ile ilgili salgın haberleri için tıklayınız.

Kaynak: WHO, CDC

Güncelleme Tarihi: 07.05.2026