Chikungunya Hastalığı
Chikungunya, sivrisinekler aracılığıyla bulaşan ateşli bir hastalıktır. Hastalık adını Tanzanya’daki bir yerel dilden alır ve “iki büklüm yapan” anlamına gelir. Bu ifade, hastalık sırasında görülen şiddetli eklem ağrılarına bağlı olarak hastaların kambur bir duruş sergilemesinden gelir.
Bulaşma
Chikungunya, çoğunlukla Aedes aegypti ve Aedes albopictus türü sivrisineklerin ısırmasıyla bulaşır. Bu sivrisinekler özellikle gündüz saatlerinde aktiftir ve sabah ile akşamüstü daha çok ısırırlar. Aynı sivrisinekler dengue ve Zika virüslerini de taşıyabilir. Nadiren doğum sırasında anneden bebeğe geçiş olabilir. Emzirme yoluyla bulaş bildirilmemiştir. Kan nakliyle bulaş teorik olarak mümkündür ancak çok nadirdir. İnsandan insana doğrudan bulaş söz konusu değildir.
Belirtiler
Enfekte bir sivrisinek tarafından ısırıldıktan sonra belirtiler genellikle 4–8 gün içinde ortaya çıkar, ancak bu süre 2 ila 12 gün arasında değişebilir. Hastalık çoğunlukla aniden başlayan yüksek ateşle başlar ve bu ateş genellikle 2–3 gün sürer. En belirgin şikâyet ise şiddetli eklem ağrısıdır; bu ağrı bazı kişilerde haftalar, aylar hatta nadiren yıllarca devam edebilir. Baş ağrısı, kas ağrısı, yorgunluk, bulantı ve ciltte döküntü de sık görülen diğer belirtiler arasındadır. Hastalık nadiren ölümle sonuçlanır, ancak şiddetli ağrı nedeniyle yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir. Çoğu hasta bir hafta içinde iyileşir; ancak bazı durumlarda göz, kalp veya sinir sistemiyle ilgili komplikasyonlar gelişebilir. Yenidoğanlar (doğum sırasında veya kısa süre sonra enfekte olanlar), 65 yaş ve üzerindeki kişiler ile hipertansiyon, diyabet veya kalp hastalığı olan bireyler daha ağır hastalık riski taşır.
Tanı ve Tedavi
Chikungunya tanısı hastanın şikâyetleri ve yapılan kan testleriyle konur. Hastalığın özel bir ilacı yoktur; tedavi, ateşi ve ağrıyı azaltmaya yöneliktir, bol sıvı alınması ve istirahat önerilir. Dengue hastalığı ihtimali ortadan kalkmadan aspirin gibi bazı ağrı kesiciler kullanılmamalıdır. Çoğu kişi bir hafta içinde iyileşir, ancak eklem ağrısı bazı kişilerde uzun sürebilir.
Chikungunya için bazı ülkelerde risk grupları için onaylanmış ve kullanımı tavsiye edilmiş iki aşı bulunsa da; bu aşılar henüz yaygın olarak temin edilmemekte ve rutin olarak kullanılmamaktadır. Henüz DSÖ bu aşıların kullanımı için herhangi bir tavsiyede bulunmamıştır. DSÖ ve harici uzman danışmanları aşı klinik deney verilerini incelemeye devam etmektedir. Ayrıca, şu anda hiçbir aşı DSÖ ön yeterlilik almamış veya DSÖ Acil Kullanım Listesine dahil edilmemiştir
Yolcular için Risk
Chikungunya bugün dünya genelinde yaygın olarak görülmektedir ve 119 ülkede bulaş bildirilmiştir. Hastalık ilk olarak 1950’lerde Afrika’da tanımlanmış, 2004’ten itibaren daha sık ve geniş çaplı salgınlar yaşanmıştır. Amerika kıtasında ilk yerel vaka 2013 yılında Karayipler’de tespit edilmiş ve o tarihten sonra birçok ülkede büyük salgınlar meydana gelmiştir. Afrika, Asya, Amerika, Pasifik Adaları ve Avrupa’nın bazı bölgelerinde hastalık halen görülmeye devam etmektedir.
Korunma
Chikungunya’ya karşı yaygın olarak kullanılan bir aşı veya koruyucu ilaç henüz bulunmamaktadır. Bu nedenle en etkili yöntem sivrisinek ısırıklarını önlemektir. Klimalı veya sineklikli ortamlarda kalmaya özen gösterin. Açıkta kalan cildinize DEET, IR3535 veya icaridin içeren sivrisinek kovucuları kullanın. Uzun kollu giysiler giyin, mümkünse permetrin ile işlem görmüş kıyafetler tercih edin. Dış mekânda su birikintilerini ortadan kaldırarak sivrisineklerin üreme alanlarını yok edin. Gündüz uyuyanlar için cibinlik kullanımı ve kapalı ortamlarda sinek kovucu spiraller veya buharlaştırıcılar da ek koruma sağlar.
Hamileler, bağışıklık sistemi zayıf olanlar, 65 yaş üzerindeki kişiler ve hipertansiyon, diyabet veya kalp hastalığı gibi kronik rahatsızlıkları bulunanlar daha ağır hastalık riski taşır. Bu nedenle bu grupların, özellikle salgın dönemlerinde, Chikungunya’nın yaygın olduğu bölgelere seyahatlerini ertelemeleri önerilir.
Seyahat Dönüşü Öneriler
Seyahatinizden sonra ateş veya eklem ağrısı şikâyetiniz olursa hemen doktora başvurun ve seyahat öykünüzü bildirin.
Chikungunya tanısı aldıysanız, ilk hafta içinde sivrisinek ısırıklarından korunmaya devam edin; çünkü virüs sivrisinek aracılığıyla başka kişilere geçebilir.