Norovirüs
Norovirüs; kusma ve ishale neden olan, oldukça bulaşıcı bir virüstür. Halk arasında bazen “mide gribi” veya “mide virüsü” olarak adlandırılsa da, influenza (grip) virüsü ile ilişkili değildir. Grip, influenza virüsünden kaynaklanırken; norovirüs mide ve bağırsakların iltihaplanmasına neden olan akut gastroenterite yol açar.
Norovirüs, zarfsız ve tek zincirli RNA yapısına sahip bir virüstür. Geçmişte “Norwalk-benzeri virüs”, “Norwalk virüsü” veya “küçük yuvarlak yapılı virüsler” olarak da adlandırılmıştır.
Norovirüs enfeksiyonu geçiren kişilerin çoğu 1–3 gün içinde iyileşir. Ancak belirtiler düzeldikten sonra da birkaç gün boyunca virüsü yaymaya devam edebilirler.
Hayat boyunca birden fazla kez norovirüs enfeksiyonu geçirmek mümkündür. Bunun nedeni, birçok farklı norovirüs türünün bulunmasıdır. Bir norovirüs türü ile enfekte olmak, diğer türlere karşı tam koruma sağlamayabilir. Bazı türlere karşı bağışıklık gelişebilse de bu korumanın ne kadar sürdüğü kesin olarak bilinmemektedir. Bu durum, her yaştan insanın salgınlar sırasında enfekte olabilmesini açıklamaktadır.
Bulaşma
Norovirüs çok kolay ve hızlı şekilde yayılabilir. Bulaş yolları arasında; Norovirüs taşıyan kişiyle yakın temas etmek, enfekte kişi tarafından hazırlanmış yiyecekleri tüketmek, ortak çatal, kaşık veya bardak kullanmak, virüs bulaşmış yiyecek veya içecekleri tüketmek, kontamine yüzeylere dokunduktan sonra ellerinizi ağıza götürmek yer almaktadır. Norovirüs başlıca fekal-oral yol ile bulaşmaktadır. Ayrıca kusma sırasında oluşan damlacıklar ve kontamine yüzeyler aracılığıyla da yayılabilmektedir. Virüs bulaşmış yüzeylerde çevresel kontaminasyon salgın sonrasında da devam edebilir ve yeni enfeksiyonlara neden olabilir. Uçaklar ve kruvaziyer gemileri gibi kapalı alanlarda da bulaş görülebilmektedir. Kişiler iyileştikten sonra da 2 hafta veya daha uzun süre virüsü yaymaya devam edebilir.
Belirtiler
Belirtiler genellikle virüse maruz kaldıktan 12–48 saat sonra ortaya çıkar. En sık görülen belirtiler arasında ishal, kusma, bulantı ve karın ağrısı yer almaktadır. Diğer belirtiler ise ateş, baş ağrısı ve kas ve vücut ağrılarıdır.
Norovirüs enfeksiyonu sırasında kişiler kendilerini oldukça hasta hissedebilir ve gün içinde birçok kez kusma veya ishal yaşayabilir. Bu durum özellikle küçük çocuklarda, yaşlılarda ve ek hastalığı bulunan kişilerde dehidrasyona (vücut sıvısının kaybına) neden olabilir.
Dehidrasyon belirtileri arasında;
- İdrar miktarında azalma
- Ağız ve boğaz kuruluğu
- Ayağa kalkınca baş dönmesi
- Ağlarken az veya hiç gözyaşı olmaması
- Olağan dışı uyku hali veya huzursuzluk yer almaktadır.
Tanı ve Tedavi
Norovirüs tanısında, virüse ait RNA’nın (genetik materyal) veya viral antijenlerin saptanmasına yönelik testler kullanılmaktadır. Tanı testleri halk sağlığı laboratuvarlarında ve birçok klinik laboratuvarda yapılabilmektedir. Tanı çoğunlukla klinik belirtilere göre konulmaktadır. Salgın araştırmalarında dışkı örneklerinden yapılan PCR temelli laboratuvar testleri kullanılabilmektedir.
Norovirüs enfeksiyonu geçiren kişilerin çoğu 1–3 gün içerisinde iyileşmektedir. Tedavinin temelini sıvı desteği oluşturmaktadır. Gerektiğinde ağızdan veya damar yoluyla sıvı tedavisi uygulanabilir. Hastalık için özel bir antiviral tedavi bulunmamaktadır. Antibiyotikler norovirüs enfeksiyonunda etkili değildir.
Kimler Risk Altındadır?
Norovirüs herkesi enfekte edebilir ve her yaş grubunda görülebilir. Enfeksiyona yakalanma riski kişilerin genetik özelliklerinden de etkilenebilir. Çiğ tüketilen istiridye ve diğer filtreyle beslenen kabuklu deniz ürünleri, hastalığa neden olabilecek virüs ve bakterileri içerebilir. Çiğ kabuklu deniz ürünü tüketen herkes norovirüs açısından risk altındadır.
Özellikle:
- 5 yaş altındaki çocuklar
- Yaşlı bireyler
- Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler daha ağır enfeksiyon geçirme riski taşımaktadır.
Norovirüsten korunmak için çiğ veya az pişmiş kabuklu deniz ürünleri tüketilmemelidir.
Norovirüs salgınları; kruvaziyer gemileri, kamplar, yurtlar, oteller ve bakım merkezleri gibi insanların yakın temas halinde bulunduğu ortamlarda daha sık görülmektedir.
Korunma
Norovirüs oldukça bulaşıcıdır. Aşağıdaki önlemlerle korunmak mümkündür:
- Eller sık sık ve doğru şekilde yıkanmalıdır.
- Kabuklu deniz ürünleri iyice pişirilmelidir.
- Meyve ve sebzeler tüketilmeden önce yıkanmalıdır.
- Kirlenmiş yüzeyler temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir.
- Çamaşırlar sıcak su ile yıkanmalıdır.
- Hastalık belirtileri sona erdikten sonra en az 48 saat boyunca evde kalınmalıdır.
Ellerin en az 20 saniye boyunca sabun ve suyla yıkanması, norovirüse karşı korunmada en etkili yöntemlerden biridir. Alkol bazlı el antiseptikleri yararlı olsa da sabun ve suyun yerine kullanılmamalıdır. Kirlenmiş yüzeylerin uygun dezenfektanlar veya seyreltilmiş çamaşır suyu ile temizlenmesi önerilmektedir. Günümüzde norovirüse karşı onaylanmış bir aşı veya spesifik antiviral tedavi bulunmamaktadır. Ancak aşı geliştirme çalışmaları devam etmektedir.
Seyahat Dönüşü Öneriler
Seyahat sonrası şiddetli veya uzun süren ishal, sürekli kusma, yüksek ateş, şiddetli sıvı kaybı belirtileri, çocuklarda, yaşlılarda veya kronik hastalığı olan kişilerde genel durum bozukluğu gibi belirtilerin görülmesi halinde sağlık kuruluşuna başvurulması önerilir.
Seyahat öyküsünün sağlık personeline bildirilmesi tanı açısından önem taşımaktadır.