23 Ocak 2026'da yayınlanmış Dış Durum Raporu-62

 

Önemli Rakamlar
Bölge	Rapor edilen doğrulanmış vaka sayısı	Doğrulanmış vakalar içindeki ölüm vakası sayısı		Raporlayan ülke sayısı
Küresel (1 Ocak – 31 Aralık 2025)*	52.845	215		98
Afrika’da Önemli Ülkeler (8 Aralık 2025-18 Ocak 2026)**
Kongo Demokratik Cumhuriyeti	318		0		-
Gine	216		0		-
Madagaskar	94		0		-
Liberya	86		2		-
Gana	55		3		-

*Mevcut olan en güncel küresel sürveyans verileri.

** Son 6 hafta içinde en çok teyit edilmiş vaka sayılarını rapor etmiş olan ülkeler.

Önemli Olaylar

• Maymun çiçeği virüsünün (MPXV) tüm kladlarının dolaşımda olduğu görülmektedir. Mpox salgınları hızla kontrol altına alınmaz ve insandan insana bulaşma kesilmezse, topluluk içinde bulaşmanın devam etme riski vardır.
• Raporlama sırasında, DSÖ Avrupa Bölgesi'nin Aralık 2025 verileri henüz sunulmamış olup bu nedenle, aşağıda sunulan bilgiler Avrupa Bölgesi'ni içermemektedir.
• Aralık 2025'te, beş DSÖ bölgesindeki (Avrupa Bölgesi hariç) 31 ülke, altı ölüm dahil olmak üzere toplam 1.040 yeni doğrulanmış mpox vakası bildirmiştir (vaka ölüm oranı [CFR] %0,6). Bu vakaların %78'i Afrika Bölgesi'nde bildirilmiştir. Dört bölge, Kasım 2025'e kıyasla Aralık ayında teyit edilmiş vakalarda bir düşüş gözlemlerken, Doğu Akdeniz Bölgesi bir önceki aya göre daha fazla vaka bildirmiştir.
• Afrika'daki on beş ülke, son altı hafta içinde (7 Aralık 2025 – 18 Ocak 2026) aktif mpox bulaşması bildirmiş ve beş ölüm dahil olmak üzere 871 teyit edilmiş vaka (CFR %0,6) kaydedilmiştir. Bu dönemde en yüksek vaka sayısını bildiren ülkeler Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Gine, Madagaskar, Liberya ve Gana'dır.
• Çekya, İsrail, Madagaskar ve Nepal olmak üzere dört ülke ile Fransa'nın Mayotte bölgesi, ilk kez Ib MPXV kladına bağlı mpox vakaları bildirmiştir.
• Afrika dışında, Fransa, İtalya ve İspanya'da klad Ib MPXV'nin topluluk içinde bulaşması bildirilmektedir. Çekya'da bildirilen vaka hakkında soruşturmalar devam etmektedir.
• Madagaskar, Aralık 2025'in başlarında son zamanlarda seyahat etmemiş kişiler arasında başlayan ve hızla ülke geneline yayılan aktif bir mpox salgını bildirmektedir. Madagaskar şu anda klad Ib MPXV'nin topluluk içinde bulaşmasıyla karşı karşıya bulunamktadır.
• DSÖ, MPXV genomik sürveyansının uygulanması için temel hususları özetleyen, halk sağlığı sürveyansı ve müdahalesinde patojen genomiklerinin kullanımını desteklemek için mevcut kanıtları ve uzman görüşlerini bir araya getiren “Mpox virüsünün genomik sürveyansı için analitik hususlar” başlıklı bir rapor yayınlamıştır.
• Rapor ayrıca, açık kaynak platformlarda paylaşılan MPXV dizilerinin filogenetik analizini de içermekte ve 2022'den bu yana her ülkede tespit edilen genetik olarak farklı ana suşları vurgulamaktadır.
• DSÖ, 21 Ocak 2026 tarihinde, mpox yanıtının PHEIC dönemi (Ağustos 2024-Eylül 2025) boyunca önemli yanıt öncelikleri kapsamında bağışçıların katkılarını ve fon tahsisatlarını özetleyen mpox küresel bağışçı raporunu yayınlamıştır.
• 22 Ocak 2026'da, Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, mpox için Kıta Güvenliği Halk Sağlığı Acil Durumu ilanını kaldırmıştır.

Epidemiyolojik Güncelleme

Bu durum raporu, mpox salgınları ve müdahale faaliyetleri hakkında en güncel yeni bilgileri içermektedir. Ayrıntılı epidemiyolojik analizler ve veriler, DSÖ mpox sürveyans raporunda mevcuttur.

Küresel maymun çiçeği virüsü (MPXV) dağılımı

Son durum raporundan bu yana ve 18 Ocak 2026 itibarıyla, Çekya, İsrail, Madagaskar ve Nepal olmak üzere dört ülke ile Mayotte (Fransa'nın denizaşırı departmanı) olmak üzere bir bölge, ilk kez Ib MPXV kladına bağlı mpox vakaları bildirmiştir (Şekil 1). Madagaskar ve Çekya, mpox vakalarını ilk kez bildirmiştir. Kladlara özgü bulaşma dinamikleri hakkında ayrıntılı bilgi durum raporu #53'te bulunabilir.

Şekil 1. 1 Ocak 2022 ile 18 Ocak 2026 tarihleri arasında DSÖ'ye bildirilen MPXV kladlarının* ülkeye göre coğrafi dağılımı. (1)

*Birleşik Krallık'ta rekombinant klad Ib/IIb MPXV'ye bağlı bir mpox vakası bildirilmiştir ve şu anda bu suş haritada gösterilmemektedir.

Orta ve Doğu Afrika dışında klad Ib MPXV'nin topluluk içinde bulaştığına dair bildirimler (Şekil 2) DSÖ Avrupa Bölgesi'nde, Fransa, İtalya ve İspanya'da devam ederken, Çekya'da bildirilen vakanın enfeksiyon kaynağını daha iyi anlamak için araştırmalar sürmektedir. Bu raporun son baskısından bu yana, iki ülke daha, Fransa ve Madagaskar, clade Ib MPXV'nin topluluk içinde bulaştığını bildirmiştir. Fransa, yakın zamanda seyahat geçmişi olmayan bir kişide klad Ib MPXV'ye bağlı bir mpox vakası bildirmiştir. Madagaskar'daki salgınla ilgili daha fazla ayrıntı, aşağıdaki ilgili bölümde verilmiştir. Çekya'da bildirilen vakanın enfeksiyon kaynağını belirlemek için vaka araştırmaları halen devam etmektedir.

(1) Gösterilen MPXV kladlarının coğrafi dağılımı, doğrulanmış mpox vakalarının klinik örneklerinden elde edilen dizilere dayanmaktadır. Atık su ve çevre örneklerinden elde edilen diziler bu analizden hariç tutulmuştur.

Şekil 2. 21 Ocak 2026 (2)  itibarıyla son altı hafta içinde ülkelere göre Klad Ib MPXV bulaş durumu

Küresel durum

Küresel sürveyans verileri aylık olarak güncellenmektedir; burada sunulan veriler 31 Aralık 2025 tarihine aittir.

Raporlama tarihi itibarıyla, DSÖ Avrupa Bölgesi Aralık 2025 verilerini henüz sunmamıştır; bu nedenle, aşağıda sunulan bilgiler Avrupa Bölgesini içermemektedir.

Aralık 2025'te 31 ülke 1040 doğrulanmış vaka (Şekil 3) bildirmiştir; bu vakaların 6'sı ölümle sonuçlanmıştır (vaka ölüm oranı [CFR] %0,6) (3).

Geçen ay en yüksek sayıda teyit edilmiş vaka görülen ülkeler Afrika Bölgesi'ndedir (Şekil 3) ve Aralık 2025'te teyit edilmiş vakaların %78'ini (1.040 vakanın 809'u) bu bölge bildirmiştir. DSÖ Afrika Bölgesi'nde teyit edilmiş mpox vakalarındaki düşüş eğilimi, Mayıs 2025'teki zirvenin ardından devam etmektedir (Şekil 4). Daha fazla ayrıntı Afrika bölümünde bulunabilir.

(2) Bu raporun yayınlanmasından önce, klad Ib MPXV'ye bağlı en son mpox vakasının DSÖ’ye bildirildiği tarih.

(3) Aylık olarak bildirilen veriler gecikmelere ve eksikliklere maruz kalabilir ve bu nedenle, daha fazla veri elde edildikçe zaman içinde geriye dönük düzeltmelere tabi tutulabilir.

Şekil 3. DSÖ'ye 1-31 Aralık 2025 tarihleri arasında bildirilen mpox vakalarının ülke bazında coğrafi dağılımı Diğer üç DSÖ bölgesi, Kasım 2025'e kıyasla Aralık 2025'te teyit edilmiş vakalarda bir azalma gözlemlemiştir: Güneydoğu Asya Bölgesi (%70, 7'ye karşı 23 teyit edilmiş vaka), Amerika Bölgesi (%64, 130'a karşı 363 teyit edilmiş vaka) ve Batı Pasifik Bölgesi (%20, 90'a karşı 112 teyit edilmiş vaka).

Doğu Akdeniz Bölgesi, teyit edilmiş vakaların Kasım 2025'te sıfırdan Aralık 2025'te dörde çıktığını bildirmiştir.

Şekil 4. DSÖ bölgelerine göre, 1 Ocak – 31 Aralık 2025 tarihleri arasında aylık olarak bildirilen teyit edilmiş mpox vakaları

Afrika'daki Durum

Bu bölümde 18 Ocak 2026 tarihi itibarıyla veriler sunulmaktadır. 1 Ocak 2025 ile 18 Ocak 2026 tarihleri arasında Afrika'daki 29 ülke 44.542 doğrulanmış mpox vakası bildirmiştir; bu vakaların 198'i ölümle sonuçlanmıştır (ölüm oranı %0,4). Kıtadaki 15 ülke, son altı hafta içinde aktif mpox bulaşması bildirmiş (Şekil 5) olup bu dönemde 871 doğrulanmış vaka görülmüş ve bunlardan 5'i ölümle sonuçlanmıştır (CFR %0,6). Son altı hafta içinde en yüksek sayıda doğrulanmış vaka bildiren ülkeler Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Gine, Madagaskar, Liberya ve Gana'dır. İlk iki ülkede vakalarda düşüş eğilimi gözlemlenirken, Liberya ve Gana'da bildirilen vaka sayısı sabit kalmış, Madagaskar'da ise bildirilen vaka sayısı artmıştır.

Şekil 5. Son altı hafta içinde Afrika'da teyit edilmiş mpox vakalarının coğrafi dağılımı (7 Aralık 2025 – 18 Ocak 2026)

Genel olarak, kıtada haftalık olarak bildirilen teyit edilmiş vaka sayısı azalmaya devam etmektedir (Şekil 6). Raporlama gecikmeleri genellikle geriye dönük düzeltmelere yol açtığı için, son haftalara ait veriler dikkatle yorumlanmalıdır. Ayrıca, birçok ülkede sürveyans faaliyetlerinde azalma görülmektedir ve bu durum, gerçek mpox vaka sayısının raporlanmasını engelleyebilmektedir. Genel olarak, son haftalarda haftada yaklaşık 100 yeni teyit edilmiş vaka bildirilmiştir. Bu kıtasal eğilim, çoğunlukla Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Liberya ve Kenya'da bildirilen vaka sayılarındaki azalmadan etkilenmiştir. Ulusal vaka eğilimleri hakkında daha fazla ayrıntı, WHO Küresel mpox eğilimleri bölümünde bulunabilir.

Şekil 6. Afrika'da, ülkelere göre, son 12 ayda bildirilen doğrulanmış mpox vakaları  (11 Ocak 2025 – 18 Ocak 2026)

Seçilmiş ülkelere odaklanmak

Madagaskar

30 Aralık 2025 tarihinde, Madagaskar Halk Sağlığı Bakanlığı mpox salgını görüldüğünü ilan etmiştir. Son zamanlarda seyahat etmediğini bildiren ilk vaka, 12 Aralık 2025 tarihinde semptomlar göstermeye başlamış olup söz konusu vaka 17 Aralık 2025 tarihinde teyit edilmiştir.

17 Aralık 2025 ile 21 Ocak 2026 tarihleri arasında Madagaskar, 133'ü laboratuvar tarafından teyit edilmiş olmak üzere toplam 273 şüpheli mpox vakası bildirmiştir (Şekil 7). Bugüne kadar mpox ile ilişkili herhangi bir ölüm bildirilmemiştir. 6 Ocak 2026'da, dolaşımdaki suşun Ib maymun çiçeği virüsü (MPXV) kladı olduğu teyit edilmiştir. Şu anda ülke bu kladın topluluk içinde bulaşmasıyla karşı karşıyadır.

Bildirilen 273 vakanın 243'ü (%89) test edilmiş ve bunlardan 133'ü pozitif çıkmış olup bu da test edilen kişiler arasında %55'lik bir test pozitifliği oranına karşılık gelmektedir. Ülke çapında üç laboratuvar mpox testi yapmaktadır ve GeneXpert makineleri aracılığıyla test kapasitesini genişletmek ve merkezileştirmek için çalışmalar devam etmektedir.

Şekil 7. Madagaskar'da son 12 ayda bildirilen doğrulanmış mpox vakaları (11 Ocak 2025 – 18 Ocak 2026)

 

Ulusal vaka tanımına uyan şüpheli mpox vakaları 24 bölgenin 20'sinde bildirilmiş olup, laboratuvar tarafından doğrulanmış vakalar sekiz bölgede (Amoron'i Mania, Analamanga, Atsimo Andrefana, Betsiboka, Boeny, Haute Matsiatra, Melaky ve Vakinankaratra) rapor edilmiştir. Salgının merkez üssü, şüpheli vakaların yaklaşık %84'ünü ve doğrulanmış vakaların %76'sını oluşturan Boeny bölgesidir.

Bildirilen vakalar, erkekler ve kadınlar arasında yaklaşık olarak eşit dağılım göstermektedir; yaş ortalaması 23'tür. Seks işçileri ve HIV ile yaşayan kişiler dahil olmak üzere kilit nüfus grupları arasında vakalar bildirilmiştir, bu da daha geniş bir bulaşma ve ilk laboratuvar doğrulaması öncesinde muhtemelen tespit edilemeyen bir dolaşım olduğunu göstermektedir.

Madagaskar'daki salgının epidemiyolojik özellikleri, cinsel temasın bulaşmada önemli bir rol oynadığı, Ib MPXV kladından etkilenen Doğu Afrika ülkelerinde gözlemlenenlerle benzerdir. Salgın yayıldıkça, hanelerde ve diğer cinsel olmayan temaslarda da enfeksiyon riski artmaktadır.

İlk kez mpox vakası bildiren ülkeler

Madagaskar

Madagaskar, 17 Aralık 2025 tarihinde ilk mpox vakasını doğrulamış ve 30 Aralık 2025 tarihinde resmi olarak salgın görüldüğünü ilan etmiştir. Salgının açıklaması yukarıda verilmiştir. Bugüne kadar Madagaskar'daki salgının kaynağı hakkında herhangi bir bilgi bulunmamaktadır.

Mayotte (Fransa'nın denizaşırı toprağı)

8 Ocak 2026'da, Fransa'nın denizaşırı toprağı Mayotte ilk mpox vakasını doğrulamıştır. Vaka, yakın zamanda Madagaskar'a seyahat ettiğini ve enfeksiyonun en olası kaynağıyla cinsel temas kurduğunu bildiren yetişkin bir erkektir. Mayotte Hastane Merkezi'nde ilk tıbbi muayeneden sonra, vaka sürekli izleme ve bakım için evde izole edilmiştir.

Mayotte Bölgesel Sağlık Ajansı (ARS), Fransa Halk Sağlığı Kurumu ile birlikte, bölgede yayılmayı önlemek için vakayla temas eden kişileri derhal tespit etmiş ve takip etmiştir.

İlk kez Ib MPXV kladını bildiren ülkeler

Çekya

17 Ocak 2026'da Çekya, DSÖ’ye Ib MPXV kladına bağlı ilk mpox vakasının tespit edildiğini bildirmiştir. Vaka, erkeklerle cinsel ilişkiye giren bir yetişkin erkek olup, yakın zamanda seyahat geçmişi bulunmamaktadır ve mpox enfeksiyonunun maruz kalma geçmişini ve kaynağını daha iyi belirlemek için soruşturmalar devam etmektedir.

Semptomlar 10 Ocak 2026'da başlamış ve mpox 15 Ocak'ta PCR ile doğrulanmıştır. Tanı 16 Ocak'ta Ulusal Halk Sağlığı Enstitüsü'nde doğrulanmış ve alt tip belirleme yapılmıştır. Bu vakanın potansiyel temaslılarını ve enfeksiyon kaynağını belirlemek için araştırmalar devam etmektedir.

İsrail

5 Ocak 2025 tarihinde İsrail, klad Ib MPXV nedeniyle ilk mpox vakasının tespit edildiğini DSÖ’ye bildirmiştir. Hasta, Birleşik Arap Emirlikleri'nin Dubai kentine yakın zamanda seyahat ettiğini bildiren yetişkin bir erkektir. Semptomlar 12 Aralık 2025 tarihinde ortaya çıkmış, İsrail'e döndükten sonra 31 Aralık 2025 tarihinde mpox teşhisi konmuş ve 4 Ocak 2026 tarihinde klad Ib MPXV teşhisi doğrulanmıştır.

Madagaskar

Madagaskar'daki salgınla ilgili açıklama yukarıda verilmiştir. 6 Ocak 2026 tarihinde salgının klad Ib MPXV'den kaynaklandığı doğrulanmıştır.

Mayotte, (Fransa'nın denizaşırı toprağı)

Mayotte'de tespit edilen ilk mpox vakası (yukarıda mpox'u ilk kez bildiren ülkeler bölümünde açıklanmıştır) clade Ib MPXV'ye bağlı olduğu doğrulanmıştır.

Nepal

23 Aralık 2025 tarihinde Nepal, Birleşik Arap Emirlikleri'ne seyahat etmiş bir yetişkinde Ib MPXV kladına bağlı bir mpox vakası olduğunu DSÖ’ye bildirmiştir. Bu, ülkede bildirilen ilk Ib MPXV kladına bağlı mpox vakasıdır.

Semptomlar 2 Aralık 2025 tarihinde, hasta henüz Birleşik Arap Emirlikleri'nde iken ortaya çıkmış ve hasta ilk olarak bu ülkede tedavi görmüş, ardından 7 Aralık 2025 tarihinde Nepal'e dönmüştür. Nepal'de birden fazla sağlık kuruluşuna başvurmuş ve mpox vakası nihayet 19 Aralık tarihinde doğrulanmıştır. Hasta klinik olarak stabil durumdadır ve bildirim sırasında hastanede izolasyon altında tıbbi gözetim altındadır. Vaka araştırması ve temaslıların takibi başlatılmış olup, temaslılar izlenmektedir.

Klad Ib MPXV'nin yeni ithalatını bildiren ülkeler

Son durum raporundan bu yana, dokuz ülke klad Ib MPXV'nin yeni ithalatını bildirmiştir:

• Fransa: Ocak 2026'da Fransa, yakın zamanda İspanya'ya (dört vaka) ve Almanya'ya (bir vaka) seyahat etmiş yetişkin erkekler arasında klad Ib MPXV'ye bağlı beş mpox vakasını DSÖ’ye bildirmiştir. Bu, klad Ib MPXV'ye bağlı mpox vakalarının toplam sayısını 10 teyit edilmiş vakaya çıkarmıştır. 9 Ocak 2026'da Fransa, DSÖ’ye, Mayıs 2026'da Mayotte'de (Fransa'nın denizaşırı toprağı) Madagaskar'a seyahat etmiş bir yetişkin erkekte tespit edilen klad Ib MPXV'ye bağlı bir mpox vakasını bildirmiştir. Bu, ülkede bildirilen ilk Ib MPXV kladına bağlı mpox vakasıdır.
• Almanya: 18 Aralık 2025 tarihinde Almanya, yakın zamanda İsviçre'ye seyahat etmiş bir yetişkin erkekte Ib MPXV kladına bağlı bir mpox vakası olduğunu DSÖ’ye bildirmiştir. Bu, ülkede bildirilen on altıncı Ib MPXV kladına bağlı mpox vakasıdır.
• İrlanda: 6 Ocak 2026 tarihinde İrlanda, yakın zamanda Almanya'ya seyahat etmiş bir kişiyle bağlantılı yetişkin bir erkekte Ib MPXV kladına bağlı bir mpox vakası olduğunu DSÖ’ye bildirmiştir. Bu, ülkede bildirilen dördüncü Ib MPXV kladına bağlı mpox vakasıdır.
• İsrail: 5 Ocak 2026 tarihinde İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri'ne seyahat etmiş bir yetişkin erkekte Ib MPXV kladına bağlı bir mpox vakası olduğunu DSÖ’ye bildirmiştir. Bu, ülkede bildirilen ilk Ib MPXV kladına bağlı mpox vakasıdır.
• İtalya: 19 Aralık 2025 tarihinde İtalya, yakın zamanda yurt dışına seyahat etmiş kişilerde Ib MPXV kladına bağlı iki mpox vakasını DSÖ’ye bildirmiştir. Bu bildirimle birlikte, Ib MPXV kladına bağlı mpox vakalarının toplam sayısı sekiz teyit edilmiş vakaya ulaşmıştır.
• Meksika: 24 Aralık 2025 tarihinde Meksika, yakın zamanda Almanya'ya seyahat etmiş bir yetişkin erkekte Ib MPXV kladına bağlı bir mpox vakasını DSÖ’ye bildirmiştir. Bu, ülkede bildirilen ilk Ib MPXV kladına bağlı mpox vakasıdır.
• Nepal: 23 Aralık 2025 tarihinde Nepal, Birleşik Arap Emirlikleri'ne seyahat etmiş bir yetişkinde Ib MPXV kladına bağlı mpox vakası olduğunu DSÖ’ye bildirmiştir. Bu, ülkede bildirilen ilk Ib MPXV kladına bağlı mpox vakasıdır.
• Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı: Aralık 2025 ve Ocak 2026 tarihleri arasında Birleşik Krallık, yakın zamanda Almanya'ya (bir vaka) ve Pakistan'a (bir vaka) seyahat etmiş yetişkin erkeklerde Ib MPXV kladına bağlı iki mpox vakasını DSÖ’ye bildirmiştir. Bu, Ib MPXV kladına bağlı mpox vakalarının toplam sayısını 20 teyit edilmiş vakaya çıkarmıştır. (4) Başlangıçta Ib kladı olarak tanımlanan bir vaka, daha sonra sekanslama ile daha önce bildirildiği gibi yeni tanımlanan bir rekombinant suş olduğu doğrulanmıştır.

(4) Bu kümülatif vaka sayısı, Aralık 2025'te Birleşik Krallık'ta bildirilen Ib/IIb rekombinant kladına bağlı mpox vakasını kapsamamaktadır.

Mpox genomik sürveyansı için analitik hususlara ilişkin yeni DSÖ kılavuzu

20 Aralık 2025 tarihinde DSÖ, halk sağlığı sürveyansı ve yanıtını desteklemek amacıyla farklı kaynak ortamlarında MPXV genomik sürveyansı için pratik kılavuzlar sunan Mpox virüsünün genomik sürveyansı için analitik hususlar başlıklı bir belge yayınlamıştır.

Genomik sürveyans, giriş olaylarının tanımlanmasını destekleyerek, yerel bulaşmayı ithal (importe) vakalardan ayırt ederek, kümeleri birbirine bağlayarak ve tanı, tedavi veya halk sağlığı yanıtını etkileyebilecek yeni soyları veya mutasyonları izleyerek epidemiyolojik araştırmaları tamamlar.

Belge, sürveyans hedefleri, numune kalitesi ve mevcut kapasiteye dayalı olarak sekanslama yaklaşımlarının seçilmesine ilişkin pratik hususları özetlemektedir. Amplikon tabanlı sekanslamanın, primer performansı ve kapsama boşlukları için sürekli izleme gerektirirken, düşük viral yük örnekleri de dahil olmak üzere rutin, yüksek verimli sürveyansı nasıl destekleyebileceğini özetlemektedir. Genom geri kazanımını iyileştirmek ve sistematik kayıpları azaltmak için hedef yakalama ve yeterli viral yük ve sekanslama derinliği mevcut olduğunda erken salgın araştırması veya doğrulama için metagenomik sekanslama dahil olmak üzere alternatif yaklaşımların ne zaman yararlı olabileceğini açıklamaktadır.

Belge, güvenilir sonuçlar elde etmek için gerekli olan temel biyoinformatik ve kalite kontrol adımlarını vurgulamaktadır. Bu adımlar arasında okuma kalitesi değerlendirmesi, primer kırpma, referans haritalama veya genom montajı, varyant belirleme ve son işlem yer almaktadır. Belge, sekanslama çıktılarının açık kalite ölçütleri ile birlikte sunulması gerektiğini ve düşük güvenilirlikli bölgelerin gözden geçirilmesi ve uygun durumlarda yanıltıcı sonuçlara yol açmaması için maskelenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Belge ayrıca, genomik sonuçların epidemiyolojik ve bağlamsal bilgilerle (zaman, yer, seyahat geçmişi ve maruz kalma geçmişi gibi) birlikte yorumlanması gerektiğini vurgulamaktadır. Genetik benzerlik tek başına, özellikle örnekleme eksik veya önyargılı olduğunda, doğrudan bulaşmayı doğrulamaz. Belge, halk sağlığı değerini en üst düzeye çıkarmak ve mpox bulaşması ve evrimine ilişkin anlayışı güçlendirmek için genomik verilerin temel bağlamsal bilgilerle birlikte paylaşılmasının önemini vurgulamaktadır.

Bu kılavuzun yayınlanması, Birleşik Krallık'ta tespit edilen bir kladlar arası rekombinant MPXV'nin son raporu göz önüne alındığında zamanında yapılmıştır ve özellikle kladlara özgü hedefler silinmelerden veya rekombinasyondan etkilendiğinde, PCR testleri ile tek başına güvenilir bir şekilde tanımlanamayan yeni viral genomları tespit etmek ve karakterize etmek için dizilemenin önemini vurgulamaktadır.

MPXV'nin filogenetik analizi

Bu bölümde, Pathoplexus adlı genetik sekans veritabanını kullanan ve DSÖ tarafından alt örneklemesi yapılan Nextstrain tarafından tutulan MPXV filogenisinden alınan MPXV genom sekanslarının filogenetik ağaçları sunulmaktadır. Bu bölüm, MPXV kladları içindeki viral genomların coğrafi dağılımının ve çeşitliliğinin yorumlanmasını destekleyerek önceki bölümlerde verilen epidemiyolojik bilgileri tamamlamayı amaçlamaktadır. Bu veri seti, GISAID ve GenBank gibi diğer genetik sekans veritabanlarından sekans verilerini içermediğinden, halka açık mevcut sekans verilerini temsil etmemektedir.

Filogeni, her bir ülkedeki temel genetik çeşitliliğin temsil edilebilirliğini korurken, ülkelere göre suş dağılımına daha net bir genel bakış sağlamak için alt örneklem alınmıştır.

Her klad için, diziler, 2022'den beri insan kaynaklı numunelerde tespit edilen ve açık veri kullanım koşulları altında paylaşılan genomları içerecek şekilde filtrelenmiştir. Ağaç alt örneklemesi, Treemmer1'in uyarlanmış bir versiyonu kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu algoritma, yakından ilişkili yaprak/uç çiftlerinden bir diziyi (yaprak) yinelemeli olarak kaldırır.

Bir yaprak, aşağıdaki koşulları sağladığında başka bir yaprakla eşleştirilir:

• aynı ülkeden bir tür temsil ediyorsa VE
• kardeş yaprak (yani bir ana düğüm aracılığıyla bağlantılı) veya kardeş yaprak yoksa, kardeş iç düğümden türeyen bir yaprak ise VE
• genetik olarak en yakın uygun yaprak ise VE
• genetik olarak çok uzak değilse (yani iki yaprak arasındaki mesafe, bölge (site) başına <0,0005 ikame ise).

Her bir çift içinde, daha uzun daldaki yaprak budanır.

Şekil 8. Açık kaynak platformu Pathoplexus'a yüklenen klad Ia MPXV dizilerinin filogenetik ağacı, 1 Ocak 2022–21 Ocak 2026. Kaynak: Nextstrain, okunabilirlik için DSÖ tarafından alt örneklem alınmıştır.

Veri kaynağından elde edilen tüm klad Ia MPXV dizileri, mpox'un endemik olduğu bilinen iki ülkeden, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Orta Afrika Cumhuriyeti'nden gelmektedir. Bu ortamlarda, klad Ia MPXV salgınları genellikle zoonotik maruziyetle ilişkilidir ve sınırlı ikincil bulaşmayı içerebilir. Şekil 8, 2022'den 2024'e kadar her iki ülkede tespit edilen klad Ia virüsleri arasında gözlemlenen önemli genetik çeşitliliği göstermektedir ve bu, uzun süredir devam eden dolaşımla tutarlıdır. Aynı zamanda, iki ülkeden bazı diziler birbirine çok yakındır, bu da etkilenen alanlar arasındaki yakınlık ve hayvan rezervuarlarının veya tesadüfi konakçıların ve insan popülasyonlarının potansiyel sınır ötesi hareketleri dahil olmak üzere ortak ekolojik ve coğrafi bağlamları yansıtıyor olabilir.

Şekil 9. Açık kaynak platformu Pathoplexus'a yüklenen klad Ib MPXV dizilerinin filogenetik ağacı, 1 Ocak 2022–21 Ocak 2026. Kaynak Nextstrain, okunabilirlik için DSÖ tarafından alt örneklem alınmıştır.

Birden fazla ülkede tespit edilen Klad Ib MPXV dizileri, 2023 yılında Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde ilk kez tespit edilen Klad Ib virüsleriyle yakından ilişkili olmaya devam etmektedir. Virüs ortaya çıktığından beri dolaşmaya devam ettiği için, Şekil 9'da gösterildiği gibi, hem Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde hem de diğer etkilenen ülkelerde zamanla genetik çeşitlilik artmıştır. 2024-2025 yıllarında Kongo Demokratik Cumhuriyeti dışında tespit edilen diziler, ülkede tespit edilen dizilerle kümelenmekte ve bazı durumlarda birbirleriyle de yakından kümelenmektedir. Filogenetik analiz tek başına farklı ülkelerdeki vakalar arasındaki doğrudan epidemiyolojik bağlantıları doğrulayamaz; ancak, farklı ülkelerde tespit edilen klad Ib virüslerinin zamanla yavaş yavaş çeşitlenirken birbirleriyle yakından ilişkili kaldığını göstermektedir.

Şekil 10. Açık kaynak platformu Pathoplexus'a yüklenen klad IIa MPXV dizilerinin filogenetik ağacı, 1 Ocak 2022 – 21 Ocak 2026. Kaynak: Nextstrain, okunabilirlik için DSÖ tarafından alt örneklem alınmıştır.

Mevcut sekans verileri, IIa MPXV kladının genetik çeşitliliğinin nispeten düşük olduğunu göstermektedir (Şekil 10). Veri setinde, IIa MPXV kladının sekansları ağırlıklı olarak Batı Afrika'dan olup, Gana (2022), Liberya (2024) ve daha yakın zamanda Sierra Leone (2025) 'da tespit edilmiştir. Klad IIa MPXV ile enfeksiyonun genellikle zoonotik maruziyetle ilişkili olduğu ve insanlardan insanlara sınırlı bir bulaşma olduğu düşünülmektedir. Klad IIa MPXV'nin coğrafi yayılımı büyük ölçüde Batı Afrika ülkeleriyle sınırlı kalmıştır.

Şekil 11. Açık kaynak platformu Pathoplexus'a 1 Ocak 2022 – 21 Ocak 2026 tarihleri arasında yüklenen klad IIb, soy A2 MPXV dizilerinin filogenetik ağacı. Kaynak: Nextstrain, okunabilirlik için DSÖ tarafından alt örneklem alınmıştır.

Halka açık çok sayıda sekans ve klad IIb MPXV içindeki geniş genetik çeşitlilik göz önüne alındığında, bu bölüm okunabilirliği artırmak ve son bulaşma modellerini vurgulamak için yalnızca klad IIb soy A.2'ye odaklanmaktadır (Şekil 12). A.2 filogenetik ağacı, 2025 yılında Batı Afrika'da (Sierra Leone, Gine ve Togo dahil) tespit edilen yakından ilişkili dizilerin yanı sıra, 2022 yılından bu yana Nijerya ve komşu ülkelerde (Benin ve Gana dahil) daha önce tespit edilen dizileri göstermektedir. Batı Afrika'da bu suşun neden olduğu 2025 salgınları birbiriyle bağlantılı görünmekte ve büyük olasılıkla insandan insana bulaşma yoluyla yayılmaktadır. Bölge dışında da (örneğin Avusturya ve İrlanda) sporadik tespitler gösterilmekte olup, bu da bu soyun uluslararası düzeyde bir miktar yayıldığını göstermektedir. Filogenetik analiz tek başına ülkeler arasındaki vakalar arasındaki doğrudan epidemiyolojik bağlantıları doğrulayamazken, gözlemlenen kümelenme, şu anda dolaşımda olan A.2 virüslerinin coğrafi yayılımı ve akrabalıklarının yorumlanmasını desteklemektedir.

Sunulan filogenetik ağaçlar (Şekil 8, 9, 10 ve 11), bir ülkede gerçekleştirilen tüm dizileme çalışmalarını kapsamamaktadır. Aksine, genomik verileri kamuya açık olarak paylaşılan (yani Pathoplexus aracılığıyla) her ülkede tespit edilen genetik olarak farklı ana suşları vurgulamayı amaçlamaktadır. Bu ağaçlardaki genetik yakınlık, dizilim benzerliğini yansıtır ve doğrudan epidemiyolojik bir bağlantı veya bilinen bağlantılı bulaşma zincirleri olduğu anlamına gelmez. Dizilim izolatlarının toplama tarihi, suş açıklamasında verilmiştir. X ekseni, suşlar arasındaki genetik mesafeyi yansıtan, site başına nükleotid ikamelerinin sayısını temsil eder ve tespit zamanını temsil etmez. Mpox genetik dizilimlerini paylaşmamış ülkeler, yukarıdaki sonuçlarda temsil edilmeyebilir.

Bu bölümde sunulan bilgiler, epidemiyolojik verilerle birlikte yorumlanmalıdır. Genomik bilgilerin kullanılabilirliği ve temsil gücü, ülkeler arasındaki dizileme kapasitesi ve kamuya açık veri paylaşımı farklılıklarından etkilenir.

Küserel Operasyonel Güncellemeler

Sağlık acil durumlarının önlenmesi, hazırlığı, yanıtı ve dayanıklılığı (HEPR) çerçevesi, mpox'un önlenmesi ve kontrolünün geliştirilmesine yönelik Stratejik Çerçeve (2024-2027) ve DSÖ Küresel Stratejik Hazırlık ve Yanıt Planı (SPRP) doğrultusunda DSÖ, küresel mpox salgınına beş temel bileşeni (5C: Acil Durum Koordinasyonu, İşbirliğine Dayalı Sürveyans, Toplum Koruması, Güvenli ve Ölçeklenebilir Bakım ve Karşı Önlemlere Erişim ve Uygulama) güçlendirmeye odaklanarak yanıt vermektedir. Bu yaklaşım, veri üretmek ve müdahalelerin geliştirilmesi ve etkinliği hakkında bilgi edinmek için devam eden araştırma işbirlikleriyle desteklenmektedir.

Bu bölüm, 22 Ocak 2026 tarihi itibariyle DSÖ'nün küresel mpox yanıtına ilişkin güncellemeleri sunmaktadır.

1. Acil Durum Koordinasyonu

• DSÖ, DSÖ ve Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (Afrika CDC) ortak Kıta Olay Yönetimi Destek Ekibi aracılığıyla da dahil olmak üzere, ortaklarıyla müdahale çabalarını koordine etmeye devam etmektedir.
• 22 Ocak 2026'da Afrika CDC, mpox için Kıta Güvenliği Halk Sağlığı Acil Durumu ilanını kaldırarak, ülkelerin kapasitelerinin artması ve etkili uluslararası ortaklıkların yanı sıra, bildirilen şüpheli ve doğrulanmış vakaların sürdürülebilir bir şekilde azalması ve mpox vakalarında ölüm oranının düşmesini kaydetmiştir. Afrika CDC, bu değişikliğin mpox'un “acil durum yanıtından, ülkelerin öncülüğünde sürdürülebilir bir ortadan kaldırma sürecine geçişi”ni işaret ettiğini belirtmiştir.
• DSÖ, Madagaskar'da ortaya çıkan mpox salgınına yanıtı, sürveyans, laboratuvar desteği, aşılara erişim ve yanıt operasyonları için finansman sağlanmasına ağırlık vererek desteklemektedir.
• 21 Ocak 2025 tarihinde yayınlanan 2024-2025 salgınına ilişkin mpox küresel bağışçı raporu, bağışçıların katkıları, fon tahsisi ve sürveyans, vaka yönetimi, topluluk koruması, aşılama ve acil durum kapasitesi dahil olmak üzere küresel ve ülke düzeyindeki mpox müdahale öncelikleri ile uyumun bir değerlendirmesini sunmaktadır.
• DSÖ tarafından koordine edilen Küresel Salgın Uyarı ve Yanıt Ağı (GOARN) aracılığıyla, 1 Ocak 2025'ten 21 Ocak 2026'ya kadar, veri yönetimi ve analizi, epidemiyoloji ve sürveyans, laboratuvar, vaka yönetimi, enfeksiyon önleme ve kontrolü, risk iletişimi ve toplum katılımı gibi alanlarda müdahaleyi desteklemek üzere 18 uzman Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Kenya'ya gönderilmiştir. Mpox yanıtı için küresel ortakların görevlendirilmesine ilişkin daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.
• Küresel mpox salgını, Ağustos 2024'ten bu yana DSÖ tarafından 3. seviye akut acil durum olarak sınıflandırılmıştır. DSÖ’nün mpox için sınıflandırma gözden geçirmesi 12 Şubat 2026'da yapılacaktır.

2. İşbirliğine dayalı sürveyans

• Afrika'daki mpox ile ilgili epidemiyolojik veriler haftalık olarak güncellenmeye devam etmekte, küresel epidemiyolojik veriler ise aylık olarak güncellenmektedir ve her ikisine de DSÖ’nün çevrimiçi kontrol panelinden erişilebilir.
• DSÖ, mpox için hızlı antijen testlerinin performansının değerlendirilmesi de dahil olmak üzere, etkilenen ülkeler için laboratuvar tanı desteğini koordine etmek üzere küresel bir mpox tanı konsorsiyumu aracılığıyla çalışmaya devam etmektedir.
• DSÖ, mpox tanısı ve laboratuvar kapasitesi konusunda bir oturumun koordinasyonunu desteklemiştir. Bu oturum, mpox tanısı için operasyonel veriler ve araştırmalar üreten ekipleri bir araya getiren State of the Art mpox sempozyumu (3-5 Aralık 2025, Kinşasa, Kongo Demokratik Cumhuriyeti) kapsamında gerçekleştirilmiştir. Özetlere bu bağlantıdan ulaşılabilir.
• Mpox bulaşma çalışmaları Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Liberya'da yürütülmektedir.
• DSÖ, yeni rekombinant MPXV suşunu karakterize etmek için Avrupa ve Güneydoğu Asya'daki üye devletlerle çalışmaya devam etmektedir.
• DSÖ, numune hazırlama, dizileme stratejileri, biyoinformatik analiz ve kalite kontrolü, genomik ilişkiliğin yorumlanması ve sorumlu veri paylaşımı dahil olmak üzere genomik sürveyans iş akışındaki temel analitik hususları özetleyen “Mpox virüsünün genomik sürveyansı için analitik hususlar” başlıklı teknik belgeyi yayınlamıştır. Daha fazla bilgi yukarıdaki bölümlerde bulunabilir.

3. Toplumun korunması

• Toplum koruma kümesi, risk iletişimi ve toplum katılımı (RCCE), infodemi yönetimi, toplum temelli enfeksiyon önleme ve kontrolü (IPC), Su, Sanitasyon ve Hijyen (WASH) ile aşılar ve bağışıklama gibi teknik alanlarda koordinasyon sağlar. Toplum hizmetlerinin sunumu, halk sağlığı ve sosyal önlemler, sınır sağlığı ve kitlesel toplantılar, hayvan-insan etkileşiminin araştırılması ve sosyal ve ekonomik koruma için çok sektörlü eylemler diğer önemli çalışma alanlarıdır.
• DSÖ, aktif mpox salgınlarının görüldüğü ülkelerde, özel olarak hazırlanmış kılavuzlar, RCCE araç setleri, toplum temelli gönüllüler için entegre eğitim paketleri ve farklı yüksek risk grupları için halk sağlığı tavsiyelerinin paylaşılması yoluyla toplum merkezli eylemleri desteklemeye devam etmektedir. Bu destek, UNICEF, IFRC ve Afrika CDC ile ortaklaşa RCCE Kolektif Hizmeti ve RCCE Mpox Kıtasal Koordinasyon grubu gibi mekanizmalar aracılığıyla koordine edilmektedir.
• Ülke düzeyinde, bu destek yerel koşullara uyarlanmaktadır. Örneğin Madagaskar'da, Birleşmiş Milletler Çocuk Fonu (UNICEF) ve Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Dernekleri Federasyonu (IFRC) gibi yerel uygulama ortakları tarafından yürütülen faaliyetler arasında, yerel gönüllülere mpox önleme konusunda eğitim verilmesi, yerel istasyonlarda radyo spotları yayınlanması, etkilenen topluluklardan görüş almak için topluluk geri bildirim mekanizmaları kurulması ve seks işçisi topluluğundan temsilcilerin akranlar arası farkındalık artırma faaliyetlerini yönetmeleri için eğitilmesi yer almaktadır.

4. Güvenli ve Ölçeklenebilir Bakım

• DSÖ, DSÖ Küresel Klinik Platformunu kullanarak mpox'un klinik özelliklerinin belirlenmesini kolaylaştırmak için veri toplama araçlarının kullanımını teşvik etmeye devam etmektedir. Platform, Araştırma Elektronik Veri Yakalama (REDCap) ve Açık Veri Kiti (ODK) veri platformlarında geliştirilen açık erişimli araçları içermektedir. Bu araçlar, özellikle Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Sierra Leone, Uganda ve Zambiya'da olmak üzere Afrika'daki salgının klinik özelliklerini anlamak için kullanılabilir.

5. Karşı Önlemlere Erişim ve Dağıtım

Erişim ve Tahsis Mekanizması (AAM) ve mpox aşısı dağıtımı

Aşılar

• DSÖ, yerel epidemiyolojiye göre maruz kalma riski olan kişiler için mpox aşılama stratejileri konusunda ülkelere rehberlik ve teknik destek sağlamaya devam etmektedir. Ayrıca, finansman kısıtlamaları nedeniyle sınırlı aşı tedarikini optimize etmek amacıyla, DSÖ ülkelere MVA-BN aşısının doz tasarrufu seçeneklerinin (tek doz veya intradermal fraksiyonel dozlama) kullanımı konusunda destek vermektedir.
• Yedi tahsis turunda tahsis edilen tüm MVA-BN aşıları 16 ülkeye teslim edilmiştir. Buna, 12 Aralık'ta Kenya'ya 20.000 doz MVA-BN aşısı ve 14 Aralık 2025'te Liberya'ya 20.000 doz MVA-BN aşısı teslimatı da dahildir.

 Tanı

• 21 Ocak 2026 itibarıyla, 72 tanı üreticisi MPXV nükleik asit amplifikasyon testlerinin (NAAT) Acil Kullanım Listesi (EUL) hakkında bilgi almak için DSÖ ile iletişime geçmiş ve DSÖ 43 üretici ile başvuru öncesi görüşmeler gerçekleştirmiştir. 14 üretici tarafından sunulan 16 NAAT test dosyası arasında, on iki ürün EUL listesine alınmış, bir ürün EUL yenileme değerlendirmesi devam ederken değerlendirilmekte ve sekiz ürün için kamuya açık raporlar sunulmuştur.

Mpox ana kaynakları

Stratejik planlama ve küresel destek

Uluslararası Sağlık Tüzüğü Acil Durum Komitesi, Gözden Geçirme Komitesi ve Genel Müdürün Geçici Tavsiyeleri

Sürveyans

Laboratuvar ve Tanı

Klinik Yönetim Enfeksiyon Önleme ve Kontrol

Aşılama

Toplum koruma halk sağlığı tavsiyeleri ve risk iletişimi ve toplum katılımı (RCCE) kaynakları

Eğitim ve Öğretim

Mpox kaynaklarının daha kapsamlı bir listesine buradan ulaşabilirsiniz.

Açıklama: Sunulan tüm veriler yorumlanırken dikkatli olunmalıdır ve DSÖ, ulusal halk sağlığı yetkilileri ve verilerle ilgili olarak farklı veri ekleme kriterleri ve farklı veri kesme süreleri kullanan diğer kaynaklar tarafından yayınlanan bilgi ürünleri arasında farklılıklar olması beklenir. Doğruluk ve güvenilirliği sağlamak için adımlar atılırken, tüm veriler sürekli doğrulama ve değişime tabidir. Tüm sayımlar, ülkeler, eyaletler ve bölgeler arasında vaka tespiti, tanımlar, laboratuvar testleri ve raporlama stratejilerindeki değişikliklere tabidir.