27 Haziran 2025'te yayınlanmış Dış Durum Raporu-54

* En güncel küresel sürveyans verileri.

Öne Çıkanlar

• Mayıs 2025’te, toplam 6.823 doğrulanmış mpox vakası ve 16 ölüm vakası (Vaka Ölüm Oranı: %0,2) tüm DSÖ bölgelerinden 49 ülkede rapor edilmiştir.
• Mpox vakalarının çoğu hâlâ DSÖ Afrika Bölgesi’nden bildirilmektedir; şu anda 18 ülkede aktif devam eden bulaş bulunmaktadır.
• Son rapordan bu yana, Etiyopya ve İtalya clade Ib maymun çiçeği virüsüne (MPXV) bağlı ilk mpox vakalarını bildirmiştir. Buna ek olarak, Kuzey Makedonya, Kongo Cumhuriyeti ve Togo clade IIb MPXV’ye bağlı ilk mpox vakalarını bildirmiştir. Arnavutluk ilk mpox vakasını bildirmiştir ve klad belirleme için genom dizileme analizi devam etmektedir.
• Clade Ib MPXV’nin topluluk bulaşı hâlâ Orta ve Doğu Afrika’daki ülkelerle sınırlıdır.
• Sierra Leone’de epidemik eğilim sürekli olarak düşüş göstermektedir, ancak son veriler raporlama gecikmeleri nedeniyle dikkatle yorumlanmalıdır.
• On bir Afrika ülkesi mpox aşıları almıştır, bunların yedisinde mpox aşılaması başlamıştır. Bugüne kadar 731.000’den fazla MVA-BN aşı dozu uygulanmıştır.
• DSÖ, mpox için klinik yönetim ve enfeksiyon önleme ve kontrol konularında kılavuzlarını güncellemiştir.
• DSÖ Genel Direktörü, 5 Haziran 2025’te gerçekleştirilen Uluslararası Sağlık Tüzüğü (IHR) Acil Durum Komitesi’nin dördüncü toplantısının ardından, mpox’taki mevcut artışın hâlâ uluslararası öneme sahip bir halk sağlığı acil durumu (PHEIC) oluşturduğunu belirtmiştir.

Epidemiyolojik Güncelleme

Bu durum raporu, küresel ve Afrika’daki mpox salgınları ve müdahale faaliyetleriyle ilgili yalnızca en güncel ve ilgili bilgileri içerecek şekilde güncellenmiştir. Daha ayrıntılı epidemiyolojik analizler ve veriler, DSÖ mpox sürveyans raporunda mevcuttur.

Küresel maymun çiçeği virüsü (MPXV) dağılımı

Son durum raporundan bu yana, Etiyopya, İtalya, Kuzey Makedonya, Kongo Cumhuriyeti ve Togo’da yeni MPXV alt kladlarının tespit edildiği bildirilmiştir. Etiyopya ve İtalya, clade Ib MPXV’nin ilk tespitini bildirirken, diğer dört ülke ise clade IIb MPXV’nin ilk tespitini bildirmiştir (Şekil 1). Arnavutluk ilk mpox vakasını bildirmiştir ve klad belirlemek için genom dizileme analizi sürmektedir. Klada özel bulaş dinamikleri hakkında ayrıntılı bilgi için durum raporu #53’e bakınız.

Şekil 1. 1 Ocak 2022 – 22 Mayıs 2025 tarihleri arasında ülkelere göre DSÖ’ye bildirilen MPXV kladlarının coğrafi dağılımı¹

¹Gösterilen MPXV kladlarının coğrafi dağılımı, doğrulanmış mpox vakalarına ait klinik örneklerden elde edilen dizilere dayanmaktadır. Atık su ve çevresel örneklerden elde edilen diziler bu analize dahil edilmemiştir.

Toplum içi clade Ib MPXV bulaşı, Afrika ülkeleriyle sınırlı kalmaya devam etmektedir. Daha önce tekil ithal vakalar bildiren çoğu ülkede şu anda clade Ib MPXV’nin aktif bulaşı bildirilmemektedir.

Şekil 2. 19 Haziran 2025 itibarıyla , ülkelere göre, son altı hafta içinde clade Ib MPXV bulaş durumu

Küresel Durum

Küresel gözetim verileri 31 Mayıs 2025 itibarıyla mevcuttur.

Mayıs 2025’te, tüm DSÖ bölgelerindeki 49 ülkede toplam 6823 doğrulanmış vaka ve 16 ölüm vakası (vaka ölüm oranı [CFR] %0,2) rapor edilmiştir (Şekil 3). İlk mpox vakasını bildiren ülkeler arasında Arnavutluk (bir vaka), Etiyopya (altı vaka), Kuzey Makedonya (iki vaka), Togo (sekiz vaka) yer almaktadır:

Şekil 3. 1–31 Mayıs 2025 tarihleri arasında DSÖ’ye bildirilen ülkelere göre mpox vaka dağılımı

Çoğu vaka, Mayıs 2025’te Sierra Leone’deki devam eden salgının etkisiyle Afrika Bölgesi’nde bildirilmeye devam etmektedir. Bu dönemde diğer hiçbir DSÖ bölgesi vaka sayısında artış bildirmemiştir.

Şekil 4. DSÖ’ye bildirilen doğrulanmış mpox vaka sayısının aylık salgın eğrisi, DSÖ bölgelerine göre, 1 Haziran 2024 – 31 Mayıs 2025

Afrika’daki Durum

1 Ocak – 22 Haziran 2025 tarihleri arasında, Afrika’daki 21 ülke toplam 24.012 doğrulanmış mpox vakası ve 91 ölüm (CFR %0,4) bildirmiştir.

On sekiz ülke, son altı hafta içinde kıtanın batı, orta ve doğu bölgelerinde devam eden aktif mpox bulaşını raporlamıştır (Şekil 5).

Şekil 5. Afrika’da son altı haftada (11 Mayıs – 22 Haziran 2025) doğrulanmış mpox vakalarının coğrafi dağılımı

Genel olarak, son haftalarda salgın eğiliminde düşüş gözlemlenmiştir (Şekil 6); bu büyük ölçüde Sierra Leone’deki vaka azalmasından kaynaklanmaktadır.

Ancak, raporlamadaki olası gecikmeler göz önünde bulundurularak son eğilimler dikkatli yorumlanmalıdır.

Şekil 6. Afrika’da ülkelere göre doğrulanmış mpox vakalarının son 12 aydaki salgın eğrisi, 15 Haziran 2024 – 22 Haziran 2025

Seçilen Ülkelere Odaklanma

Sierra Leone

Salgının başlangıcından 22 Haziran 2025 tarihine kadar, Sierra Leone 4294 doğrulanmış mpox vakası ve 28 ölüm (vaka ölüm oranı: %0,6) bildirmiştir. Hızlı bir ilk artışın ardından, ülkede şu anda vaka sayılarında sürekli bir düşüş yaşanmaktadır (Şekil 7), ancak en son haftalardan gelen veriler, raporlama gecikmeleri nedeniyle dikkatle yorumlanmalıdır.

Vakalar, tüm ilçelerde bildirilmiştir; en yüksek yoğunluk, başkent Freetown ve çevresinde tespit edilmiştir. Salgın, erkekleri ve kadınları yaklaşık eşit düzeyde etkilemiştir. Vakaların çoğu, 20 ila 39 yaş arasındaki bireylerde görülmüştür.

Şekil 7. Sierra Leone’de doğrulanmış mpox vakalarının son 12 aydaki salgın eğrisi, 15 Haziran – 22 Haziran 2025

İlk Kez Mpox Bildiren Ülkeler

Son durum raporundan bu yana dört ülke ilk kez mpox bildirmiştir:

• Arnavutluk: 22 Mayıs 2025’te DSÖ’ye mpox’un importe ilk vakasını bildirmiştir. Vaka, İtalya’ya seyahat geçmişi olan bir yetişkin erkektir. Klade belirlemek üzere genomik sekanslama analizi sürmektedir.
• Etiyopya: 25 Mayıs 2025’te clade Ib MPXV’ye bağlı ilk mpox vakasını açıklamıştır. Vaka, Kenya’ya seyahat geçmişi olan biriyle teması bulunan bir bebektir.
• Kuzey Makedonya: 22 Mayıs 2025’te clade IIb MPXV’ye bağlı ilk mpox vakalarını bildirmiştir. Vakaların uluslararası seyahat geçmişi yoktur.
• Togo: 16 Mayıs 2025’te clade IIb MPXV’ye bağlı ilk mpox vakasını bildirmiştir.

İmporte Clade Ib MPXV Bildiren Ülkeler

Son durum raporundan bu yana üç ülke clade Ib MPXV ithalatını bildirmiştir:

• Çin: Son rapordan bu yana clade Ib MPXV’ye bağlı dört yeni mpox vakası bildirmiştir. Vakaların biri, Kongo Cumhuriyeti ve Mali’ye yakın zamanda seyahat geçmişi olan bir kişidir. Diğer üç vaka, uluslararası seyahat geçmişi bulunmayan bir küme oluşturmaktadır. Bu kümenin olası bulaş bağlamını belirlemek için araştırmalar sürmektedir. Böylece Çin'de clade Ib MPXV’ye bağlı bildirilen kümülatif vaka sayısı 14 olmuştur.
• İtalya: 4 Haziran 2025’te clade Ib MPXV’ye bağlı ilk mpox vakasını bildirmiştir. Vaka, Tanzanya’ya seyahat geçmişi olan bir yetişkin erkektir.
• Birleşik Krallık (İngiltere ve Kuzey İrlanda): 19 Haziran 2025’te iki mpox vakasını bildirmiştir. Bir vaka, Birleşik Arap Emirlikleri’ne seyahat etmiştir; diğeri ise bu kişi ile temaslıdır. Böylece ülkede bildirilen clade Ib MPXV kümülatif vaka sayısı 14 olmuştur.
• Amerika Birleşik Devletleri: 17 Haziran 2025’te clade Ib MPXV’ye bağlı bir yeni mpox vakasını doğrulamıştır. Vaka, Doğu Afrika’ya seyahat geçmişine sahiptir. Böylece ABD’de bildirilen clade Ib MPXV kümülatif vaka sayısı 5 olmuştur.

Mpox Halk Sağlığı Acil Durumunun (PHEIC) Uzatılması

Uluslararası Sağlık Tüzüğü (IHR 2005) kapsamındaki Dördüncü Acil Durum Komitesi (EC), gelişen mpox durumunu değerlendirmek üzere 5 Haziran 2025’te toplanmıştır.

Toplantı sırasında DSÖ’nün Hızlı Risk Değerlendirmesi sunulmuş ve risk aşağıdaki şekilde değerlendirilmiştir:

• Clade Ib MPXV – yüksek
• Clade Ia MPXV* – orta
• Clade II MPXV – orta
• Clade IIb MPXV** – orta

Komite, oy birliğiyle mpox’un hâlen uluslararası öneme sahip bir halk sağlığı acil durumu (PHEIC) oluşturduğuna yönelik karara varmış ve bu doğrultuda DSÖ Genel Direktörüne tavsiyede bulunmuştur. Genel Direktör, mpox'un bir PHEIC oluşturmaya devam ettiği yönündeki tavsiyelerine katılmıştır ve bu yönde gözden geçirilmiş bir Geçici Tavsiyeler seti yayımlamıştır.

* Ancak Kinşasa’daki durum özel ilgi gerektirmektedir. Clade Ia MPXV’ye bağlı salgının riski, bu kladın endemik olduğu diğer alanlara kıyasla daha yüksek olarak değerlendirilmektedir. Şu anda Kinşasa bağlamında clade Ia ve Ib MPXV arasında epidemiyolojik olarak belirgin bir fark olmadığı düşünülmektedir.

** Bu grup, çok geniş bir coğrafi alanı temsil eder ve farklı sağlık sistemleri ile müdahale kapasitelerine sahip ülkeleri ve bölgeleri kapsar. Bu grup içinde yer alan bazı ülkelerde risk seviyesi daha düşük olarak değerlendirilebilir.

Küresel Operasyonel Güncellemeler

Sağlık acil durumlarının önlenmesi, hazırlık, müdahale ve dirençlilik (HEPR) çerçevesine, Mpox’un önlenmesi ve kontrolünün güçlendirilmesine yönelik Stratejik Çerçeve (2024–2027) ile DSÖ Küresel Stratejik Hazırlık ve Müdahale Planı’na (SPRP) uygun olarak, DSÖ, mpox salgınına aşağıdaki beş temel bileşeni güçlendirmeye odaklanarak yanıt vermektedir — “5C”:

Acil durum koordinasyonu, İşbirliğine dayalı sürveyans, Toplumun korunması, Güvenli ve ölçeklenebilir bakım, Karşı önlemlere erişim ve dağıtım

Bu bölümde, 26 Haziran 2025 itibarıyla DSÖ’nün küresel mpox müdahalesine dair güncellemeler yer almaktadır:

1. Acil Durum Koordinasyonu

• DSÖ ve Afrika CDC, mpox müdahalesi kapsamında Afrika Kıtası Olay Yönetim Destek Ekibi aracılığıyla koordinasyona devam etmektedir.
• DSÖ Genel Direktörü, Acil Durum Komitesi’nin tavsiyesine uyarak mpox’un hâlen bir Uluslararası Öneme Sahip Halk Sağlığı Acil Durumu (PHEIC) olduğunu ilan etmiştir.

2. İşbirliğine Dayalı Sürveyans

• Afrika’daki mpox’a ilişkin epidemiyolojik veri güncellemeleri haftalık, küresel epidemiyolojik veri güncellemeleri ise aylık olarak devam etmektedir ve her ikisi de DSÖ’nün çevrimiçi panosundan erişilebilir durumdadır.
• Laboratuvar tanısı konusunda koordinasyon sürmekte, DSÖ’nün üç seviyesindeki ortaklar ülkelere destek sağlamaktadır. Bu destek, Afrika Kıtası Olay Yönetim Destek Ekibi’nin laboratuvar müdahale ayağı ve aylık tanı konsorsiyum toplantıları yoluyla yürütülmektedir.
• Mpox için altı antijen hızlı tanı testinin (RDT) değerlendirmesi, DSÖ desteğiyle Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde devam etmektedir.

3. Toplumun Korunması

• 10 Haziran 2025’te DSÖ, mpox dahil olmak üzere toplum merkezli halk sağlığı müdahaleleri için kanıta dayalı karar almanın kullanımıyla ilgili öncelikler, boşluklar ve engelleri belirlemek amacıyla ve ve yerel katılımı ve benimsenmeyi kolaylaştırmak için sivil toplum örgütlerinin benzersiz rolü hakkında sivil toplum kuruluşlarıyla bir istişare toplantısı gerçekleştirmiştir.
• 11 Haziran 2025’te DSÖ, mpox halk sağlığı müdahalelerinde ve diğer acil durumlarda toplumu korumaya yönelik kanıta dayalı normatif rehberliği geliştirmek üzere bir uzman teknik çalışma grubu toplamıştır.
• Kongo Demokratik Cumhuriyeti Tshopo eyaletinde, toplumu korumaya yönelik hızlı değerlendirmeler için genel protokole dayanan operasyonel araştırmalar ilerlemektedir. Bu çalışma, toplum algılarına, ihtiyaçlarına, endişelerine, kaynaklarına ve çözüm önerilerine dair veriler sağlamayı ve bu sayede müdahale eylemlerini bilgilendirmeyi amaçlamaktadır. Etkilenen diğer ülkelerde de bu çalışmanın uyarlanarak uygulanması planlanmaktadır.
• DSÖ, sınır sağlığı ve giriş noktaları ile ilgili halk sağlığı tavsiyeleri ve geçici rehberleri, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO), Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü (UNWTO), Uluslararası Göç Örgütü (IOM), Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ile DSÖ’nun Bölge ve Ülke Ofisleriyle paylaşmış ve bu ortaklardan seyahat edenler ve göçmenler arasında mpox’un önlenmesi ve kontrolüne dair tavsiyeleri yaymalarını talep etmiştir.

4. Güvenli ve Ölçeklenebilir Bakım

• DSÖ, 2 Haziran 2025’te mpox için klinik yönetim ve enfeksiyon önleme ve kontrol konularında güncellenmiş kılavuzunu yayımlamıştır. Bu kılavuzda, Enfeksiyon Önleme ve Kontrol (IPC) önlemleri, HIV ile yaşayan bireylerde antiretroviral tedaviye başlama, ve mpox sırasında emzirme hakkında yeni öneriler yer almaktadır.
• DSÖ, Afrika CDC ve ortakları, 10–12 Haziran 2025 tarihlerinde Kenya'nın Nairobi kentinde mpox için Optimize Edilmiş Bakım Standardı (OSoC) toplantısı düzenlemiştir. Bu toplantıya mpox'ta önceden önceliklendirilmiş konu alanlarını ele alan ve mortalite ve morbiditeyi iyileştirmek için temel fırsatları belirleyen çok disiplinli klinik uzmanlar katıldı.  Toplantı sonucunda, cilt ve göz bakımı ile şiddetli hastalıkların genel yönetimi dahil olmak üzere çeşitli alanlarda taslak öneriler oluşturulmuştur.Bu önerilere dayanan kapsamlı kılavuz çok yakında yayımlanacaktır.
• DSÖ, Küresel Klinik Platformu'nu kullanarak mpox klinik karakterizasyonunu kolaylaştırmak için veri toplama araçlarının kullanımını desteklemeye devam etmektedir. Bunlar, Araştırma Elektronik Veri Yakalama (REDCap) ve Açık Veri Kiti (ODK) veri platformlarında geliştirilen açık erişimli araçları içermektedir. Bunlar, özellikle Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Sierra Leone, Uganda ve Zambiya'daki Afrika'daki salgını anlamak için kullanılmaktadır.

5. Karşı Önlemlere Erişim ve Dağıtımı

Erişim ve Tahsis Mekanizması (AAM)

Tanı Testleri (Diagnostikler):

• Bugüne kadar DSÖ, Acil Kullanım Listesi (EUL) prosedürü kapsamında altı ürünü listelemiş olup, dokuz ürün şu anda değerlendirme aşamasındadır. Bir başvurunun Temmuz 2025’te yapılması beklenmektedir.
• DSÖ'nün 28 Ağustos 2024'te MPXV tanı testleri için EUL prosedürü kapsamında ilgi beyanı çağrısı yayınlamasından bu yana: 71 üretici DSÖ ile iletişime geçmiştir, 43 ön görüşme yapılmıştır, ve 16 nükleik asit amplifikasyon testi için 14 üretici başvuru yapmaya davet edilmiştir.
• DSÖ, ülkelerde tanı kitlerinin teminini desteklemeye devam etmektedir ve kesintisiz tanı hizmeti sağlanmasını garanti altına almaktadır. Yakın zamanda, mpox salgınıyla mücadele eden ülkelere 6700 adet GeneXpert kartuşu gönderilmiştir. Bu ülkeler: Gana, Liberya, Malavi, Sierra Leone, Güney Sudan, Togo ve Uganda’dır.

Aşılar:

• DSÖ, coğrafi olarak en fazla yeni vakanın görüldüğü bölgelerde ve yerel epidemiyolojiye göre yüksek risk altındaki kişilerde hedeflenmiş aşılama stratejileri konusunda ülkelere rehberlik ve teknik destek sunmaya devam etmektedir.
• Bugüne kadar 2.952.280 doz aşı 11 ülkeye ulaştırılmış olup, bunlardan 1.550.000 doz LC16m8 aşısı Ocak ve Mayıs 2025'te Japonya'dan Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ne ulaştırılmıştır.
• Mpox aşılama faaliyetleri, yedi ülkede (Orta Afrika Cumhuriyeti, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Liberya, Nijerya, Ruanda, Sierra Leone ve Uganda)MVA-BN aşısı ile başlamıştır. Bu ülkelerin bir kısmı, tek dozluk stratejiyle, yüksek riskli grupları hedef almaktadır. Bugüne kadar 731.000’den fazla MVA-BN dozu uygulanmıştır ve bunun %80’den fazlası Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde gerçekleştirilmiştir. Diğer ülkeler, ulusal mpox aşı planlarını geliştirme aşamasındadır.
• Mevcut finansman kısıtlamaları nedeniyle sınırlı MVA-BN aşısı tedariki bağlamında ve önceki DSÖ önerileriyle uyumlu olarak, ülkeleri değerlendirmelerinde desteklemek amacıyla DSÖ, mpox MVA-BN aşısının intradermal düşük doz (fraksiyonel doz) kullanımı hakkında bir SSS (Sıkça Sorulan Sorular) rehberi yayımlamıştır. Bu doz azaltma stratejisi, 26 Haziran 2025’te gerçekleştirilen AFRO Bölgesel Aşılama Teknik Danışma Grubu (RITAG) toplantısında da ele alınmıştır.
• DSÖ, kısa süre önce LC16m8 aşısının kullanımı hakkında geçici rehber yayımlamış ve eğitim modülleri hazırlamıştır. Bu çalışmalar, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde LC16m8 aşısının uygulanmasına yönelik planlama sürecine destek amacı taşımaktadır. LC16m8 aşısı ile bir pilot uygulama, Kinşasa’daki bir sağlık bölgesinde başlatılmıştır. Bu pilot uygulamada, aşılanan bireyler aşı sonrası advers olaylar (AEFI) açısından aktif olarak izlenmektedir. Bugüne kadar yaklaşık 100 doz uygulanmıştır ve ek LC16m8 aşı uygulama seansları planlanmaktadır.
• DSÖ, UNICEF ve Kızılhaç ve Kızılay Dernekleri Federasyonu (IFRC), salgın bağlamında mpox aşılamasının yüksek oranda benimsenmesi ve sürdürülmesi için rehber yayımlamıştır.
• AAM ortakları, ülkelerin ulusal aşı uygulama planlarını hayata geçirebilmeleri için operasyonel fonlara erişmelerini sağlamak amacıyla birlikte çalışmaya devam etmektedir.
• Salgınlara Hazırlık Müdahaleleri Koalisyonu (CEPI), 26–27 Haziran 2025’te, mpox aşıları için koruyuculuk göstergeleri üzerine teknik bir istişare düzenlemekte olup, bu toplantı aşı adaylarının düzenleyici değerlendirme yollarını belirlemeye yöneliktir.

Mpox Ana Kaynaklar

Daha kapsamlı bir mpox kaynak listesine BURADAN ulaşabilirsiniz.

Yasal Uyarı: Sunulan tüm verilerin yorumlanmasında dikkatli olunmalıdır. DSÖ, ulusal halk sağlığı otoriteleri ve diğer kaynaklar arasında kullanılan farklı dahil etme kriterleri ve farklı veri kesim zamanları nedeniyle bilgi ürünleri arasında farklılıklar olması beklenmektedir. Doğruluk ve güvenilirlik sağlamak için gerekli adımlar atılmış olsa da, tüm veriler sürekli doğrulamaya ve değişime tabidir. Tüm sayımlar; vaka tespiti, vaka tanımları, laboratuvar testleri ve ülkeler, eyaletler ve bölgeler arasındaki raporlama stratejilerindeki farklılıklara bağlı olarak değişiklik gösterebilir.