M.ÇİÇEK (MPOX) HASTALIĞININ KLAD IB MPXV NEDENİYLE DAHA FAZLA YAYILIMI– KÜRESEL DURUM

05 Aralık 2025 Cuma

5 Eylül 2025'te mpox için ikinci PHEIC'in kaldırılmasından bu yana ve 24 Kasım 2025 itibarıyla, bu virüs suşunun sürekli toplum içi bulaşının meydana geldiği bölgeler dışındaki altı DSÖ bölgesinde, klad Ib MPXV'nin 43 yeni doğrulanmış vakası bildirilmiştir. Bu bölgelerden dördünde (Amerika Bölgesi, Güneydoğu Asya Bölgesi, Avrupa Bölgesi ve Batı Pasifik Bölgesi), 24 vakada yakın zamanda uluslararası seyahat bildirilmemiştir ve bu da yerel bulaşı olduğunu göstermektedir.

M.ÇİÇEK (MPOX) HASTALIĞININ KLAD IB MPXV NEDENİYLE DAHA FAZLA YAYILIMI– KÜRESEL DURUM

 

5 Aralık 2025

 

Durumun Özeti

 

Bu raporun amacı, daha önce etkilenmemiş veya bugüne kadar yalnızca seyahatle bağlantılı vakalar bildiren ülkelerde, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler (MSM) arasında Ib klad maymun çiçeği virüsünün (MPXV) yerel bulaşması hakkında farkındalığı artırmaktır. Bu rapor, son epidemiyolojik gelişmeleri, yanıt faaliyetlerini ve ilişkili küresel halk sağlığı riskini özetlemektedir. MPOX için uluslararası halk sağlığı acil durumunun (PHEIC) ikinci ilanı 5 Eylül 2025'te kaldırılmıştır. Hem MPXV klad I ve II hem de alt kladları küresel olarak dolaşımda olmaya devam ederek Afrika ülkelerinde önemli salgınlara yol açtığından, DSÖ acil durum hazırlığı ve yanıt faaliyetlerini tavsiye etmeye devam etmektedir. Devam eden virüs dolaşımının altında birden fazla bulaşma yolu yatmaktadır ve cinsel temas çoğu ortamda bulaşmanın birincil güçlendiricisi olmaya devam etmektedir. 5 Eylül 2025'ten bu yana, altı DSÖ bölgesinin dördünde çeşitli ülkeler, yakın zamanda seyahat bildirilmemiş kişilerde (DSÖ Afrika Bölgesi, Amerika Bölgesi, Avrupa Bölgesi ve Batı Pasifik Bölgesi) klad Ib MPXV enfeksiyonunu doğrulamıştır. Bunların çoğu, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler arasında tespit edilmiştir ve bu durum, özellikle enfeksiyonların genellikle az veya hiç semptom göstermeden (paucisimptomatik veya asemptomatik vakalar) ortaya çıkması ve tespit edilemeyen ileri bulaşmaya yol açması nedeniyle yerel bulaşmayı düşündürmektedir. Genel olarak, çoğu ülkedeki sürveyans verileri, mpox salgınlarını tespit etmek ve bunlara etkili bir şekilde yanıt vermek için yeterlidir. Ancak, kapsamlı epidemiyolojik araştırma, temaslı takibi ve yayılmayı kontrol etmek için halk sağlığı müdahalelerinin uygulanması hala zorlu olmaya devam etmektedir. Mpox'un çoğu vakada iki ila dört hafta içinde kendiliğinden düzeldiği bilinmektedir. Ancak, sekonder bakteriyel enfeksiyonları ve diğer komplikasyonları belirlemek, önlemek ve yönetmek için kaliteli sağlık hizmetlerine zamanında erişim esastır. Bağışıklık sistemini baskılayan rahatsızlıkları olan bireyler, özellikle tespit edilmemiş ve/veya tedavi edilmemiş, kontrol altına alınmamış insan immün yetmezlik virüsü (HIV) enfeksiyonu olan kişiler olmak üzere, daha şiddetli MPX hastalığı ve ölüm riski altında kalmaya devam etmektedir. Yeni ve/veya birden fazla partneri olan erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler, Ib sınıfı ve IIb MPXV enfeksiyonu açısından yüksek risk altındadır. DSÖ, Ib sınıfı MPXV'nin erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler için oluşturduğu halk sağlığı riskini orta düzeyde, genel nüfus için ise düşük olarak değerlendirmektedir.

 

Durumun Tanımlanması

5 Eylül 2025'te mpox için ikinci PHEIC'in kaldırılmasından bu yana ve 24 Kasım 2025 itibarıyla, bu virüs suşunun sürekli toplum içi bulaşının meydana geldiği bölgeler dışındaki altı DSÖ bölgesinde, klad Ib MPXV'nin 43 yeni doğrulanmış vakası bildirilmiştir. Bu bölgelerden dördünde (Amerika Bölgesi, Güneydoğu Asya Bölgesi, Avrupa Bölgesi ve Batı Pasifik Bölgesi), 24 vakada yakın zamanda uluslararası seyahat bildirilmemiştir ve bu da yerel bulaşı olduğunu göstermektedir. Buna dayanarak, İtalya, Malezya, Hollanda, Portekiz, İspanya ve Amerika Birleşik Devletleri'nin artık klad Ib MPXV'nin toplum içi bulaşını yaşadığı kabul edilmektedir. Ayrıca, birçok ülkede seyahatle ilgili vakalar bildirilmeye devam etmektedir.

43 vakanın yarısı (22'si) erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler arasında belgelenirken, diğer vakalar klad Ib'nin toplum içi bulaşının bilindiği ülkelere seyahatle veya seyahatle ilgili vakalara (ev içi temaslar ve/veya cinsel partnerler) bağlı olarak ortaya çıkmıştır.

Bu rapor, DSÖ bölgesi ve ülke bazında, Ib MPXV kladından kaynaklandığı doğrulanan bu son mpox vakalarına genel bir bakış sunmakta, mevcut temel epidemiyolojik bilgileri özetlemekte ve ardından DSÖ'nün hızlı risk değerlendirmesini ve halk sağlığı tavsiyelerini sunmaktadır.

 

5 Eylül - 24 Kasım 2025 tarihleri ​​arasında DSÖ Bölgeleri ve ülkelerinde Ib MPXV kladından kaynaklanan bildirilen mpox vakalarının özeti

DSÖ Afrika Bölgesi

5 Eylül 2025'te Halk Sağlığı Acil Durumu'nun (PHEIC) kaldırılmasından bu yana ve 24 Kasım 2025 itibarıyla, Namibya ilk kez Ib MPXV klad vakalarını bildirmiştir. Burundi, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kenya, Malavi, Mozambik, Kongo Cumhuriyeti, Ruanda, Güney Afrika, Tanzanya, Uganda ve Zambiya'da toplum içi bulaşma devam etmektedir.

Namibya

Namibya, DSÖ'ye Ib MPXV kladından kaynaklanan bir olası ve iki doğrulanmış mpox vakası bildirmiştir. İndeks (olası) vaka Afrika Bölgesi içindeki seyahatle bağlantılıdır ve doğrulanmış iki vaka ise hastanın ev içi temaslılarıdır. Bu kümenin tespit edilmesinin ardından başka vaka bildirilmemiştir.

Bunlar, ülkede bildirilen ilk mpox vakalarıdır.

DSÖ Amerika Bölgesi

DSÖ Amerika Bölgesi'ndeki iki ülke, Ib MPXV kladından kaynaklanan toplam dört doğrulanmış mpox vakası bildirmiştir. Kanada'da tespit edilen bir vaka yakın zamanda seyahat etmişken, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki üç vakanın yakın zamanda seyahat geçmişi veya gezginlerle bilinen epidemiyolojik bağlantısı olmamıştır.

Kanada

Kanada, yakın zamanda ülke dışına seyahat etmiş ve Kanada'ya döndükten sonra cinsel partneri olmadığını bildiren yetişkin bir erkekte Ib MPXV kladına bağlı doğrulanmış bir mpox vakasını DSÖ'ye bildirmiştir. Vaka, daha fazla bulaşmanın önlenmesi konusunda danışmanlık hizmeti almıştır.

Amerika Birleşik Devletleri

Amerika Birleşik Devletleri, Kaliforniya'nın Long Beach (bir vaka) ve Los Angeles (iki vaka) ilçelerinde Ib MPXV kladına bağlı ilgisiz üç mpox vakası bildirmiştir. Üç vaka da erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkeklerde görülmüş ve bunların hiçbirinin yakın zamanda uluslararası seyahat geçmişi veya mpox vakalarına maruz kaldığına dair bilinen bir bilgisi yoktur. Bu kişilerin hiçbirinde daha önce MPXV enfeksiyonu veya ortopoksvirüs aşısı yoktu ve bir vakanın bağışıklık sistemi baskılanmıştır. Üç kişi de hastaneye kaldırılmış, standart tıbbi bakım almış ve tamamen iyileşmiştir. Halk Sağlığı Acil Durumu'nun (PHEIC) kaldırılmasından önce, Amerika Birleşik Devletleri, hepsi seyahatle bağlantılı olan Ib MPXV kladına bağlı altı mpox vakası bildirmişti.

Halk sağlığı yetkilileri, hane halkı, sağlık kuruluşu ve sosyal temaslar arasında temaslı takibi yapmıştır. Bugüne kadar Ib MPXV kladından kaynaklanan ek bir mpox vakası tespit edilmemiştir. Halk sağlığı araştırmaları, Güney Kaliforniya'da erkeklerle ve onların sosyal çevreleriyle cinsel ilişkiye giren erkekler arasında Ib MPXV kladının toplum içinde bulaşmaya devam ettiğini göstermektedir. Viral genomik dizileme verileri, Kaliforniya'daki üç vakanın Ağustos 2025'te ülkede daha önce bildirilen bir vakayla bağlantılı olabileceğini göstermektedir.

DSÖ Güneydoğu Asya Bölgesi

5 Eylül - 24 Kasım 2025 tarihleri ​​arasında, DSÖ Güneydoğu Asya Bölgesi'nde, tamamı Tayland'da olmak üzere, Ib MPXV kladından kaynaklanan beş mpox vakası bildirilmiştir. Tüm vakaların yakın geçmişte uluslararası seyahat geçmişi vardı ve üçü kendilerini erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkek olarak tanımlamıştır.

Tayland

Tayland, DSÖ'ye Ib MPXV kladından kaynaklanan beş yeni mpox vakası bildirmiştir. Vakalar arasında dört erkek bulunmuş olup; üçü kendilerini erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkek olarak tanımlamış ve birinin ise  kadın olduğu görülmüştür. Seyahat geçmişleri, enfeksiyona maruz kalma olasılığının yüksek olduğu Birleşik Arap Emirlikleri, Umman ve Rusya Federasyonu'na yakın zamanda yapılan seyahatlerle ilişkilendirilmektedir. Tayland, 5 Eylül'den önce, tamamı uluslararası seyahatlerle ilişkili olan Ib MPXV kladına bağlı beş mpox vakası bildirmiştir.

 

DSÖ Doğu Akdeniz Bölgesi

DSÖ Doğu Akdeniz Bölgesi'ndeki üç ülke, Mısır, Lübnan ve Katar, altı mpox vakası bildirmiştir. Bu klad Mısır ve Lübnan'da belgelenmemiş olsa da, Katar'da Ib MPXV kladına atfedilen iki vaka bildirilmiştir.

Katar

Katar, DSÖ'ye Ib MPXV kladına bağlı iki mpox vakası bildirmiştir. Bu vakalardan biri yetişkin erkek, diğeri yetişkin kadın olup, Doğu Akdeniz Bölgesi içindeki seyahatlerle bağlantılıdır. Bu dönemden önce Katar, Ib MPXV kladına bağlı üç mpox vakası bildirmiş olup, bunların hepsi uluslararası seyahatlerle ilişkili olduğu görülmüştür.

DSÖ Avrupa Bölgesi

DSÖ Avrupa Bölgesi ülkeleri, Ib MPXV kladına bağlı toplam 27 mpox vakası bildirmiştir. Bunlardan 18 vaka, yakın zamanda uluslararası seyahat öyküsü olmayan ve tespit edilemeyen toplum içi bulaşmayı düşündüren otokton olarak sınıflandırılmıştır (İtalya, Hollanda, Portekiz ve İspanya). Belçika ve Birleşik Krallık'tan bildirilen iki vaka Avrupa içinde seyahatle, beş vaka ise Avrupa dışında (Doğu Afrika, Uganda, Birleşik Arap Emirlikleri) seyahatle ilişkili  olduğu görülmüştür. Bu seyahatler, Ib MPXV kladında toplum içi bulaşma görülen ülkelere veya bu ülkelerden, ayrıca Angola, Birleşik Arap Emirlikleri ve Vietnam gibi toplum içi bulaşmanın bildirilmediği ülkelere veya bu ülkelerden gerçekleşmiştir. Ayrıca, 27 vakanın en az 15'i ve yerel olarak edinilen 18 vakanın 14'ü, erkeklerle cinsel ilişkiye giren ve kendilerini erkek olarak tanımlayan bireylerde görülmüştür.

Belçika

Belçika, DSÖ'ye yakın zamanda Hollanda'ya seyahat eden ve Ib MPXV kladından kaynaklanan bir mpox vakası bildirmiştir. Bu birey, Hollanda'dayken başka erkeklerle birden fazla cinsel ilişkiye girdiğini bildirmiştir. 5 Eylül'den önce Belçika, Ib MPXV kladından kaynaklanan altı mpox vakası bildirmiş olup, bunların hepsi seyahatle bağlantılıdır.

Fransa

Fransa, Doğu Afrika'dan dönen yetişkin bir erkek yolcuda Ib MPXV kladından kaynaklanan bir mpox vakası olduğunu DSÖ'ye bildirmiştir. Bu dönemden önce Fransa, Ib MPXV kladından kaynaklanan ve hepsi seyahatle bağlantılı üç mpox vakası bildirmiştir.

Almanya

Almanya, Ib MPXV kladından kaynaklanan üç mpox vakası olduğunu DSÖ'ye bildirmiştir. Her üç vakanın da yakın zamanda uluslararası seyahat geçmişi vardır: Biri Angola'ya seyahat etmiş yetişkin bir erkek, diğeri Uganda'ya seyahat etmiş yetişkin bir kadın ve üçüncüsü Vietnam'a seyahat etmiş yetişkin bir erkektir. Uganda'da Ib kladında toplum yayılımı mevcut olmuş olup Vietnam daha önce bu alt kladdan vaka bildirmemiştir. 5 Eylül'den önce Almanya, çoğu seyahatle bağlantılı olan Ib MPXV kladından kaynaklanan 12 mpox vakası rapor etmiştir.

Yunanistan

Yunanistan, DSÖ'ye, Yunanistan'a gelmeden önce Birleşik Arap Emirlikleri'ne seyahat etmiş yetişkin bir erkekte görülen Ib MPXV kladından kaynaklanan ilk mpox vakasını bildirmiştir.

İrlanda

İrlanda, 5 Eylül 2025'ten önce bildirilen küçük bir kümeyle bağlantılı iki vaka rapor etmiştir. İndeks vakanın yakın zamanda Avrupa dışına seyahat öyküsü olduğu görülmüştür. Yerel olarak edinilen ilk vaka, hane halkı bulaşması yoluyla Ib MPXV kladını kapmış bir çocuk (<5 yaş), ikincisi ise daha önceki küme vakalarından birine bakan bir sağlık çalışanı olduğu belirlenmiştir. Bu yerelleştirilmiş Ib klad kümesinin ardından başka bir vaka tespit edilmemiştir. Bu dönemden önce İrlanda, olası bir vaka olan ve aynı kümenin bir parçası olan bir gezginle bağlantılı olan Ib MPXV kladından kaynaklanan doğrulanmış bir mpox vakası bildirmiştir.

İtalya

İtalya, yakın zamanda uluslararası seyahat öyküsü veya mpox vakalarıyla bilinen teması olmayan yetişkin erkeklerde Ib MPXV kladından kaynaklanan iki mpox vakasını DSÖ'ye bildirmiştir. Bu vakalar arasında epidemiyolojik bir bağlantı saptanmamıştır. Epidemiyolojik incelemeler ve temaslı takibi yapılmış ve ek vaka tespit edilmemiştir.

İtalya'da seyahatle herhangi bir bağlantısı olmayan klad Ib MPXV kaynaklı bu mpox vakalarının tespit edilmesi, ülkede klad Ib MPXV'nin yerel toplumlarda bulaştığını düşündürmektedir. Bu dönemden önce İtalya, Tanzanya’ya seyahatle bağlantılı klad Ib MPXV kaynaklı bir mpox vakası bildirmiştir.

Hollanda

Hollanda, yakın zamanda seyahat öyküsü olmayan klad Ib MPXV kaynaklı dokuz mpox vakası bildirmiştir. Bunlar ülkede bildirilen ilk mpox vakalarıdır. Sekiz vaka, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkek olarak tanımlanan kişiler arasında bildirilmiştir. Bunlardan altısı, aynı sık ziyaret edilen cinsel ilişki mekanını ziyaret ettiğini bildirmiştir. Bu vakalar, ülkede klad Ib MPXV'nin yerel toplumlarda bulaştığını düşündürmektedir. 5 Eylül'den önce Hollanda'da Ib MPXV kladından kaynaklanan herhangi bir mpox vakası bildirilmemiştir.

Portekiz

Portekiz, DSÖ'ye Ib MPXV kladından kaynaklanan ilk doğrulanmış mpox vakasını bildirmiştir. Söz konusu vaka, yakın zamanda uluslararası seyahat öyküsü olmayan, tutarsız bir maruziyet bağlamına sahip ve bilinen bir vaka bağlantısı olmayan yetişkin bir erkektir. Tespit edilen bir temas yoktu ve vakaya evde izolasyon, tüm cinsel temasların askıya alınması ve lezyon tamamen iyileşene kadar hijyen önlemlerine uyulması konusunda rehberlik sağlanmıştır. Daha sonra vakanın sağlık yetkilileriyle iletişimi kesilmiştir.

Portekiz'de salgın önleme ve kontrol önlemleri ulusal ve yerel düzeylerde devam etmektedir. Klinik, laboratuvar ve epidemiyolojik tespitlerin güçlendirilmesinin yanı sıra sivil toplum ve aşılamayı teşvik eden en riskli topluluklarla etkileşim kurulmuştur. Portekiz'de Ib kladından kaynaklanan başka bir mpox vakası tespit edilmemiştir.

Portekiz'de seyahatle herhangi bir bağlantısı olmayan ve başka vaka tespit edilmemiş olmasına rağmen, Ib MPXV kladından kaynaklanan bu mpox vakasının tespit edilmesi, ülkede Ib MPXV kladının yerel topluma bulaştığını göstermektedir.

İspanya

İspanya, yakın zamanda uluslararası seyahat geçmişi olmayan veya mpox vakalarıyla bilinen teması olmayan bireylerde Ib MPXV kladından kaynaklanan altı mpox vakası bildirmiştir. Alt klad bilgisi olmaksızın iki yeni I MPXV vakası daha rapor edilmiştir. Bunlar, ülkede bildirilen Ib MPXV kladından kaynaklanan ilk mpox vakalarıdır. Tüm vakalar, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkek olarak tanımlanan bireyler arasında olduğu görülmüştür. İspanya'da seyahatle herhangi bir bağlantısı olmayan Ib MPXV kladından kaynaklanan mpox vakalarının tespit edilmesi, ülkede Ib MPXV kladının yerel topluma bulaştığını düşündürmektedir.

Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı

Birleşik Krallık, Avrupa içinde seyahat geçmişi olan Ib MPXV kladından kaynaklanan bir mpox vakasını DSÖ'ye bildirmiştir. Söz konusu hasta, diğer erkeklerle cinsel ilişkiye girdiğini bildiren bir erkek olduğu bilinmektedir. Söz konusu vakadan önce, Birleşik Krallık 18 klad Ib vakası bildirmiş olup bunların çoğu, Ib MPXV kladının dolaşımda olduğu ülkelere seyahatle doğrudan veya dolaylı bağlantıları olduğunu rapor etmiştir.

DSÖ Batı Pasifik Bölgesi

5 Eylül - 24 Kasım 2025 tarihleri ​​arasında DSÖ Batı Pasifik Bölgesi'nde Ib MPXV kladına bağlı üç mpox vakası bildirilmiştir: Avustralya, Japonya ve Malezya'da birer vaka.

Avustralya

Avustralya, yakın zamanda Çin'e ve Filipinler'e seyahat ettiğini ve büyük olasılıkla enfekte olduğunu bildiren yetişkin bir erkekte Ib MPXV kladından kaynaklanan bir mpox vakası olduğunu DSÖ'ye bildirmiştir. Filipinler, Ib MPXV kladından kaynaklanan herhangi bir mpox vakası bildirmemiştir. 5 Eylül'den önce, Avustralya'da seyahatle bağlantılı üç mpox vakası rapor edilmiştir.

Japonya

Japonya, yakın zamanda Afrika'ya seyahat ettiğini ve büyük olasılıkla virüse maruz kaldığını bildiren yetişkin bir kadında Ib MPXV kladından kaynaklanan ilk mpox vakasını DSÖ'ye bildirmiştir.

Malezya

Malezya, kendisini erkeklerle cinsel ilişkiye giren bir erkek olarak tanımlayan yetişkin bir erkekte Ib MPXV kladından kaynaklanan ilk mpox vakasını DSÖ'ye rapor etmiştir. Yakın zamanda uluslararası seyahat geçmişi veya bilinen bir vakayla bağlantısı olmadığı görülmüştür. Söz konusu kişi, semptomların başlamasından önceki üç hafta içinde en az bir kişiyle cinsel temas kurduğunu bildirmiştir. Temas takibi, izlemeye alınan 15 hane ve sağlık personeli temaslısını tespit etmiş ve başka vaka tespit edilmemiştir. Malezya'da seyahatle herhangi bir bağlantısı olmayan klad Ib MPXV kaynaklı bu mpox vakasının tespit edilmesi, ülkede klad Ib MPXV'nin yerel yayılımını düşündürmektedir.

Tablo 1. 5 Eylül - 24 Kasım 2025 tarihleri ​​arasında ülkelere göre klad Ib MPXV kaynaklı mpox vakalarının özeti.

*Bir yeni vaka henüz doğrulanmadığı için tabloya dahil edilmemiştir.

**Son zamanlarda seyahat etmemiş olan ve alt klad bilgisi bulunmayan, erkeklerle sex yapan erkekler arasında klad I MPXV'ye bağlı iki  yeni mpox vakası

Epidemiyoloji

Mpox, MPXV'nin neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır ve iki klada ayrılır: Klad I (Ia ve Ib alt kladlarını içerir) ve klad II (IIa ve IIb alt kladlarını içerir). Tarihsel olarak Doğu, Orta ve Batı Afrika'nın tropikal yağmur ormanı bölgelerinde zoonotik bulaşma ile ilişkilendirilen mpox, son yıllarda ağırlıklı olarak insandan insana bulaşma yoluyla yayılmış ve hızla tüm DSÖ bölgelerinde ortaya çıkmıştır. Alt klad Ia ve Ib, 2023 yılında Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin Güney Kivu eyaletinde klad Ib'nin ortaya çıkmasını takip etmiştir. Klad Ia şu anda Ib olmayan tüm diğer Klad I suşlarını kapsadığı düşünülmektedir. Klad IIb, 2022'den beri tüm DSÖ bölgelerinde dolaşmaya devam etmektedir.

Virüs öncelikle mpox'lu bir kişiyle yakın fiziksel temas, cinsel temas veya örneğin ebeveynden çocuğa gibi diğer doğrudan ten tene temas biçimleri yoluyla bulaşır. Diğer belgelenmiş yollar arasında, bazen fiziksel olmayan, kontamine malzemelerle dolaylı temas da yer alır. Enfeksiyöz solunum yolu partiküllerinin yakın mesafeden solunması gibi temas ve gebelik veya doğum sırasında anneden çocuğa dikey bulaşma. Tarihsel olarak endemik bölgelerde, bulaşma hayvanlardan insanlara canlı hayvanlarla temas veya kontamine yaban hayvanı etinin tüketilmesi yoluyla da gerçekleşebilir. Ortaya çıkan kanıtlar, MPXV'ye maruz kalmanın başka bir kişide subklinik enfeksiyon ve virüsün, özellikle genital ve anal salgılarda sessizce yayılmasıyla sonuçlanabileceğini ve bunun cinsel temas sırasında daha fazla bulaşmayı kolaylaştırabileceğini göstermektedir.

MPox, genellikle maruziyetten 3-7 gün sonra başlayan ve bir gün veya nadiren 21 gün sonrasına kadar devam edebilen belirti ve semptomlara neden olur. Semptomlar genellikle iki ila dört hafta sürer, ancak bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde, örneğin ileri tedavi edilmemiş HIV enfeksiyonu sonucu daha uzun sürebilir. Ateş, kas ağrıları ve boğaz ağrısı ilk olarak ortaya çıkabilir, ardından gelişen bir deri döküntüsü ve/veya mukozal lezyonlar görülebilir veya bu lezyonların ortaya çıkması sistemik semptomlardan önce gelebilir. Lenfadenopati (şişmiş lenf düğümleri) de mpox'un tipik bir özelliğidir ve çoğu kişide bulunur. Cinsel temas yoluyla bulaşmanın bazen sadece genital lezyonların ortaya çıkmasına neden olduğu gözlemlenmiştir. Çocuklar, hamile kadınlar ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler (çoğunlukla ileri HIV enfeksiyonu nedeniyle), mpox'a bağlı komplikasyon geliştirme ve ölüm riski altındadır.

Özellikle bir salgında veya yeni bir coğrafi bölgede ilk vakalar söz konusu olduğunda, mpox'u doğrulamak için laboratuvar testleri gereklidir. MPXV enfeksiyonu için birincil tanı testi polimeraz zincir reaksiyonudur (PCR). En iyi tanı örnekleri, doğrudan lezyon materyalinden (lezyon sıvısı veya kabuklar gibi deri veya mukozalardan) kuvvetli sürüntü yoluyla alınır. Deri veya mukozal lezyonların yokluğunda, test orofaringeal, anal veya rektal sürüntülerde yapılabilir. Ancak, orofaringeal, anal veya rektal örneklerin pozitif sonucu mpox'u doğrulasa da, negatif sonuç MPXV enfeksiyonunu ekarte etmek için yeterli değildir. Viremi genellikle kısa sürdüğü ve kişiler enfeksiyondan sadece birkaç gün sonra negatif sonuç alabildiği için kan testi önerilmez. Seroloji farklı ortopoksvirüsler arasında ayrım yapmaz ve bu nedenle retrospektif vaka sınıflandırması veya özel çalışmalar için antikor tespit yöntemlerinin uygulanabileceği referans laboratuvarlarla sınırlıdır.

Tedavi öncelikle klinik semptomların yönetilmesine, cilt ve göz bakımının sağlanmasına, ağrının azaltılmasına ve sekonder bakteriyel enfeksiyonların ve diğer komplikasyonların önlenmesine ve yönetilmesine dayanır. Klinik çalışmalar veya acil durum erişim protokolleri aracılığıyla mevcut olduğunda, özellikle ağır vakalarda veya komplikasyon riski daha yüksek olan bireylerde, mpox tedavisinde spesifik antiviral ilaçlar da kullanılabilir.

Mpox'u önlemek için kullanılan aşılar tüm ülkelerde mevcuttur. DSÖ, belirtildiği gibi MVA-BN (replikasyonsuz) veya LC16m8 (minimal replikasyonlu) aşısının veya diğer aşıların mevcut olmadığı durumlarda bireysel risk-fayda değerlendirmesine göre ACAM2000 (replikasyonlu) aşısının kullanılmasını önermektedir. Bir salgın durumunda, DSÖ tarafından mpox'a maruz kalma riski yüksek olan kişiler için aşılama önerilmektedir; örneğin seks işçileri; eşcinsel, biseksüel veya erkeklerle cinsel ilişkiye giren diğer erkekler; veya birden fazla cinsel partneri olan diğer bireyler; sağlık çalışanları ve ön saflardaki çalışanlar, bilinen mpox vakalarının temaslıları ve coğrafi olarak tanımlanmış bir bölge veya topluluktaki (yerel epidemiyolojiye dayalı) diğer etkilenen gruplar.

Halk Sağlığı Yanıtı

DSÖ, küresel mpox sürveyansını sürdürmekte ve tüm ülkeler için yanıt konusunda rehberlik sağlamakta ve çok ortaklı koordinasyon yoluyla teşhis ve aşılara erişim desteği sağlamaktadır. DSÖ ve ortakları, salgınlara zamanında müdahaleyi daha da hızlandırmak ve gelecek için sürdürülebilir destek sağlamak amacıyla mpox aşısı temini için Uluslararası Koordinasyon Grubu'nu (ICG) kurmuştur. Ayrıca, DSÖ sahada kullanılmak üzere mevcut hızlı teşhis testlerini değerlendirmeye devam etmektedir.

Etkilenen DSÖ Bölgelerinde alınan halk sağlığı yanıt önlemleri şunlardır:

DSÖ Afrika Bölgesi

  • Bölgede, tüm ana yanıt unsurlarını içeren kıtasal bir mpox yanıtı devam etmektedir.
  • Sürveyans faaliyetleri devam etmekte ve çoğu ülkede mpox teşhis kapasitesi mevcuttur.
  • On altı ülke mpox aşısı almış ve salgınları kontrol altına almak için risk altındaki kişileri aşılamaktadır.

DSÖ Amerika Bölgesi

  • DSÖ, etkilenen ülkelerde mpox faaliyetlerinde Üye Devletlere sürveyans, hazırlık ve salgın yanıt konularında destek sağlamaktadır.
  • DSÖ, durum raporları ve mpox panosu aracılığıyla bilgi sağlamaktadır.
  • Paho Döner Fonu aracılığıyla ülkelere aşılar sunulmaya devam etmektedir.
  • Yanıt, risk altındaki topluluklarla iletişim ve etkileşim, vakaların zamanında tespiti ve hastaların tedavisi, laboratuvar onayı, sürveyans ve bulaşma zincirlerinin kontrol altına alınması, kritik sağlık malzemelerine erişimin sağlanması ve sağlık çalışanlarının korunmasına odaklanmaktadır.

DSÖ Güneydoğu Asya Bölgesi

  • DSÖ, laboratuvar tanıları ve tıbbi karşı önlemlere (MCM) erişim de dahil olmak üzere hazırlığı artırmak için Üye Devletlere haftalık brifingler ve teknik rehberlik sağlamaktadır.
  • MCM'ye erişim, tanı için tahsis ve tedarik zinciri koordinasyonu ve bölgesel bir düzenleyici ağ aracılığıyla düzenleyici hazırlık desteği yoluyla kolaylaştırılmaktadır.
  • DSÖ, güvenli ve ölçeklenebilir bakım kapasitesini güçlendirmek için klinik yönetim ve enfeksiyon önleme ve kontrolü konusunda rehberlik sağlamaktadır.
  • Erken teşhis ve raporlama için iş birliğine dayalı bir sürveyans mekanizması, HIV/CYBE ve acil durum programları arasında koordinasyonu içermektedir. Destek, bölgesel kapasiteyi artırmak için genom dizilimi, reaktif tedariki, eğitim ve biyoenformatik konularını içermektedir.
  • Toplum koruma ve iletişim stratejileri, yüksek riskli gruplara yönelik hedefli erişim, sosyal dinleme, söylenti takibi ve mesajların bölgesel olarak uyarlanmasının yanı sıra, genom dizilimi kapasitesini ve tanı için düzenleyici hazırlığı iyileştirme çabalarıyla birlikte ölçeklendirilmektedir.

DSÖ Doğu Akdeniz Bölgesi

  • DSÖ, IHR mekanizması aracılığıyla ülkeler arasında koordinasyonu, raporlamayı ve bilgi paylaşımını desteklemeye devam etmektedir. DSÖ, rutin cinsel yolla bulaşan hastalık hizmetlerine mpox önleme ve bakımının entegre edilmesi için ulusal paydaşlarla birlikte savunuculuk yapmaya devam etmektedir.
  • DSÖ, kitlerin tedarik ve dağıtımını kolaylaştırarak ülkelerin mpox teşhis hizmetlerine erişimini desteklemektedir.
  • DSÖ, sürveyansı güçlendirmek ve mpox'un rutin sürveyans hastalık listelerine dahil edilmesini sağlamak için ulusal sağlık yetkilileriyle yakın bir şekilde çalışmaktadır.

DSÖ Avrupa Bölgesi

  • DSÖ ve Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC), tüm Üye Devletlerden, resmi Uluslararası Sağlık Tüzüğü (IHR) ve/veya sürveyans mekanizmaları aracılığıyla, I. sınıf MPXV kaynaklı mpox'u bildirmelerini istemiştir.
  • DSÖ, bölgede mpox bulaşının etkenlerini daha iyi anlamak için modelleme çalışmaları yürütmüştür.
  • ECDC, AB/AEA'da Ib sınıfı MPXV'nin yerel bulaşının tespit edilmesinin ardından bir tehdit değerlendirme brifingi yayınlamıştır.
  • Sağlık çalışanları için bir Risk İletişimi, Topluluk Katılımı ve Bilgi Salgını Yönetimi paketi ve seyahat tavsiyeleri, IHR odak noktaları aracılığıyla Üye Devletlerle paylaşılmıştır.
  • mpox ile ilgili soru-cevap belgeleri güncellenmiştir.
  • DSÖ ve ECDC, toplum algılarını anlamak için durum hakkında bir toplum bilgilendirme toplantısı planlamaktadır.

DSÖ Batı Pasifik Bölgesi

  • Bölgede Ib kladından kaynaklanan yerel olarak edinilmiş bir vakanın bildirilmesi ve Ib kladının Bölgeden ihraç edilmesinin ardından DSÖ, epidemiyolojik inceleme, temaslı takibi ve potansiyel bulaşma ortamlarının değerlendirilmesi konusunda ulusal yetkililerle birlikte çalışmakta olup, ek vakaları izlemeye ve sınır ötesi destek sunmaktadır.
  • DSÖ, hızlı risk değerlendirmeleri, vaka yönetimi ve IPC konusunda teknik tavsiyeler ve UST kanalları aracılığıyla olay bilgilerinin doğrulanması da dahil olmak üzere, şüpheli MPOX olaylarının sürveyansı, hazırlığı ve araştırılması konusunda ülkeleri desteklemektedir.
  • DSÖ, klinik örnekleme konusunda rehberlik, I. ve II. klad MPXV için PCR testine erişim ve klad ve alt klad tanımlaması için genomik dizileme kapasitesini artırmak üzere ulusal laboratuvarlarla koordinasyon da dahil olmak üzere tanı kapasitesini güçlendirmek için hedefli destek sağlamaktadır. DSÖ, HIV ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara yönelik hizmetlere mpox hazırlığını entegre etmek, erken HIV testi yaptırmak ve mpox'lu herhangi bir kişi için DSÖ'nün klinik bakım ve enfeksiyon önleme ve kontrolü rehberliği doğrultusunda antiretroviral tedavi (ART) başlatılmasını teşvik etmek için çalışmaktadır.
  • DSÖ, bölgesel web seminerleri, teknik değişimler ve Uygulama Toplulukları aracılığıyla klinik hazırlığı desteklemekte ve ülkelerin güncel klinik yönetim rehberliğine, akran desteğine ve şüpheli ve doğrulanmış vakaların yönetimi için bağlama özgü araçlara erişmesini sağlamaktadır.
  • Risk iletişimi ve toplum katılımı faaliyetleri, sosyal dinleme, bilgi, eğitim ve iletişim (BİK) materyali üretimine ve sağlık çalışanları ve erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler, seks işçileri ve toplum temelli örgütler dahil olmak üzere kilit nüfus ağlarıyla yakın iş birliğine odaklanarak semptomlar konusunda farkındalığı artırmak, erken bakım arayışını teşvik etmek ve mpox ile ilişkili damgalamayı azaltmak için çalışmaktadır.
  • DSÖ, eylem içi incelemeler ve mpox'un tüm tehlikelere yönelik acil durum hazırlık ve müdahale çerçevelerine entegrasyonu da dahil olmak üzere, ülkelerin ulusal hazırlık önlemlerini gözden geçirmelerine ve güçlendirmelerine yardımcı olmaya devam etmektedir.

DSÖ risk değerlendirmesi

Yukarıda sunulan epidemiyolojik gelişmeler ve tüm DSÖ bölgelerinde Ib MPXV kladının toplum içinde bulaştığının doğrulanması ışığında, DSÖ, Ib MPXV kladının yeni ve/veya birden fazla partneri olan erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler için oluşturduğu halk sağlığı riskini orta, genel nüfus için ise düşük olarak değerlendirmektedir.

Bu değerlendirmenin gerekçesi aşağıda özetlenmiştir.

Zamanında ve kaliteli bakım sağlandığında, MPOX genellikle sistemik semptomlar ve lokalize cilt ve/veya mukoza lezyonlarıyla karakterize hafif ila orta şiddette bir hastalığa neden olur. Ancak, sekonder bakteriyel enfeksiyonlar ve diğer komplikasyonlar ciddi hastalığa ve ölüme yol açabilir. Çoğu durumda, ölümle sonuçlanan vakaların oranı (vaka ölüm oranı) %1'in altındadır. Ciddi hastalık ve ölüm risk faktörleri arasında, kontrolsüz HIV, genç yaş (0-4 yaş) ve gebelik gibi herhangi bir nedene bağlı bağışıklık baskılanması yer alır. Son yıllarda, tedavi edilmemiş veya kontrolsüz HIV ile yaşayan kişiler, MPOX kaynaklı ölüm riskinin en yüksek olduğu kişilerdir. Afrika ülkelerinde, küçük çocuklar, hamile kadınlar ve doğmamış veya yeni doğmuş bebekleri ile diğer bağışıklık sistemi baskılayıcı rahatsızlıkları olan bireyler arasında da ölümler meydana gelmiştir.

DSÖ, son yıllarda mpox için iki kez PHEIC ilan etmiştir. İlki, 2022'de, başta birden fazla partneri olan erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler olmak üzere, dünyanın tüm bölgelerinde cinsel ilişki ağları aracılığıyla yayılan çok sayıda ülkeyi etkileyen bir klad IIb MPXV salgınıyla bağlantılıydı. Küresel salgın sırasında bu grubun dışındaki bulaşma çok sınırlı kalmış ve 2023'ün ikinci yarısında kontrol altına alınmıştır. Aynı popülasyonda, muhtemelen cinsel temas yoluyla hafif, tespit edilemeyen veya subklinik bulaşma nedeniyle düşük seviyeli sporadik bulaşma devam etmiştir.

Afrika'da bildirilen mpox vakalarının artması ve yeni tanımlanan Ib MPXV kladının birçok Afrika ülkesinde yayılması nedeniyle, 2024 yılında mpox için ikinci PHEIC ilan edilmiştir. Bu ülkelerin çoğu mpox'tan ilk kez etkilenmiş ve hem cinsel hem de cinsel olmayan temas yoluyla bulaşma kaydedilmiştir. Bu salgınlar, başta Orta ve Doğu Afrika olmak üzere birçok ülkede bu suşun toplum içinde sürekli bulaşmasına yol açmıştır. Birçok ortamda bulaşma, başlangıçta seks işçileri de dahil olmak üzere, bağlantılı cinsel ağlarda birden fazla rastgele cinsel partneri olan kişiler arasındaki heteroseksüel temasla tetiklenmiş, ardından haneler içinde ikincil yayılma gerçekleşmiştir. Bu ortamların çoğunda virüs dolaşımı hem bilinen hem de gizli (tespit edilmemiş veya bildirilmemiş) bulaşma yoluyla devam etmektedir.

Yukarıda açıklanan Ib MPXV kladına bağlı mpox'un birden fazla ülkede ve DSÖ bölgesinde yaşayan bireylerde yerel olarak edinilmiş vakaları, bu alt kladın tespit edilmemiş bulaşmasının bu ortamlarda bağımsız olarak meydana geldiğini göstermektedir. Bu bulaşmanın, hiç semptom göstermeyen veya minimal semptom gösteren bazı enfeksiyonlar (asemptomatik veya az semptom gösteren vakalar) nedeniyle hızlanması muhtemeldir ve bu da ağırlıklı olarak cinsel temas yoluyla daha fazla bulaşmaya yol açmaktadır. Bu hipotez, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler arasında klad Ib MPXV vakalarının artan oranıyla desteklenmektedir. klad Ib MPXV'nin yayılmaya devam etmesi ve öncelikle geniş cinsel ağlardaki cinsel temas aracılığıyla daha fazla ülkede toplum bulaşmasının yerleşmesi muhtemeldir. Erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler, özellikle de çok sayıda rastgele cinsel teması olanlar, klad Ib MPXV enfeksiyonu dahil olmak üzere mpox için artmış risk altındadır. Şu anda, bu popülasyonda mpox'a karşı bağışıklık, bazı ülkelerde 2022'den beri yapılan aşılama çalışmalarının ve klad IIb MPXV salgını sırasında mpox'a maruz kalmanın sağladığı bağışıklığın bir sonucudur. Ancak, birçok ülke mpox aşısı sunamamış, aşının mevcut olduğu bazı ülkelerde erişim kısıtlı olmuş ve birçok kişi eksik aşı kürü almıştır. Ek olarak, 2022 sonlarında aşılama faaliyetlerinin zirvesinden bu yana, cinsel olarak aktif nüfusa yeni genç bireyler grupları girmiştir. Bu bireylerin daha önce enfeksiyon geçirmemiş veya aşılama faaliyetleriyle ulaşılmamış olmaları nedeniyle immünolojik olarak naif olma olasılıkları daha yüksektir. Ayrıca, aşı etkinliği hakkındaki mevcut veriler, aşılama veya önceki enfeksiyondan sonra mpox'a karşı koruma süresiyle ilgili belirsizlik, devam eden virüs suşu evrimi olan salgınlar sırasında önceki bağışıklığın çapraz klad korumasına ilişkin belirsizlik ve zamanla azalan humoral bağışıklığa ilişkin yeni veriler, 2022 ve 2023'te aşılanan veya enfekte olanların koruyucu bağışıklığını korumaya devam edeceğine dair güveni sınırlamaktadır. Ayrıca, burada belirtilen ülkeler tarafından 5 Eylül ile 24 Kasım arasında bildirilen tüm vakaların yalnızca yarısı, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler arasındaydı ve bu da diğer gruplarda riskin devam ettiğini göstermektedir.

Burada bildirilen tüm vakalar klinik olarak stabil olup izole edilmiş veya hastalıktan iyileşmiştir. Çoğunun bilinen temaslıları, semptomların erken teşhisi ve tanının konulmasını sağlamak için 21 gün boyunca takip edilmiştir. Bu vakalar ve temaslıları için klinik risk, özellikle aşılanmışlarsa ve bağışıklık sistemi baskılanmamışlarsa düşüktür.

Klad IIb ile ilgili küresel salgından ve geçen yılki klad Ib MPXV'nin çok sayıda importasyonundan elde edilen veriler, cinsel ilişki ağları dışında mpox bulaşmasının çoğu yüksek gelirli ortamda nispeten sınırlı olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, farklı nüfus grupları arasında mpox'un toplum içinde bulaşma riskinin hala düşük olduğu düşünülmektedir. Ancak, Afrika'da çocuklar da dahil olmak üzere farklı nüfus gruplarını etkileyen büyük salgınlar ve yaygın toplum içi bulaşma ve birçok ülkede ilişkili salgınlar göz önüne alındığında, tüm bölgelerde ve özellikle de cinsel yolla bulaşma riski daha yüksek olan nüfus gruplarında dikkatli olmak kritik önem taşımaktadır.

Etkilenen ülkeler, mpox salgınlarını tespit etme ve bunlara etkili bir şekilde yanıt verme kapasitesini geliştirmiş olsa da, derinlemesine epidemiyolojik araştırma ve temas takibi hâlâ zorlu bir süreç olmaya devam etmektedir. Mpox'lu bireyler genellikle maruz kalma geçmişlerini veya mevcut cinsel temaslarını açıklamaktan çekinirler; bu da bulaşma zincirlerinin tam olarak haritalanmasını engeller ve tespit edilemeyen ileri yayılma olasılığını artırır. Vakaların hızla izole edilmesi, bildirilen temaslıların belirlenmesi ve izlenmesi ve risk altındaki temaslılara, tercihen maruziyetten sonraki dört gün içinde, zamanında maruziyet sonrası aşılama yapılması, ikincil vaka riskinin azaltılmasına yardımcı olur. Ancak, Ib sınıfının cinsel yolla bulaşmasının birçok ülkede meydana geldiği göz önüne alındığında, Ib sınıfı MPXV'nin yeni etkilenen ülkelerde ve dünyanın diğer ülkelerine yayılmaya devam etme riski yüksektir.

Bu son gelişmeler ışığında, DSÖ, Ib sınıfı MPXV'nin yeni ve/veya birden fazla partneri olan erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler için oluşturduğu halk sağlığı riskini orta, genel nüfus için ise düşük olarak değerlendirmektedir. Erkekler için risk, bu popülasyonda maruz kalma riskinin daha yüksek olması ve bu grupta genel popülasyona kıyasla birçok bağlamda ileri HIV enfeksiyonunun yaygın olmasıyla haklı çıkarılmaktadır. Bu yüksek risk, bazı bölgelerde bu grupta daha önce geçirilmiş doğal enfeksiyon ve/veya profilaktik aşılamanın kalıcı koruyucu faydasıyla hafifletilmektedir. Gruptaki bağışıklığın daha genç bireylere veya daha önce aşılanmamış veya virüse maruz kalmamış kişilere dolaylı olarak ne ölçüde fayda sağlayabileceği bilinmemektedir ve aşılara erişim sürdürülmezse zamanla azalmaya devam edecektir.

Bireysel olarak edinilmiş vakalar da dahil olmak üzere tüm MPOX salgınları, epidemiyolojiyi, bulaşma modellerini, ciddi hastalık risk faktörlerini, viral rezervuarı ve evrimini ve önleme ve kontrol için stratejik yaklaşımların ve karşı önlemlerin önemini daha iyi anlamak için yerel bağlamlarında değerlendirilmelidir. Coğrafi bölge, epidemiyolojik bağlam, cinsiyet kimliği veya cinsel davranıştan bağımsız olarak, bir bireyin riski büyük ölçüde maruz kalma riski ve bağışıklık durumu gibi faktörlere bağlıdır.

DSÖ tavsiyesi

Ib sınıfı MPXV'nin toplum içinde bulaşması, Afrika içinde ve dışında birçok ülkede görülmektedir. DSÖ, ülkelerin, özellikle mpox'un epidemiyolojik sürveyansı ve DSÖ rehberliği doğrultusunda laboratuvar teşhis kapasitelerinin güçlendirilmesi ile risk iletişimi, toplum katılımı ve risk altındaki kişiler için mpox aşısına erişimin sağlanması gibi diğer tüm yanıt unsurları konusunda 2023'te yayınlanan ve 20 Ağustos 2026'ya kadar uzatılan Daimi Tavsiyeleri'ne uymaya devam etmelerini şiddetle tavsiye etmektedir. Ülkeler, hem MPXV sınıflarını hem de alt sınıflarını tespit etmek için teşhis kapasitelerine sahip olmalı veya bu kapasitelere erişimi düzenlemelidir. Kamu sağlığı yetkilileri, kapsamlı önleme ve yanıt önlemlerinin bir parçası olarak, yeni vakalar ve vaka kümeleri için virüs sınıfı tanımlaması amacıyla genomik dizileme kapasitesine erişimi sağlamaları konusunda şiddetle teşvik edilmektedir.

DSÖ'nün mpox'un önlenmesi ve kontrolünün artırılmasına yönelik Stratejik Çerçevesi (2024-2027), her bağlamda insandan insana bulaşma ile karakterize salgınları önlemek ve kontrol altına almak, mpox araştırmalarını ilerletmek ve karşı önlemlere erişimi sağlamak ve bazı Afrika ülkelerinde zoonotik bulaşmayı en aza indirmek için bir yol haritası özetlemektedir.

Ülkeler ve topluluklar, hazırlığı artırmaya, topluluk sahiplenmesini teşvik etmeye, risk altındaki kişiler için aşıya erişimi genişletmeye ve özellikle hareketli ve savunmasız nüfusa sahip bölgelerde sınır ötesi koordinasyonu sağlamaya şiddetle teşvik edilmektedir. Risk iletişimi, toplum katılımı ve bilgi salgını yönetimi (RCCE-IM) açısından ülkeler şunları yapmaya teşvik edilmektedir:

  • Erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler, seks işçileri ve diğer risk altındaki gruplar gibi risk altında olabilecek topluluklarla yakın ilişki kurmaya devam ederek koruyucu önlemlerin alınmasını teşvik etmek;
  • mpox'un şu anda dolaşımda olduğu ülkelerden gelen ve bu ülkelere seyahat edenleri de kapsayacak şekilde erişimi genişletmek ve giriş noktalarında halk sağlığı tavsiyeleri sunmak;
  • tüm iletişim ve müdahalelerin damgalama içermeyen, saygılı ve kapsayıcı bir şekilde sunulmasını sağlamak, olumsuz klişeleri veya ayrımcılığı pekiştiren mesajlardan kaçınmak.

Vaksinia virüsü ile formüle edilmiş mpox aşıları, mpox'a karşı koruma sağlar. DSÖ, DSÖ Aşılama Uzmanları Stratejik Danışma Grubu'nun (SAGE) önerileri ve mpox aşıları hakkındaki DSÖ görüş belgesi doğrultusunda, mpox'a maruz kalma riski en yüksek olan kişiler ve ortopoksvirüslerle çalışan laboratuvar personeli için önleyici kullanım amacıyla bir salgın bağlamında mpox'a karşı aşı yapılmasını önermektedir. Şu anda mpox için kullanılan iki aşı önerilmektedir. MVA-BN (replikasyonsuz aşı), DSÖ tarafından ön yeterlilik almış ve salgınlara müdahalede yaygın olarak kullanılmaktadır. LC16m8 (minimum replikasyonlu aşı), DSÖ acil kullanım listesine (EUL) alınmış olup Japonya ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde (DRC) ve Kolombiya'da da kullanılmaktadır. LC16, gebelikte, bağışıklık sistemi baskılanmış bireylerde ve proliferatif cilt rahatsızlığı olanlarda kontrendikedir. DSÖ, bulaşmayı engellemek için risk altındaki veya risk altındaki coğrafi bölgelerdeki kişilere aşı yapılmasını önermektedir. Ulusal yetkililer, geçici bir salgın yanıt önlemi olarak, maruz kalma riski altındaki bireyleri korumak ve dört ila beş kat daha fazla kişiye ulaşmayı kolaylaştırmak için, normalde deri altına uygulanan dozun beşte biri oranında (fraksiyonel dozlama olarak da bilinir) MVA-BN aşısını intradermal enjeksiyon yoluyla uygulamaya teşvik edilmektedir. MVA-BN ile intradermal aşılamanın etkili ve güvenli olduğu gösterilmiştir.

Klinik veya laboratuvar olarak doğrulanmış bir mpox tanısı olan herkes, bulaşıcı dönem boyunca bir sağlık kuruluşunda veya evde izolasyon da dahil olmak üzere yerel sağlık yetkililerinin talimatlarına uymalıdır. Mpox'lu kişiler, seyahat nedeni tıbbi yardım almak olmadığı sürece, herhangi bir mpox semptomu göstermeyene ve kabuklar dökülüp altında yeni bir deri tabakası oluşana kadar, yerel ve uluslararası seyahatler de dahil olmak üzere seyahatten kaçınmalıdır. Doğrulanmış bir vakayla temas eden kişilerin, olası semptomların ortaya çıkması için maksimum kuluçka ve izleme süresi olan 21 gün boyunca hareketlerini sınırlamaları (ve cinsel ilişkiden kaçınmaları) rica olunur.

DSÖ, tıbbi komplikasyon ve uzun vadeli sekel riskini azaltmak ve sağlık sonuçlarını iyileştirmek için mpox hastaları için optimize edilmiş klinik bakım uygulanmasını şiddetle tavsiye etmektedir. Mpox, HIV ile yaşayan kişileri orantısız bir şekilde etkilemekte ve ileri HIV hastalığı olan kişilerde ciddi hastalık, hastaneye yatış veya ölüm riski daha yüksektir. DSÖ, şüpheli veya doğrulanmış MPOX'lu tüm hastalar için erken HIV testi yapılmasını ve MPOX teşhisi konan ve tedavi edilmemiş HIV ile yaşayan kişilerde antiretroviral tedaviye (ART) hızla başlanmasını şiddetle tavsiye etmektedir.

Her düzeydeki sağlık yetkilileri, MPOX'tan etkilenen ülkelere seyahat etmeden önce, seyahat sırasında ve sonrasında veya MPOX'un risk oluşturabileceği etkinlik veya toplantılara katılmadan önce, seyahat edenlere kendilerini ve başkalarını korumaları için bilgi sağlamalıdır. DSÖ, bu raporda adı geçen ülkelere seyahat veya ticaret konusunda herhangi bir kısıtlama önermemektedir.

MPOX riskini azaltmaya yönelik DSÖ halk sağlığı tavsiyeleri hakkında ek bilgi için lütfen aşağıdaki daha fazla bilgi bölümünde listelenen kaynaklara bakınız.

Ayrıntılı Bilgi İçin Aşağıdaki Bağlantılara Bakınız:

Halk Sağlığı Tavsiyesi Kaynakları

Etiketler:
M-Çiçeği (MPox)


Habere Dahil Ülkeler:
BURUNDİ KONGO DEMOKRATİK CUMHURİYETİ KENYA MALAVİ MOZAMBİK KONGO CUMHURİYETİ RUANDA GÜNEY AFRİKA TANZANYA UGANDA ZAMBİYA NAMİBYA KANADA AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ TAYLAND KATAR BELÇİKA FRANSA ALMANYA İTALYA YUNANİSTAN İRLANDA HOLLANDA PORTEKİZ İSPANYA İNGİLTERE (Birleşik Krallık) AVUSTRALYA JAPONYA MALEZYA

Kaynak: https://www.who.int/publications/m/item/multi-country-outbreak-of-mpox--external-situation-report--59---30-october-2025